Kelestarian dan Persijilan Minyak Sawit di Malaysia

Satu penghantaran minyak sawit Malaysia kini terpaksa mematuhi tiga buku peraturan berbeza pada masa yang sama: skim kebangsaan mandatori di dalam negara, kelab pembeli sukarela di bilik lembaga, dan undang-undang penyahutanan Eropah yang boleh menghalangnya di pelabuhan. Bagi sebuah industri yang menghantar 22.30 juta tan minyak sawit dan produk berasaskan sawit dalam sepuluh bulan pertama 2024 sahaja — memperoleh RM89.39 bilion — kertas kerja bukan lagi satu formaliti. Ia adalah akses pasaran.

Siapa sebenarnya yang mensijilkan minyak sawit Malaysia?

Dua skim mendominasi, dan kedua-duanya bukan jenis perkara yang sama.

MSPO (Malaysian Sustainable Palm Oil) ialah skim kerajaan. Ia dimiliki oleh negara dan ditadbir oleh Malaysian Palm Oil Certification Council (MPOCC), sebuah badan bukan untung yang bebas ditubuhkan pada 2014 untuk mengendalikannya. Yang pentingnya, MSPO adalah mandatori. Kerajaan mengisytiharkannya wajib pada 2017 dan melaksanakannya secara berperingkat — pengendali bersijil RSPO dahulu, kemudian semua yang lain — sehingga semua ladang, pekebun kecil tersusun dan bebas, serta kilang dikehendaki mematuhi menjelang akhir 2019.

RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil) ialah standard sukarela yang lebih lama. Dibentuk pada 2004 sebagai badan pelbagai pihak berkepentingan yang terdiri daripada penanam, pemproses, peruncit, bank dan NGO, ia dipacu oleh pembeli dan bukannya kerajaan. Keahliannya telah berkembang daripada sekitar 500 pada 2010 kepada hampir 6,000 pada 2024. Sehingga kini, pengeluaran minyak sawit lestari bersijil RSPO secara terkumpul melebihi 15 juta tan — sekitar 20% daripada pengeluaran minyak sawit mentah global. Eropah kekal sebagai pasaran tarikan terbesarnya.

Perbezaan praktikalnya: seorang penanam Malaysia mesti memegang MSPO untuk beroperasi secara sah, tetapi memilih RSPO untuk mencapai pembeli premium dan Eropah. Ramai pengeluar besar memegang kedua-duanya.

Apakah yang dikehendaki oleh standard MSPO?

MSPO dibina atas Standard Malaysia MS 2530, kini dalam edisi MS 2530:2022 yang disemak semula, yang menggantikan versi asal 2013. Semakan ini mengetatkan keperluan apabila industri semakin matang.

Standard yang disemak semula disusun sekitar lima prinsip (turun daripada tujuh), meliputi komitmen pengurusan, ketelusan, pematuhan undang-undang, tanggungjawab sosial dan kebajikan pekerja, perlindungan alam sekitar dan biodiversiti, serta pembangunan tanaman baharu yang bertanggungjawab. Ia dibahagikan kepada lapan bahagian supaya peraturan berskala mengikut pengendali:

• Bahagian 1 — prinsip am (rangka kerja)
• Bahagian 2-1 — pekebun kecil bebas (petani individu yang memiliki atau memajak kurang daripada 40.46 hektar / 100 ekar)
• Bahagian 2-2 — pekebun kecil tersusun di bawah 40.46 hektar (skim yang diurus oleh agensi seperti FELDA dan RISDA)
• Bahagian 3-1 — ladang kecil (40.46 ha hingga 500 ha)
• Bahagian 3-2 — ladang besar (lebih daripada 500 ha)
• Bahagian 4-1 hingga 4-3 — kilang minyak sawit, kemudahan pemprosesan, serta peniaga dan pedagang BTS (buah tandan segar)

Pekebun kecil amat penting di sini. Mereka menyumbang kira-kira 26% daripada kawasan tanaman sawit Malaysia pada 2024 — 14.6% pekebun kecil bebas dan 11.8% pekebun kecil tersusun (peneroka di bawah agensi seperti FELDA, FELCRA dan RISDA), berbanding 73.6% yang dipegang oleh ladang swasta dan agensi kerajaan (MPOB). Itulah sebabnya standard tersebut mengukir bahagian yang lebih ringan (2-1 dan 2-2) khusus untuk mereka.

Bagaimana ketiga-tiga rejim ini berbanding?

Rejim	Jenis	Pemilik / pihak berkuasa	Terpakai kepada	Pencetus utama
MSPO (MS 2530:2022)	Skim kebangsaan mandatori	MPOCC (milik kerajaan)	Semua penanam, pekebun kecil, kilang Malaysia	Keperluan undang-undang untuk beroperasi
RSPO	Standard global sukarela	Roundtable on Sustainable Palm Oil	Ahli / rantaian bekalan yang menyertai secara sukarela	Permintaan pembeli dan pasaran
Peraturan Penyahutanan EU (EUDR)	Undang-undang import mandatori	Kesatuan Eropah	Sesiapa yang meletakkan barang diliputi ke pasaran EU	Bukti bebas penyahutanan selepas 31 Dis 2020

Dua yang pertama adalah pihak bekalan — ia mensijilkan cara minyak ditanam. Yang ketiga adalah pihak permintaan — ia menentukan sama ada minyak itu boleh dijual ke sesuatu pasaran langsung.

Apakah yang dituntut oleh Peraturan Penyahutanan EU?

EUDR ialah peraturan yang mengubah bentuk perdagangan. Ia menghalang minyak sawit — bersama lembu, koko, kopi, getah, soya dan kayu — daripada pasaran EU melainkan pengendali dapat membuktikan produk itu bebas penyahutanan dan dihasilkan secara sah. “Bebas penyahutanan” mempunyai tarikh potongan tegas yang tertulis dalam Regulation (EU) 2023/1115: tanah tersebut tidak boleh telah dibersihkan daripada hutan selepas 31 Disember 2020.

Pematuhan bukanlah sijil yang anda beli. Pengendali mesti memfailkan pernyataan usaha wajar dan, dalam kes standard, membekalkan koordinat geolokasi peringkat plot yang menjejaki minyak itu ke tanah tepat asalnya. Inilah sebabnya skim persijilan membantu tetapi tidak menggantikan — data kebolehkesanan MSPO memberi makan kepada fail usaha wajar, tetapi kewajipan undang-undang terletak pada pengendali yang meletakkan barang ke pasaran.

Garis masa telah tergelincir dua kali. Asalnya dijadualkan terpakai mulai akhir 2024, ia ditolak ke akhir 2025 dan kemudian ditangguhkan sekali lagi. Setakat ini, menurut Suruhanjaya Eropah:

• Pengendali besar dan sederhana: mulai 30 Disember 2026
• Perusahaan mikro dan kecil: mulai 30 Jun 2027

Malaysia, pengeluar minyak sawit kedua terbesar di dunia, telah menganggap masa tambahan itu sebagai landasan berlepas dan bukannya kelegaan, meletakkan sistem kebolehkesanan MSPO sebagai jawapan EUDR-nya.

Apa yang berlaku dengan larangan buruh paksa AS?

Sebelum penyahutanan, tekanan datang daripada buruh. Kastam dan Perlindungan Sempadan AS (CBP) menggunakan Withhold Release Orders (WRO) — larangan import yang dicetuskan oleh syak buruh paksa — dan dua daripadanya menimpa pengeluar utama Malaysia.

CBP mula-mula mengeluarkan WRO terhadap FGV Holdings Berhad, subsidiari dan usaha samanya pada 30 September 2020, atas minyak sawit yang dihasilkan dengan buruh paksa. Tiga bulan kemudian, pada 30 Disember 2020, CBP mengeluarkan WRO terhadap Sime Darby Plantation — kali ini berdasarkan maklumat yang secara munasabah menunjukkan kehadiran kesemua 11 penunjuk buruh paksa Pertubuhan Buruh Antarabangsa (ILO) dalam proses pengeluarannya. CBP meningkatkan perintah Sime Darby kepada Penemuan (Finding) rasmi pada 28 Januari 2022, mendedahkan penghantaran kepada rampasan. Syarikat itu merombak amalan buruhnya, dan pada 3 Februari 2023 CBP menyimpulkan bahawa ia tidak lagi menggunakan buruh paksa dan menarik balik perintah itu — sedikit lebih dua tahun selepas larangan bermula.

Kes ini menunjukkan betapa pantasnya sesuatu dakwaan buruh boleh menutup akses seorang pengeluar daripada pasaran utama, dan mendorong industri yang lebih luas ke arah rekod kebajikan pekerja yang boleh diaudit — tepat pada bidang yang diperkukuhkan oleh MS 2530:2022.

Mengapa kesemua ini penting kepada pembeli atau pengeksport?

Kerana risiko telah beralih daripada ladang kepada kertas kerja. Seorang penanam boleh bertani secara bertanggungjawab dan masih kehilangan penghantaran kerana kekurangan data geolokasi, sijil MSPO yang sah, atau jejak audit buruh yang boleh dipertahankan. Ketiga-tiga rejim itu memberi ganjaran kepada tingkah laku asas yang sama — ketelusan dan kebolehkesanan — tetapi ia memeriksanya dengan cara berbeza, pada titik berbeza dalam rantaian, dengan akibat berbeza atas kegagalan.

Bagi kebanyakan pengeksport Malaysia, jawapan praktikalnya adalah berlapis: MSPO sebagai garis dasar undang-undang, RSPO di tempat pembeli membayar untuknya, dan data kebolehkesanan bertaraf EUDR dilapisi atas kedua-duanya untuk pasaran Eropah.

Apa yang seterusnya

• Perhatikan jam EUDR. Tarikh 30 Disember 2026 untuk pengendali besar dan sederhana adalah yang menggigit; pengeksport lebih kecil ada masa sehingga 30 Jun 2027. Sahkan kategori mana anda tergolong dan sama ada data kebolehkesanan MSPO anda boleh dieksport sebagai geolokasi peringkat plot.
• Sahkan anda berada pada MS 2530:2022. Permohonan baharu dan persijilan semula dinilai terhadap standard yang disemak semula, bukan versi 2013 — semak edisi sijil dan kitaran audit anda dengan badan persijilan anda.
• Sahkan status pengeluar secara langsung. Untuk MSPO, semak rekod persijilan awam MPOCC; untuk RSPO, gunakan pangkalan data ahli dan persijilan RSPO dan bukannya bergantung pada kata-kata pembekal.
• Anggap pematuhan buruh sebagai pematuhan perdagangan. Episod WRO AS menunjukkan bahawa dokumentasi kebajikan pekerja kini merupakan isu akses pasaran, bukan sekadar isu HR.