Kertas Putih Kesihatan: Pelan Malaysia Membaik Pulih Sistem Kesihatannya

Klinik kerajaan menampung hampir dua pertiga lawatan pesakit luar negara — tetapi hanya mewakili kira-kira satu daripada empat kemudahan penjagaan primer. Ketidakseimbangan inilah, antara lain, yang mendorong Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menulis dokumen dasar paling penting dalam satu generasi: Kertas Putih Kesihatan.

Diluluskan Dewan Rakyat pada 15 Jun 2023, Kertas Putih ini bukan undang-undang dan tidak memperuntukkan wang. Ia sebuah peta jalan — kenyataan rasmi tentang apa yang rosak dalam sistem kesihatan Malaysia dan bagaimana kerajaan bercadang membaikinya selama 15 tahun. Namun beberapa tahun berlalu, banyak cadangan besarnya masih di atas kertas.

Mengapa Malaysia perlukan Kertas Putih Kesihatan?

Sistem kesihatan awam Malaysia lama dipuji kerana kos rendah dan liputan luas. Tetapi ia semakin tegang. Kertas Putih menonjolkan pengagihan tidak seimbang antara sektor awam dan swasta: menurut analisis dokumen itu, klinik sektor awam membentuk 28% daripada jumlah kemudahan penjagaan primer namun menampung hampir 64% lawatan pesakit luar pada 2020.

Beban ini bertindih dengan tiga tekanan lain: masyarakat yang semakin menua, lonjakan penyakit tidak berjangkit (NCD) seperti diabetes dan penyakit jantung, serta pembiayaan yang tidak lestari. Malaysia membelanjakan jauh lebih rendah untuk kesihatan berbanding purata negara berpendapatan sederhana atas, dan sebahagian besar perbelanjaan swasta ditanggung terus dari poket rakyat.

Yuran awam pula kekal sangat rendah — sekitar RM1 bagi pesakit luar dan RM5 bagi rawatan pakar — bermakna hospital kerajaan menanggung kos jauh lebih tinggi daripada yang dikutip. Model ini sukar dikekalkan apabila permintaan terus meningkat.

Apakah empat tonggak reformasi?

Kertas Putih menyusun reformasi 15 tahun di sekeliling empat tonggak utama. Setiap tonggak menyasarkan satu punca masalah yang berbeza.

Tonggak	Fokus	Contoh hala tuju
1. Penyampaian perkhidmatan	Mengubah cara rawatan disampaikan	Mengutamakan penjagaan kesihatan primer; kerjasama awam-swasta; digitalisasi
2. Promosi & pencegahan	Menjaga rakyat kekal sihat	Memperkukuh fungsi kesihatan awam; kerja rentas sektor; insentif gaya hidup sihat
3. Pembiayaan lestari & saksama	Membiayai sistem secara adil	Dana kesihatan khusus; menaikkan pembiayaan awam kepada 5% KDNK
4. Tadbir urus	Menguatkan asas & pengawasan	Memisahkan peranan; badan pemantau bebas

Idea besar yang mengikat semua tonggak ialah pemisahan peranan. Pada masa ini KKM ialah pengawal selia, pembeli, dan penyedia perkhidmatan sekali gus. Kertas Putih mencadangkan KKM mengekalkan peranan pengawal selia dan penggubal dasar, sambil menyerahkan peranan penyedia kepada kemudahan awam yang berautonomi, dan peranan pembeli kepada sebuah “Strategic Purchaser” — entiti tidak berasaskan keuntungan yang menguruskan dana kesihatan negara.

Bagaimana reformasi ini dijadualkan?

Reformasi dirancang secara berperingkat merentasi tiga fasa, supaya perubahan besar tidak berlaku sekali gus.

Fasa	Tempoh	Tumpuan utama
Jangka pendek	1–5 tahun	Mula memisahkan peranan; menubuhkan Strategic Purchaser; perintis autonomi hospital
Jangka sederhana	6–10 tahun	Meluaskan model autonomi; mengkaji autonomi penjagaan primer
Jangka panjang	11–15 tahun	Operasi berautonomi penuh penyedia awam; pemisahan peranan lengkap

Susunan berperingkat ini bermakna kejayaan Kertas Putih bergantung pada momentum — setiap fasa membina atas fasa sebelumnya.

Bagaimana penjagaan kesihatan akan dibiayai?

Inilah bahagian paling diperhatikan, dan paling belum selesai. Kertas Putih menyasarkan pembiayaan kesihatan yang diurus awam dinaikkan secara beransur daripada kira-kira 2.5% kepada 5% KDNK. Ia juga mencadangkan pakej faedah kesihatan yang berpatutan dan boleh diakses semua, dibiayai melalui dana kesihatan khusus yang diuruskan Strategic Purchaser tak-untung, dengan sumber tambahan seperti zakat, wakaf, yayasan korporat, dan “cukai pro-kesihatan” (contohnya cukai minuman bergula).

Selari dengan itu, KKM turut mengkaji satu skim insurans kesihatan nasional secara menyumbang — dibiayai bersama oleh pekerja, majikan dan kerajaan. Menteri Kesihatan ketika itu, Dr Zaliha Mustafa, menggambarkannya sebagai “insurans yang dijalankan kerajaan, tidak berasaskan keuntungan, dan menggunakan falsafah tanggungjawab bersama.” KKM dilaporkan meneliti model insurans kesihatan sosial dari Singapura, Korea Selatan, Taiwan dan Thailand sebagai rujukan. Namun setakat cadangan itu, ia masih di peringkat kajian, bukan pelaksanaan.

Apakah kemajuan setakat ini?

Ringkasnya: perlahan. Enam bulan selepas ia diluluskan, pemerhati sudah menyuarakan kebimbangan bahawa “tiada pengumuman tentang mekanisme tadbir urus untuk organisasi pelaksana dan pemantau.” Kertas Putih hanya menyebut sebuah “badan pemantau bebas seperti pasukan petugas khas, jawatankuasa, majlis, atau suruhanjaya” — bahasa yang dikritik sebagai kabur dan tidak tegas.

Isu terbesar ialah ketiadaan badan pelaksana. Kertas Putih asalnya mencadangkan sebuah Suruhanjaya Reformasi Kesihatan untuk mengawasi pelaksanaan, tetapi badan itu belum ditubuhkan.

Sementara itu, beberapa inisiatif berkaitan mula bergerak di luar rangka rasmi Kertas Putih. Yang paling ketara ialah Rakan KKM — perkhidmatan “ekonomi premium” di hospital awam terpilih. Fasa pertamanya dilancarkan di Hospital Cyberjaya dengan peruntukan awal RM25 juta dan lesen 20 katil untuk ortopedik dan perubatan dalaman. Ia dikendalikan Rakan KKM Sdn Bhd, dimiliki Menteri Kewangan Diperbadankan, dengan KKM kekal sebagai pengawal selia. Pada Disember 2025, Menteri Kesihatan Dr Dzulkefly Ahmad menegaskan Rakan KKM ialah “model baharu untuk mengekalkan pakar perubatan dalam perkhidmatan awam” — bukan penswastaan — bertujuan menangani cabaran mengekalkan pakar, pegawai perubatan dan jururawat daripada berhijrah ke sektor swasta.

Ada yang melihat langkah ini sebagai reformasi praktikal yang bermula dari bawah; ada pula bimbang ia bergerak lebih pantas daripada rangka tadbir urus yang sepatutnya mengawasinya.

Apa seterusnya?

Kertas Putih Kesihatan telah berjaya melakukan satu perkara penting: ia meletakkan diagnosis rasmi tentang penyakit sistem kesihatan Malaysia atas meja Parlimen, dengan komitmen dua parti. Cabaran seterusnya ialah pelaksanaan — dan itu bergantung pada dua perkara yang masih tergantung.

Pertama, sebuah badan pelaksana dan pemantau yang berkuasa perlu ditubuhkan; tanpanya, reformasi berperingkat tidak mempunyai pemandu. Kedua, keputusan pembiayaan yang sukar — sama ada skim menyumbang, cukai pro-kesihatan, atau kombinasi — perlu dimuktamadkan dan dijelaskan kepada rakyat.

Bagi pembaca, perkara paling berguna untuk diperhatikan pada tahun-tahun mendatang ialah: adakah suruhanjaya atau badan pelaksana akhirnya ditubuhkan, dan adakah cadangan pembiayaan bergerak daripada kajian kepada dasar. Sehingga kedua-duanya berlaku, Kertas Putih kekal sebagai wawasan yang meyakinkan — tetapi belum dilaksanakan sepenuhnya.