# Tiga Peringkat Kerajaan Malaysia — dan Peringkat yang Tidak Diundi oleh Rakyat Malaysia

> Malaysia diperintah pada tiga peringkat — persekutuan, negeri dan tempatan — masing-masing dengan asas undang-undang tersendiri dan bahagiannya sendiri dalam Jadual Kesembilan. Artikel ini melaporkan apa yang sebenarnya dikawal oleh setiap peringkat, bagaimana ia diisi jawatannya, dan mengapa peringkat ketiga, kerajaan tempatan, tidak mempunyai sebarang pilihan raya sejak 1965.

- Category: government
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/government/three-tiers-of-government

---

Rakyat Malaysia mengundi seorang Ahli Parlimen. Mereka mengundi seorang ahli dewan undangan negeri. Mereka tidak pernah mengundi datuk bandar atau ahli-ahli majlis yang menetapkan cukai taksiran mereka, melesenkan gerai penjaja mereka, atau meluluskan tambahan rumah mereka — kerana pilihan raya itu tidak pernah diadakan di mana-mana pun di Malaysia sejak 1965.

Jurang itu adalah cara paling jelas untuk melihat bahawa Malaysia dijalankan atas **tiga peringkat kerajaan**, bukan dua. Setiap peringkat mempunyai sumber undang-undang yang berbeza, cara yang berbeza untuk memegang jawatan, dan bahagiannya sendiri yang berbeza dalam apa yang dipanggil oleh Perlembagaan Persekutuan sebagai Jadual Kesembilan.

## Sekilas pandang

| Peringkat | Kedudukan | Siapa yang menjalankannya | Asas undang-undang | Dipilih? |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Persekutuan** | Putrajaya | Parlimen (Dewan Rakyat + Dewan Negara) dan Kabinet, diketuai oleh Perdana Menteri | Perlembagaan Persekutuan, Jadual Kesembilan Senarai I | Ya — pilihan raya umum |
| **Negeri** | 13 ibu negeri | Raja/Yang di-Pertua Negeri, Menteri Besar/Ketua Menteri, Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri, Dewan Undangan Negeri | Perlembagaan Persekutuan, Jadual Kesembilan Senarai II; Perlembagaan Negeri masing-masing | Ya — pilihan raya negeri |
| **Tempatan** | Peringkat bandaraya/perbandaran/daerah | Majlis bandaraya, perbandaran dan daerah, di bawah kerajaan negeri dan diselaraskan oleh KPKT/JKT | Local Government Act 1976 (Semenanjung Malaysia); ordinan berasingan di Sabah dan Sarawak | Tidak — ahli majlis dilantik sejak 1965/1976 |

## Persekutuan: Senarai Persekutuan

Kerajaan persekutuan ialah satu-satunya peringkat yang mempunyai kuasa ke atas seluruh negara, dan kuasanya datang daripada **Senarai I Jadual Kesembilan** — Senarai Persekutuan. Ia meliputi, antara lain, hal ehwal luar, pertahanan, keselamatan dalam negeri dan polis, kewarganegaraan, kewangan dan percukaian, perdagangan dan perindustrian, perhubungan, serta pendidikan dan kesihatan.

Dari segi struktur, Parlimen (Dewan Rakyat dan Dewan Negara) yang menggubal undang-undang persekutuan, dan Kabinet, diketuai oleh Perdana Menteri dan bertanggungjawab kepada Dewan Rakyat, yang menjalankan eksekutif persekutuan dari Putrajaya. 13 negeri Malaysia terletak di bawah peringkat ini, bersama tiga kawasan yang **bukan** negeri sama sekali: Wilayah-Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan, yang oleh Senarai Persekutuan (Butiran 27) diletakkan di bawah pentadbiran persekutuan terus dan bukannya sesuatu kerajaan negeri.

## Negeri: Senarai Negeri

Setiap satu daripada 13 negeri ialah unit yang mentadbir sendiri di bawah **Perlembagaan Negeri** masing-masing, diketuai oleh seorang Raja (di sembilan negeri) atau seorang Yang di-Pertua Negeri yang dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong (di Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak). Ketua kerajaan — seorang **Menteri Besar** di negeri yang mempunyai Raja, seorang **Ketua Menteri** di empat negeri lain — dilantik daripada Dewan Undangan Negeri dan menjalankan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri, setara peringkat negeri bagi Kabinet.

Kuasa negeri datang daripada **Senarai II Jadual Kesembilan** — Senarai Negeri. Butirannya yang paling penting ialah undang-undang Islam dan adat Melayu (termasuk Mahkamah Syariah), dan tanah — pemegangan, pendaftaran, perlombongan dan pengambilan secara wajib. Ia turut meliputi pertanian dan perhutanan, kerja dan air peringkat Negeri, cuti Negeri, dan — secara bertulis — **kerajaan tempatan** (Butiran 4).

Butiran terakhir itulah punca peringkat ketiga wujud, dan di situlah kuasa Senarai Negeri didapati lebih bersifat teori berbanding nyata.

## Tempatan: peringkat yang tidak sepenuhnya dikawal oleh negeri

Butiran 4 Senarai Negeri memberikan negeri-negeri kuasa untuk menggubal undang-undang mengenai kerajaan tempatan. Pada praktiknya, Parlimen yang menjalankan kuasa itu bagi pihak mereka: **Local Government Act 1976 (Act 171)** ialah statut persekutuan yang diterima pakai oleh negeri-negeri Semenanjung Malaysia untuk menyeragamkan cara majlis mereka beroperasi, di bawah mekanisme Perlembagaan yang membolehkan Parlimen menggubal undang-undang keseragaman ke atas sesuatu subjek Senarai Negeri. Sabah dan Sarawak pula menjalankan undang-undang kerajaan tempatan mereka sendiri — Local Government Ordinance 1961 di Sabah, dan satu rangka kerja ordinan berasingan di Sarawak — mencerminkan corak yang lebih luas di mana kedua-dua negeri itu mengekalkan lebih banyak kebebasan perundangan selepas 1963.

Pihak berkuasa tempatan sendiri terbahagi kepada tiga jenis, digredkan oleh Jabatan Kerajaan Tempatan (JKT) di bawah Kementerian Perumahan dan Kerajaan Tempatan berdasarkan penduduk dan hasil tahunan:

| Jenis | Istilah Melayu | Ambang (JKT) | Tumpuan biasa |
| --- | --- | --- | --- |
| Majlis bandaraya | Majlis Bandaraya | Penduduk melebihi 500,000; hasil tahunan sekurang-kurangnya RM100 million | Perkhidmatan bertaraf tinggi, pembangunan bandar |
| Majlis perbandaran | Majlis Perbandaran | Penduduk melebihi 150,000; hasil tahunan sekurang-kurangnya RM20 million | Aktiviti perniagaan dan komersial, pembangunan komuniti |
| Majlis daerah | Majlis Daerah | Penduduk kurang daripada 150,000; hasil tahunan kurang daripada RM20 million | Infrastruktur dan utiliti awam di kawasan luar bandar-bandar utama |

Walau apa pun saiznya, kerja harian sesebuah pihak berkuasa tempatan ialah lapisan kerajaan yang paling kelihatan dalam kehidupan kebanyakan orang: bil cukai taksiran, kutipan sampah, pelesenan perniagaan dan papan tanda, kelulusan perancangan bagi kerja ubah suai, pengurusan penjaja dan pasar, taman, longkang dan jalan tempatan.

## Mengapa tiada pilihan raya bagi peringkat ini

Pilihan raya kerajaan tempatan pernah wujud — yang pertama di Malaya, di George Town pada 1951, mendahului kemerdekaan. Ia digantung di seluruh negara oleh **Emergency (Suspension of Local Government Elections) (Amendment) Regulation 1965**, yang dikeluarkan di bawah Emergency (Essential Powers) Act 1964 semasa Konfrontasi dengan Indonesia, dan dirangka pada masa itu sebagai bersifat sementara.

Ia tidak pernah dipulihkan. Sebuah Suruhanjaya Diraja Siasatan mengenai pihak berkuasa tempatan melaporkan pada 1968, mengesyorkan supaya kerajaan tempatan yang dipilih dipulihkan; cadangan itu tidak diambil tindakan. Sebaliknya, Parlimen meluluskan **Local Government Act 1976**, yang Seksyen 15-nya memperuntukkan bahawa "semua peruntukan berhubung dengan pilihan raya kerajaan tempatan hendaklah terhenti berkuat kuasa atau kesannya," manakala Seksyen 10 memberikan kerajaan negeri kuasa untuk melantik ahli-ahli majlis tempatan sebagai gantinya. Secara bersama, kedua-dua seksyen itu menutup pintu kepada pilihan raya tempatan sebagai suatu perkara undang-undang biasa dan bukannya peraturan darurat — itulah sebabnya susunan ini telah bertahan enam dekad lebih lama daripada Konfrontasi yang dahulunya dikatakan menjustifikasikannya.

Satu ciri perlembagaan yang berkaitan mengukuhkan lagi capaian kerajaan persekutuan ke dalam apa yang dari segi nama adalah wilayah negeri: **Perkara 95A** Perlembagaan Persekutuan mewujudkan Majlis Negara bagi Kerajaan Tempatan, dipengerusikan oleh seorang menteri persekutuan dengan seorang wakil daripada setiap negeri, yang keputusan dasarnya boleh mengikat kerajaan-kerajaan negeri dalam hal kerajaan tempatan.

## Kesilapan biasa

**"Kerajaan tempatan ialah perkara negeri, jadi negeri-negeri mengawalnya sepenuhnya."** Butiran 4 Senarai Negeri memberikan negeri-negeri label *perundangan*, tetapi undang-undang operasi bagi Semenanjung Malaysia — Act 171 — ialah statut persekutuan yang diterima pakai oleh negeri-negeri, dan pelantikan (bukan pemilihan) ahli-ahli majlis di bawahnya ditetapkan oleh Akta yang sama itu.

**"Kuala Lumpur mempunyai kerajaan negeri."** Tidak. Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan ialah Wilayah Persekutuan, ditadbir terus oleh kerajaan persekutuan (melalui Kementerian Wilayah Persekutuan bagi KL dan Putrajaya), bukan oleh seorang Raja, Menteri Besar atau Dewan Undangan Negeri.

**"Ahli-ahli majlis tempatan dahulunya dipilih dan kini mereka dilantik kerana perubahan dasar baharu-baharu ini."** Peralihan itu telah berusia enam dekad — digantung pada 1965, dijadikan kekal melalui statut pada 1976 — bukan suatu perkembangan baharu.

**"Sabah dan Sarawak menggunakan undang-undang kerajaan tempatan yang sama seperti Semenanjung."** Tidak. Act 171 terpakai bagi Semenanjung Malaysia; Sabah dan Sarawak masing-masing mentadbir kerajaan tempatan di bawah ordinan berasingan mereka sendiri.

## Apa yang seterusnya

Untuk teks penuh mengenai apa yang boleh digubal undang-undang oleh setiap peringkat, lihat [Siapa Menggubal Undang-Undang Mengenai Apa: Senarai Persekutuan, Negeri dan Bersama dalam Jadual Kesembilan](/government/federal-state-division). Untuk mengetahui bagaimana pilihan raya persekutuan dan negeri yang *memang* berlangsung itu dijalankan, lihat [Bagaimana Pilihan Raya Malaysia Berfungsi](/government/how-elections-work) dan [Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR)](/government/spr-election-commission). Untuk gelaran berbeza yang dipegang oleh ketua-ketua kerajaan negeri, lihat [Menteri Besar atau Ketua Menteri](/glossary/menteri-besar). Untuk dokumen yang menjadi sumber kepada Senarai Persekutuan dan Senarai Negeri, lihat [Federal Constitution of Malaysia](/law/federal-constitution).

## Sources

- Federal Constitution (Reprint 2020) — Ninth Schedule, List I (Federal List) and List II (State List, item 4: Local Government) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Federal%20Constitution%20(Reprint%202020).pdf (Attorney General's Chambers of Malaysia)
- Local Government Act 1976 (Act 171) — official reprint — https://lom.agc.gov.my/act-detail.php?type=principal&lang=BI&act=171 (Attorney General's Chambers of Malaysia)
- Concept of Local Government — legal basis for local authorities in Peninsular Malaysia, Sabah and Sarawak — https://jkt.kpkt.gov.my/aboud-lgd/lgd-info/concept-of-local-government (Jabatan Kerajaan Tempatan (Local Government Department), Ministry of Housing and Local Government (KPKT))
- Category of Local Authority — population and revenue thresholds for city, municipal and district councils — https://jkt.kpkt.gov.my/en/category-of-local-authority/ (Jabatan Kerajaan Tempatan (Local Government Department), KPKT)
- Local Government Ordinance 1961 (Sabah) — https://sagc.sabah.gov.my/sites/default/files/law/LocalGovernmentOrdinance1961.pdf (State Attorney-General's Chambers, Sabah)
- How local govts can be elected — http://www.malaysianbar.org.my/members_opinions_and_comments/how_local_govts_can_be_elected.html (Malaysian Bar)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0