# Hubungan Malaysia–Indonesia

> Panduan agenda dua hala Malaysia–Indonesia: perjanjian pekerja migran (One Channel System), penyelesaian sempadan darat dan laut seperti Sebatik dan Ambalat, serta kerjasama ekonomi dan diplomatik antara dua negara serumpun.

- Category: international
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-08-01
- Canonical: https://negaraku.md/international/malaysia-indonesia-relations

---

Dua negara ini berkongsi bahasa, agama, dan asal usul yang sama — namun juga berkongsi sempadan darat terpanjang di Borneo, lombong minyak di dasar Laut Sulawesi, dan jutaan pekerja yang menyeberang mencari rezeki. Hubungan Malaysia–Indonesia bukan sekadar hubungan diplomatik biasa; ia hubungan keluarga yang rumit, di mana kedekatan itu sendiri menjadi punca kerjasama sekaligus punca ketegangan.

Perkataan "serumpun" — berasal daripada rumpun yang sama — merangkum semangat hubungan ini. Tetapi di sebalik retorik persaudaraan, terdapat agenda dua hala yang sangat praktikal: siapa yang menjaga pekerja Indonesia di ladang dan rumah rakyat Malaysia, di mana garis sempadan sebenarnya terletak, dan siapa yang berhak menggali minyak di kawasan bertindih. Panduan ini menyusun ketiga-tiga agenda itu dengan angka dan tarikh yang boleh disemak.

## Apa yang menyatukan dan memisahkan dua negara serumpun?

Ikatan Malaysia–Indonesia dibina atas warisan bahasa Melayu/Indonesia, Islam, dan sejarah Nusantara yang dikongsi. Ikatan ini juga diuji oleh sejarah pahit — terutamanya *Konfrontasi* pada pertengahan 1960-an apabila Indonesia menentang pembentukan Persekutuan Malaysia — sebelum hubungan dipulihkan dan berkembang menjadi salah satu pasangan dua hala paling rapat di ASEAN.

Hari ini, tiga aliran menghubungkan kedua-dua negara setiap hari:

- **Aliran manusia** — pekerja Indonesia membentuk kumpulan pekerja asing terbesar di Malaysia.
- **Aliran barangan** — perdagangan dua hala bernilai berbilion ringgit merentasi Selat Melaka dan sempadan Borneo.
- **Aliran isu sempadan** — garisan darat dan laut yang diwarisi daripada perjanjian era kolonial British dan Belanda masih menuntut penyelesaian teknikal.

Setiap aliran ini membawa manfaat sekaligus geseran. Bahagian seterusnya membedah setiap satu.

## Bagaimana isu pekerja migran (TKI) diuruskan?

Warga Indonesia — dikenali di negara asal sebagai *Pekerja Migran Indonesia* (PMI) atau dahulunya TKI — telah lama menjadi tulang belakang tenaga kerja di ladang kelapa sawit, tapak pembinaan, dan rumah tangga Malaysia. Skalanya besar: dianggarkan **2.7 juta pekerja Indonesia** berada di Malaysia, tetapi hanya kira-kira **satu pertiga** daripadanya berdaftar secara sah, menurut anggaran pihak kedutaan Indonesia. Jurang inilah — pekerja tidak berdaftar yang terdedah kepada penyeludupan dan penderaan — yang menjadi punca ketegangan berulang.

Titik pusingan datang pada **1 April 2022**, apabila Malaysia dan Indonesia menandatangani Memorandum Persefahaman (MoU) mengenai penempatan dan perlindungan pekerja domestik Indonesia. Ia ditandatangani di Istana Merdeka, Jakarta, oleh Menteri Tenaga Kerja Indonesia Ida Fauziyah dan Menteri Sumber Manusia Malaysia Datuk Seri M. Saravanan, disaksikan oleh Presiden Joko Widodo dan Perdana Menteri Ismail Sabri Yaakob. MoU ini memulihkan rangka kerja perlindungan formal selepas MoU terdahulu dilaporkan tamat tempoh pada 2016.

### Sistem One Channel

Tiang utama MoU 2022 ialah **Sistem One Channel** (satu saluran). Ia menyatukan platform digital kedua-dua negara — aplikasi **SIAPKerja** Indonesia dengan **Sistem Pengurusan Pekerja Asing Berpusat (FWCMS)** Malaysia — supaya seluruh proses penempatan, pemantauan, dan pemulangan pekerja melalui satu saluran rasmi.

Antara matlamat utamanya:

- Menyalurkan seluruh proses pengambilan pekerja domestik menerusi satu saluran rasmi bagi menggantikan pengambilan luar saluran yang sukar dipantau.
- Menetapkan **gaji minimum RM1,500 sebulan** bagi pembantu rumah Indonesia.
- Mengenakan penalti terhadap majikan dan ejen yang melanggar kontrak kerja.
- Menyekat penukaran visa haram dan penyeludupan pekerja.

Pelaksanaan prinsip satu saluran ini sempat mencetuskan pertikaian pada pertengahan 2022. Indonesia mendakwa penggunaan berterusan **Sistem Maid Online (MOS)** Malaysia menjejaskan prinsip satu saluran, sekali gus membeku sementara penghantaran pekerja mulai 13 Julai 2022; pihak Malaysia pula berpendirian MoU tidak mewajibkan penghapusan sistem sedia ada. Isu ini menunjukkan bahawa penyatuan saluran pengambilan masih tertakluk kepada tafsiran kedua-dua pihak.

Perlindungan gaji RM1,500 dilaporkan turut terpakai apabila kontrak diperbaharui, bukan hanya bagi pengambilan baharu — menjadikan MoU ini rujukan penting bagi standard pekerja domestik di rantau ini.

## Di mana sempadan darat dan laut masih belum selesai?

Sempadan Malaysia–Indonesia di Borneo diwarisi daripada perjanjian era kolonial — terutamanya Konvensyen Sempadan 1891 dan Perjanjian Sempadan 1915 antara British dan Belanda. Masalah timbul kerana pemetaan lama tidak lengkap dan ciri geografi seperti sungai beralih dari masa ke masa. Kawasan yang belum dipersetujui secara rasmi dikenali sebagai **Outstanding Boundary Problems (OBP)**, dan jawatankuasa teknikal bersama telah bekerja menyelesaikannya sejak 1970-an.

Kemajuan besar dicapai baru-baru ini. Selepas **lebih 45 tahun** rundingan, OBP sempadan darat di **sektor Timur (Kalimantan Utara–Sabah)** telah dipersetujui sepenuhnya. Pada mesyuarat **Jawatankuasa Bersama ke-45** yang diadakan di Jakarta pada **18 Februari 2025**, kedua-dua negara menandatangani MoU mengenai *Demarcation and Survey of the International Boundary* untuk mengesahkan garisan tersebut. Malaysia memperoleh tambahan kira-kira 780 hektar di OBP Sungai Sinapad–Sungai Sesai dan kira-kira 5 hektar di OBP Sebatik, dengan zon penampan selebar 10 meter diwujudkan.

Namun tidak semua selesai. Isu yang masih dalam rundingan termasuk:

- **Kawasan pasang surut** di pantai timur Pulau Sebatik — segmen di mana daratan dua negara bertemu di sebuah pulau yang dibahagi dua sejak zaman kolonial.
- **Jurang di Laut Sulawesi** — kawasan dari garis air rendah hingga ke satu titik rujukan (dikenali sebagai Titik M) yang belum dipersetujui.
- **OBP sektor Barat** (Sarawak–Kalimantan Barat), yang diserahkan kepada Jawatankuasa Sempadan Bersama untuk diteruskan.

### Pengajaran Sipadan dan Ligitan

Latar penting bagi rundingan laut ialah kes **Pulau Sipadan dan Ligitan**. Apabila kedua-dua negara gagal bersetuju, pertikaian dirujuk ke **Mahkamah Keadilan Antarabangsa (ICJ)**. Pada **17 Disember 2002**, ICJ memutuskan kedua-dua pulau itu milik **Malaysia**, berdasarkan prinsip *effectivités* — bukti pentadbiran berkesan seperti Ordinan Pemeliharaan Penyu 1917 dan penyelenggaraan rumah api pada tahun 1960-an, tanpa bantahan pihak Belanda atau Indonesia pada masa itu.

Keputusan itu menyelesaikan status dua pulau, tetapi **tidak menetapkan sempadan maritim** di kawasan Ambalat berdekatan — meninggalkan pertikaian yang lebih besar terbuka.

## Bagaimana Ambalat diselesaikan tanpa menunggu sempadan?

Blok **Ambalat** di Laut Sulawesi, berhampiran sempadan maritim di timur Kalimantan, ialah antara isu paling sensitif. Ia berpunca daripada peta tuntutan Malaysia pada **1979** yang ditolak Indonesia. Yang menjadikannya penting: menurut laporan media, blok ini meliputi kira-kira **15,235 km persegi** dan dilaporkan mengandungi **sehingga 1 bilion tong minyak dan 40 trilion kaki padu gas**, dengan unjuran pengeluaran sekitar 40,000 tong sehari selama beberapa dekad. Angka rizab dan pengeluaran ini masih menunggu pengesahan sumber rasmi kerajaan atau Petronas/Pertamina.

Menyedari penyelesaian sempadan undang-undang boleh mengambil masa berdekad, kedua-dua pemimpin memilih pendekatan pragmatik. Pada **27 Jun 2025** di Istana Merdeka, Jakarta, Perdana Menteri Anwar Ibrahim dan Presiden Prabowo Subianto bersetuju **membangunkan Ambalat secara bersama** (*joint development*) sementara aspek sempadan terus dirunding.

> "Jika kita menunggu segala-galanya dimuktamadkan, ia boleh mengambil masa berdekad," kata Anwar, mewajarkan keputusan memulakan pembangunan bersama serta-merta.

Model ini mencerminkan kerjasama sedia ada Petronas–Pertamina, seperti di blok gas Masela. Ia membolehkan kedua-dua negara mengeksploitasi sumber tanpa perlu terlebih dahulu menetapkan siapa memiliki garis sempadan — pemisahan bijak antara soal kedaulatan dan soal ekonomi.

## Apa hasil Perundingan Tahunan ke-13?

Mekanisme utama yang memacu agenda dua hala ialah **Perundingan Tahunan** (*Annual Consultation*) antara ketua kerajaan kedua-dua negara. Sesi ke-13 diadakan di **Jakarta pada 29 Julai 2025**, dengan kenyataan bersama dikeluarkan oleh Kementerian Luar Negeri (Wisma Putra) bertarikh sama.

Antara hasil utama pertemuan itu:

- **Mempercepat rundingan sempadan** darat dan laut, dengan Jawatankuasa Sempadan Bersama ditugaskan meneruskan kerja di sektor Barat.
- **Meningkatkan perdagangan rentas sempadan**, termasuk pembukaan Kompleks ICQS (Imigresen, Kastam, Kuarantin, Keselamatan) di Serikin, Sarawak, dan menggalakkan perdagangan beras serta jagung.
- **Mengesahkan semula** pematuhan MoU perikanan 2012 yang mengawal aktiviti nelayan di kawasan sempadan.
- **Menegaskan kesejahteraan pekerja migran** Indonesia sebagai keutamaan berterusan.

Perundingan ini juga meletakkan hubungan dua hala dalam konteks **ASEAN**: kedua-dua pemimpin menegaskan kepentingan sentraliti dan ketahanan ASEAN dalam persekitaran antarabangsa yang semakin tidak menentu.

### Ringkasan status isu sempadan

| Isu sempadan | Status | Nota |
| --- | --- | --- |
| Sektor Timur darat (Kalimantan Utara–Sabah) | Dipersetujui sepenuhnya | Selepas lebih 45 tahun; MoU pada JC ke-45, Feb 2025 |
| Pulau Sipadan & Ligitan | Selesai (ICJ, 2002) | Diberikan kepada Malaysia |
| Kawasan pasang surut Pulau Sebatik | Belum selesai | Segmen pantai timur |
| Laut Sulawesi (hingga Titik M) | Belum selesai | Jurang garis air rendah |
| Blok Ambalat | Pembangunan bersama (2025) | Sempadan undang-undang masih dirunding |
| OBP sektor Barat (Sarawak–Kalimantan Barat) | Dalam rundingan | Diserah kepada Jawatankuasa Sempadan Bersama |

## Bagaimana perdagangan dan ekonomi mengikat kedua-dua negara?

Di luar politik sempadan, ekonomi menjadi perekat yang stabil. Pada 2024, jumlah perdagangan Malaysia mencapai rekod **RM2.9 trilion**. Dalam angka itu, Indonesia kekal **salah satu rakan dagang penting Malaysia di ASEAN**: eksport Malaysia ke Indonesia meningkat **6.9% (kira-kira RM3.5 bilion)** berbanding tahun sebelumnya, sebahagian besarnya didorong produk petroleum.

Menurut data DOSM dan MATRADE, Malaysia mengeksport barangan bernilai **RM54.40 bilion** ke Indonesia pada 2024, mewakili **12.4%** daripada eksport Malaysia ke ASEAN dan menjadikan Indonesia **destinasi eksport ke-3 terbesar dalam ASEAN** (selepas Singapura dan Thailand). Bahan api mineral dan minyak ditapis mendahului, diikuti jentera, plastik, dan kelengkapan elektrik. Kerjasama sektor halal turut dikenal pasti sebagai pemacu pertumbuhan masa depan.

## Panduan majikan: mengambil pekerja domestik Indonesia

Jika anda ingin mengambil pembantu rumah warga Indonesia secara sah, rangka keputusan ringkas ini membantu:

1. **Guna saluran rasmi sahaja.** Pengambilan mesti melalui Sistem One Channel (SIAPKerja–FWCMS) dan agensi pengambilan berdaftar. Elakkan tawaran "terus" atau platform tidak rasmi.
2. **Sediakan gaji minimum RM1,500.** Ini standard di bawah MoU 2022, termasuk semasa pembaharuan kontrak.
3. **Sahkan kontrak bertulis.** Kontrak yang jelas melindungi kedua-dua pihak dan mengelakkan penalti kerana pelanggaran terma.
4. **Semak dokumen dan visa.** Pastikan pekerja masuk melalui visa yang betul; penukaran visa haram menjadikan penggajian tidak sah.
5. **Simpan rekod pematuhan.** Bayaran gaji, cuti, dan syarat kerja perlu didokumenkan sepanjang tempoh penggajian.

### Kesilapan lazim yang perlu dielakkan

- **Mengambil pekerja luar Sistem One Channel** kerana ia lebih murah atau cepat — ini menjadikan penggajian tidak sah dan mendedahkan majikan kepada tindakan.
- **Menganggap semua pekerja Indonesia berdaftar.** Memandangkan hanya kira-kira satu pertiga berstatus sah, pengesahan dokumen adalah wajib.
- **Mengelirukan penyelesaian pulau dengan penyelesaian laut.** Keputusan ICJ 2002 hanya melibatkan Sipadan dan Ligitan, bukan Ambalat.
- **Menganggap sempadan sudah "selesai sepenuhnya".** Sektor Timur darat memang dipersetujui, tetapi Sebatik, Laut Sulawesi, dan sektor Barat masih dalam rundingan.
- **Melihat pembangunan bersama Ambalat sebagai penyerahan kedaulatan.** Ia model ekonomi sementara; soal sempadan undang-undang kekal terbuka untuk dirunding.

## Apa seterusnya

Hubungan Malaysia–Indonesia bergerak ke arah menjadikan "serumpun" sesuatu yang praktikal, bukan sekadar retorik. Beberapa perkara untuk diperhatikan pada tahun-tahun mendatang:

- **Penyelesaian OBP sektor Barat** (Sarawak–Kalimantan Barat) dan segmen pasang surut Pulau Sebatik — ujian sama ada momentum sektor Timur boleh diulang.
- **Pelaksanaan pembangunan bersama Ambalat** — bagaimana rangka kerja Petronas–Pertamina diterjemahkan menjadi pengeluaran sebenar tanpa menjejaskan tuntutan kedaulatan mana-mana pihak.
- **Keberkesanan Sistem One Channel** dalam mengurangkan bilangan pekerja tidak berdaftar dan menyelaraskan saluran pengambilan.
- **Pembukaan infrastruktur rentas sempadan** seperti ICQS Serikin dan kesannya kepada perdagangan tempatan.

Bagi pembaca yang mahu mendalami, sumber rasmi terbaik ialah kenyataan bersama Perundingan Tahunan yang diterbitkan Kementerian Luar Negeri (Wisma Putra), portal statistik dagangan DOSM dan MATRADE, serta laman Jawatankuasa Sempadan Bersama. Pastikan setiap angka disemak dengan sumber rasmi kerana butiran perjanjian sempadan dan buruh sering dikemas kini.

## Sources

- Anwar and Prabowo agree to accelerate land and maritime boundary talks to resolve issues and boost cross-border trade — https://www.malaymail.com/news/malaysia/2025/07/31/anwar-and-prabowo-agree-to-accelerate-land-and-maritime-boundary-talks-to-resolve-issues-and-boost-cross-border-trade/185868 (Malay Mail)
- Joint Statement of the 13th Annual Consultation between President Prabowo Subianto and Prime Minister Dato' Seri Anwar Ibrahim, Jakarta, 29 July 2025 — https://www.kln.gov.my/web/guest/-/joint-statement-of-the-13th-annual-consultation-between-president-prabowo-subianto-and-prime-minister-dato-seri-anwar-ibrahim-jakarta-29-july-2025 (Kementerian Luar Negeri Malaysia (Wisma Putra))
- Indonesia-Malaysia MoU to be benchmark for domestic workers' protection, says Indonesia minister — https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/04/06/indonesia-malaysia-mou-to-be-benchmark-for-domestic-workers-protection-says/2051916 (Malay Mail)
- Protecting Indonesian Domestic Migrant Workers in Malaysia Through Renewed Agreement — https://greennetwork.asia/featured/protecting-indonesian-domestic-migrant-workers-in-malaysia-through-renewed-agreement/ (Green Network Asia)
- RI-Malaysia finalise MoU on protection of migrant domestic workers — https://en.antaranews.com/news/211365/ri-malaysia-finalise-mou-on-protection-of-migrant-domestic-workers (ANTARA News)
- Domestic workers to be paid minimum wage RM1,500 — https://m.aliran.com/web-specials/domestic-workers-to-be-paid-minimum-wage-rm1500 (Aliran)
- Now, Parliament told Jakarta agreed to integrate online worker recruitment with Putrajaya's — https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/07/19/now-parliament-told-jakarta-agreed-to-integrate-online-worker-recruitment-with-putrajayas/18201 (Malay Mail)
- Refusal to abide by maids MoU a 'disgrace' to our president, says Indonesian envoy — https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2022/07/13/refusal-to-abide-by-maids-mou-a-disgrace-to-our-president-says-indonesian-envoy (Free Malaysia Today)
- Jakarta, Kuala Lumpur Agree to Jointly Tap Ambalat's Oil and Gas Reserves — https://jakartaglobe.id/business/jakarta-kuala-lumpur-agree-to-jointly-tap-ambalats-oil-and-gas-reserves (Jakarta Globe)
- Develop Ambalat without waiting to resolve dispute, says Anwar — https://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2025/06/27/develop-ambalat-without-waiting-to-resolve-dispute-says-anwar (Free Malaysia Today)
- Sovereignty over Pulau Ligitan and Pulau Sipadan (Indonesia v. Malaysia) — https://www.icj-cij.org/case/102 (International Court of Justice)
- Malaysia's 2024 Trade Hits New High Of RM2.9 Trillion, In The Range For Fourth Consecutive Year — https://www.businesstoday.com.my/2025/07/29/malaysias-2024-trade-hits-new-high-of-rm2-9-trillion-in-the-range-for-fourth-consecutive-year/ (Business Today (data DOSM))
- Malaysia Top 10 Export by Country 2024 and Latest Ranking — https://tradeint.com/insights/malaysia-top-10-export-by-country-2024/ (Tradeint)
- External Trade Statistics, Malaysia, 2024 — https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/external-trade-statistics-malaysia-2024 (Department of Statistics Malaysia (DOSM))
- Trade Performance for Year 2024 and December 2024 — https://www.matrade.gov.my/en/about-matrade/media/press-releases/6264-trade-performance-for-year-2024-and-december-2024 (MATRADE)
- Confrontation / Konfrontasi 1963–1966 — https://www.asd.gov.au/about/history/declassified/2023-04-27-confrontation-konfrontasi-1963-1966 (Australian Signals Directorate)
- Konfrontasi (Confrontation) ends — https://www.nlb.gov.sg/main/article-detail?cmsuuid=f950e04d-44d7-47ad-a10c-16dfb0cc9ce3 (National Library Board Singapore)
- Indonesia agrees to lift freeze on sending migrant workers to Malaysia — https://apmigration.ilo.org/news/indonesia-agrees-to-lift-freeze-on-sending-migrant-workers-to-malaysia (ILO AP Migration)
- Indonesia lifts restrictions on workers' entry to Malaysia — https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/07/28/indonesia-lifts-restrictions-on-workers-entry-to-malaysia/19799 (Malay Mail)
- Malaysia-Indonesia Land Border Issue: Malaysia Gains Extra 780 Hectares – PM Anwar — https://www.bernama.com/en/news.php?id=2520021 (BERNAMA)
- Indonesia–Malaysia finalize Sebatik border, ending decades-long dispute — https://indonesiabusinesspost.com/6518/geopolitics/indonesia-malaysia-finalize-sebatik-border-ending-decades-long-dispute (Indonesia Business Post)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0