Industri Halal dan Cita-cita Malaysia Menjadi Hab Halal Global

Logo halal pada sebungkus mi segera ialah tempat kebanyakan orang menyangka cerita ini berakhir. Di Malaysia, ia lebih hampir kepada tempat cerita ini bermula. Di sebalik tanda itu terletak satu usaha yang bersengaja dan berdekad-dekad lamanya untuk mengubah “halal” daripada jaminan keagamaan menjadi sebuah industri eksport — lengkap dengan taman perindustrian, pelepasan cukai, pembiayaan dan pelan induk nasional.

Rencana ini adalah mengenai ekosistem tersebut, bukan cop pensijilan itu sendiri. Pensijilan ialah satu input; industri halal ialah jentera yang dibina di sekelilingnya.

Apakah maksud sebenar “industri halal” di sini?

Bayangkannya sebagai tiga lapisan yang disusun bertindih.

Di dasarnya ialah kepatuhan — standard halal yang mesti dipenuhi oleh sesuatu produk atau proses. Lapisan tengah ialah ekonomi produktif: makanan dan minuman, farmaseutikal, kosmetik dan penjagaan diri, ramuan, logistik dan rantaian sejuk, serta semakin meningkat pelancongan dan kewangan Islam. Lapisan teratas ialah dasar perindustrian — taman, insentif, pameran perdagangan dan latihan yang digunakan kerajaan untuk mengembangkan ekonomi produktif itu dan menjualnya ke luar negara.

Pertaruhan tersendiri Malaysia ialah bahawa standard halal yang dipercayai boleh menyokong ketiga-tiga lapisan sekali gus, dan bahawa kredibiliti standard itu boleh merentas sempadan. Pensijilan halal JAKIM diiktiraf di peringkat antarabangsa — termasuk melalui perjanjian pengiktirafan bersama dengan badan pensijilan asing — yang menjadikan tanda itu berguna sebagai pasport eksport dan bukan sekadar label domestik semata-mata.

Sebesar manakah ekonomi halal ini?

Cukup besar sehingga kerajaan memperlakukannya sebagai sektor pertumbuhan nasional dan bukannya satu ceruk kecil.

Petunjuk	Angka	Tempoh
Eksport produk halal	RM61.79 bilion	2024
Eksport produk halal	RM53.72 bilion	2023
Pertumbuhan eksport tahun ke tahun	15%	2023 hingga 2024
Eksport halal (9 bulan pertama)	RM45.04 bilion	Jan–Sep 2024
Sasaran sumbangan KDNK	10.8% (kira-kira RM231 bilion)	menjelang 2030
Kedudukan Global Islamic Economy Indicator	ke-1, sepuluh tahun berturut-turut	—

Angka eksport RM61.79 bilion untuk 2024 adalah rekod, dan ia terletak dalam ganjaran global yang jauh lebih besar: permintaan sedunia terhadap produk halal dinilai melebihi US$3 trilion pada hari ini dan dijangka mencecah kira-kira US$5 trilion menjelang 2030. Tawaran Malaysia kepada pelabur ialah negara ini boleh menjadi pangkalan yang patuh dan boleh dipercayai untuk menyalurkan produk ke pasaran itu.

Di manakah industri ini terletak secara fizikal? Taman halal

Jika anda mahu melihat industri ini sebagai infrastruktur, lihatlah taman-taman halal.

Malaysia mengendalikan sekitar 14 taman halal bertaraf HALMAS — estet perindustrian khusus yang membawa taraf dianugerahkan oleh Perbadanan Pembangunan Halal — yang dilaporkan oleh ringkasan industri meliputi lebih 200,000 ekar keseluruhannya. (Kedua-dua bilangan taman dan keluasan ekar bersumberkan tulisan industri komersial dan bukan sumber utama HDC, dan ditandakan untuk pengesahan.) HALMAS bukan sekadar satu label; ia adalah pintu masuk kepada satu pakej insentif yang direka untuk merendahkan kos membina operasi yang patuh halal. Taman yang kerap disebut dalam rangkaian ini termasuk Selangor Halal Hub di Pulau Indah, Penang International Halal Hub, PKFZ National Halal Park, Techpark @ Enstek, Iskandar Business Park dan POIC Tanjung Langsat.

Insentif yang ditambah di atas taraf taman lazimnya termasuk:

• Pengecualian cukai pendapatan sehingga sepuluh tahun, atau pengecualian alternatif ke atas perbelanjaan modal yang layak selama lima tahun.
• Pengecualian duti import dan cukai jualan ke atas jentera dan bahan mentah yang digunakan untuk menghasilkan produk halal.
• Potongan berganda ke atas kos memperoleh standard kualiti antarabangsa yang diiktiraf seperti HACCP dan GMP.

Aktiviti yang layak tertumpu pada beberapa sektor terpilih — makanan diproses khusus, kosmetik dan farmaseutikal, ramuan halal, serta produk ternakan dan daging — kategori di mana rantaian bekalan yang patuh paling penting dan di mana Malaysia mahu melahirkan juara domestik.

Apakah pelan di sebalik semua ini?

Dokumen penyelaras ialah Pelan Induk Industri Halal 2030 (HIMP 2030), yang dilancarkan pada 23 Mac 2023 di bawah tema “Prominent, Visible and Globalised Halal Malaysia.”

HIMP 2030 dibangunkan oleh Kementerian Perdagangan Antarabangsa dan Industri (kini Pelaburan, Perdagangan dan Industri), dengan sokongan strategik daripada HDC. Ia distrukturkan sekitar 7 teras strategik, 23 inisiatif dan 5 hasil sasaran — merangkumi penyertaan Bumiputera yang lebih kompetitif dalam sektor ini sehinggalah kepada kepatuhan Syariah hujung-ke-hujung dan, akhirnya, pengglobalan Halal Malaysia. Di bawah pelan ini, industri halal domestik diunjurkan mencapai US$113.2 bilion menjelang 2030.

Benang merah pelan ini ialah pensijilan semata-mata tidak membina sebuah industri. Pembiayaan, penerimaan standard, latihan tenaga kerja dan akses pasaran perlu direkayasa secara bersengaja — itulah sebabnya pelan induk yang sama yang membicarakan kepatuhan Syariah turut membicarakan promosi eksport dan kemudahan menjalankan perniagaan.

Siapakah yang membuat penyelarasan?

Perbadanan Pembangunan Halal (HDC) ialah penjaga agenda ini. Ia menetapkan taman HALMAS, mentadbir akses insentif, mempromosikan eksport dan bertindak sebagai badan penyelaras tunggal antara industri dan kerajaan.

Promosi perdagangan ialah sebahagian besar tugasnya. Tetingkap kedai utamanya ialah MIHAS, Malaysia International Halal Showcase, yang memadankan pengeluar Malaysia dengan pembeli antarabangsa. Di sudut dasar, kerajaan telah meluluskan penggabungan HDC dengan MATRADE untuk menyatukan promosi eksport halal ke dalam rangkaian perdagangan sedia ada MATRADE — satu langkah yang bertujuan menukar kapasiti yang bersijil kepada jualan luar negara yang sebenar. Satu kekangan yang berulang yang ditandakan sendiri oleh kerajaan ialah pengeluaran pensijilan: memperluas saluran “pemain industri serius” yang bersijil dan bersedia untuk eksport dianggap sebagai halangan yang perlu dilonggarkan, bukan masalah yang telah selesai.

Mengapa standard majoriti Islam menyasarkan pasaran bukan Islam?

Kerana cadangan nilainya lebih luas daripada amalan keagamaan.

Sijil halal semakin dibaca sebagai isyarat kebersihan, kebolehkesanan dan kawalan kualiti — sifat yang turut menarik minat pengguna dan pembeli bukan Islam. Itulah sebabnya Malaysia meletakkan halal sebagai kategori eksport yang menyasarkan kedua-dua destinasi majoriti Islam dan majoriti bukan Islam, serta membingkaikan sektor ini sebagai melayani pengguna “Muslim dan bukan Muslim” sama rata. Jika dikendalikan dengan baik, standard keagamaan dan standard komersial saling menguatkan antara satu sama lain dan bukannya bersaing.

Apakah yang seterusnya

Perhatikan tiga perkara. Pertama, sama ada pertumbuhan eksport mengekalkan kadar dua angkanya dan merapatkan jurang ke arah sasaran 10.8%-daripada-KDNK-menjelang-2030. Kedua, sama ada kapasiti pensijilan berkembang cukup pantas untuk berhenti menjadi kekangan mengikat yang sentiasa disebut kerajaan. Ketiga, sama ada sempadan-sempadan baharu agenda HIMP 2030 — farmaseutikal halal, kosmetik, logistik dan pelancongan — berkembang menjadi barisan eksport yang bermakna dan bukannya kekal kebanyakannya makanan.

Untuk angka tertentu — terma insentif bagi sesebuah taman, atau pecahan eksport tahun semasa mengikut destinasi — semak HDC dan MITI/MIDA secara langsung, kerana angka dan jadual insentif taman dikemas kini dari semasa ke semasa. Angka yang disahkan di sini diambil daripada sumber yang disenaraikan di atas dan mencerminkan data setahun penuh terkini yang tersedia pada masa penulisan.