Petronas: Syarikat Minyak Nasional Malaysia

Setiap tong minyak dan kaki padu gas yang dihasilkan di mana-mana di Malaysia adalah, dari segi undang-undang, milik sebuah syarikat tunggal — dan syarikat itu menyerahkan salah satu cek tunggal terbesar yang diterima kerajaan persekutuan setiap tahun.

Syarikat itu ialah Petroliam Nasional Berhad, yang dikenali sebagai Petronas. Ia merupakan syarikat minyak nasional Malaysia, dimiliki sepenuhnya oleh Kerajaan Malaysia dan beroperasi di lebih 100 buah negara. Profil ini menggariskan asas undang-undang, struktur korporat, perniagaan dan peranan fiskalnya.

Undang-undang apakah yang mewujudkan Petronas dan kuasanya?

Petronas wujud kerana Akta Kemajuan Petroleum 1974 (Akta 144). Akta ini melakukan dua perkara serentak: ia mewujudkan rangka kerja bagi syarikat itu dan ia menyerahkan syarikat itu monopoli ke atas sumber tersebut.

Seksyen 2 meletakkan “keseluruhan pemilikan dalam, dan hak, kuasa, kebebasan serta keistimewaan eksklusif untuk meneroka, mengeksploitasi, memperoleh dan mendapatkan petroleum sama ada di darat atau luar pesisir Malaysia” kepada sebuah perbadanan yang diperbadankan di bawah undang-undang syarikat Malaysia. Peletakan itu dinyatakan tidak boleh dibatalkan dan kekal untuk manfaat perbadanan itu dan penggantinya.

Seksyen 3 mengenal pasti perbadanan itu sebagai Petroliam Nasional Berhad — Petronas — dan meletakkannya di bawah kawalan serta arahan Perdana Menteri, yang arahannya mengikat walaupun terdapat undang-undang bertulis lain. Seksyen 3A memberikan kuasa tambahan, membenarkan Petronas memperoleh usaha komersial dan menjalankan perniagaan berkaitan melangkaui kuasa syarikat biasa.

Secara ringkas: Petronas ialah sebuah syarikat berhad biasa di atas kertas, tetapi statut memberinya pemilikan petroleum negara dan menjadikannya bertanggungjawab kepada Perdana Menteri.

Bagaimanakah Petronas distrukturkan dan dimiliki?

Petronas diperbadankan pada 1974 sebagai syarikat berhad di bawah undang-undang syarikat Malaysia, dengan Akta Kemajuan Petroleum 1974 sebagai asas statutori bagi hak petroleum yang diletakkan padanya. Sahamnya dipegang sepenuhnya oleh Kerajaan Malaysia, jadi ia merupakan entiti milik kerajaan dan bukan syarikat tersenarai. Namun begitu, kumpulan Petronas turut merangkumi bahagian tersenarai: tiga anak syarikat berdagang di Bursa Malaysia — Petronas Gas Berhad, Petronas Chemicals Group Berhad dan Petronas Dagangan Berhad.

Dari segi operasi, kumpulan ini merentasi keseluruhan rantaian nilai petroleum:

• Huluan (Upstream) — penerokaan dan pengeluaran minyak mentah serta gas asli, di Malaysia dan di luar negara.
• Gas dan tenaga baharu — pemprosesan gas, gas asli cecair (LNG), kuasa dan penyelesaian tenaga lebih bersih.
• Hiliran (Downstream) — penapisan, petrokimia dan pemasaran produk petroleum.

Sebesar manakah Petronas dari segi kewangan?

Petronas ialah salah satu syarikat terbesar di Asia Tenggara. Angka utamanya bagi tahun kewangan 2024, diambil daripada Laporan Bersepadu dan Kewangannya, adalah seperti di bawah.

Metrik (TK2024)	Jumlah
Hasil	RM320.0 bilion
Keuntungan selepas cukai	RM55.1 bilion
EBITDA	RM114.1 bilion
Jumlah aset	RM766.7 bilion
Ekuiti pemegang saham	RM451.2 bilion
Perbelanjaan modal	RM54.2 bilion

Hasil menyusut daripada RM343.6 bilion dan keuntungan selepas cukai daripada RM80.7 bilion pada tahun sebelumnya, mencerminkan harga yang lebih lembap.

Mengapakah Petronas penting kepada belanjawan persekutuan?

Kerana kerajaan memiliki Petronas sepenuhnya, ia mengutip kedua-dua dividen pemegang saham dan cukai biasa daripada syarikat itu — gabungan yang menjadikan Petronas tunjang kewangan persekutuan. Angka di bawah adalah seperti yang dilaporkan oleh Petronas dalam Laporan Bersepadu 2024.

Sumbangan kepada kerajaan (2024)	Jumlah
Dividen kepada Kerajaan Malaysia	RM32.0 bilion
Cukai dibayar	RM26.8 bilion
Bayaran tunai kepada kerajaan	RM13.1 bilion
Sumbangan Kumpulan Wang Amanah Negara	RM0.5 bilion
Gabungan sumbangan kerajaan	RM72.4 bilion

Petronas juga menyatakan bahawa sumbangan terkumpulnya kepada negara sejak 1974 — dalam bentuk dividen, cukai dan bayaran tunai — telah mencapai RM1.5 trilion, dan bahawa bayaran terkumpulnya ke dalam Kumpulan Wang Amanah Negara mencapai RM13.5 bilion setakat 2024.

Skala ini juga adalah sebab mengapa saiz dividen tahunan Petronas menjadi ciri berulang dalam perdebatan belanjawan negara Malaysia: dividen yang besar menyokong perbelanjaan kerajaan, tetapi mengambil terlalu banyak boleh menyekat pelaburan semula syarikat itu sendiri.

Apa seterusnya

Jika anda mengkaji asas undang-undang dengan lebih lanjut, baca teks penuh Akta Kemajuan Petroleum 1974 dan perhatikan peranan surat ikatan peletakan negeri (state vesting deeds), terutamanya susunan yang melibatkan Sarawak dan Sabah. Bagi sudut fiskal, jejaki dividen Petronas yang diisytiharkan berbanding belanjawan persekutuan setiap tahun. Angka kewangan di sini adalah daripada tempoh pelaporan TK2024; semak Laporan Bersepadu dan Kewangan PETRONAS terkini untuk angka yang dikemas kini sebelum bergantung pada sebarang angka.