# Sistem Parti Politik Malaysia

> Keterangan deskriptif dan saksama tentang cara parti politik didaftarkan di Malaysia (sebagai pertubuhan di bawah Akta Pertubuhan 1966 oleh Pendaftar Pertubuhan), gabungan-gabungan utama (BN, PH, PN, GPS dan lain-lain), serta bagaimana kerajaan gabungan dan kerajaan perpaduan terbentuk selepas PRU15 2022.

- Category: government
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-08-01
- Canonical: https://negaraku.md/government/political-parties-malaysia

---

Di Malaysia, sebuah parti politik tidak bermula di dalam Parlimen atau di atas
pentas kempen. Ia bermula dengan satu borang di kaunter Pendaftar Pertubuhan —
kerana dari segi undang-undang, sebuah parti ialah sejenis *pertubuhan*, sama
seperti sebuah kelab atau persatuan.

Halaman ini menerangkan tiga perkara secara deskriptif dan saksama: bagaimana
parti didaftarkan, apakah gabungan-gabungan utama, dan bagaimana keputusan
pilihan raya bertukar menjadi sebuah kerajaan. Ia tidak menyokong mana-mana
parti atau gabungan, dan tidak menilai dasar sesiapa.

## Sepintas lalu

| | |
| --- | --- |
| Pendaftaran parti | Sebagai pertubuhan di bawah Akta Pertubuhan 1966 (Akta 832) |
| Pihak berkuasa | Pendaftar Pertubuhan (Registrar of Societies, ROS) |
| Takrif "parti politik" | Ditakrifkan dalam bahagian tafsiran Akta Pertubuhan 1966 |
| Aliran pendaftaran | Permohonan → keputusan mendaftar atau menolak → perakuan pendaftaran |
| Pembentukan kerajaan | Perkara 43(2)(a) Perlembagaan Persekutuan |
| Ambang majoriti Dewan Rakyat | 112 daripada 222 kerusi |
| Selepas PRU15 (2022) | Parlimen tergantung → kerajaan perpaduan |

## Bagaimana sesebuah parti didaftarkan?

Malaysia tidak mempunyai satu "akta parti politik" yang berasingan. Sebaliknya,
parti didaftarkan di bawah **Akta Pertubuhan 1966** — satu Akta yang tajuk
panjangnya menyatakan ia "berkaitan dengan pendaftaran pertubuhan". Versi semasa
ialah Akta 832 (Disemak 2021), yang diterbitkan pada 15 November 2021 dan mula
berkuat kuasa pada 1 Disember 2021.

Akta itu memberikan parti politik takrif yang khusus. Dalam bahagian tafsirannya,
"parti politik" ditakrifkan sebagai mana-mana pertubuhan yang tujuan atau
kaedahnya memperuntukkan penyertaan pertubuhan itu, melalui calon-calonnya, dalam
pilihan raya ke Dewan Rakyat, Dewan Undangan Negeri atau mana-mana pihak berkuasa
tempatan. Dengan kata lain, apa yang menjadikan sesebuah pertubuhan itu "parti
politik" di sisi undang-undang bukanlah namanya, tetapi hasratnya untuk
meletakkan calon dalam pilihan raya.

Pendaftaran itu sendiri mengikut aliran yang sama seperti mana-mana pertubuhan
lain:

1. **Permohonan.** Sesebuah pertubuhan memohon didaftarkan kepada Pendaftar
   Pertubuhan, berserta perlembagaan atau peraturannya.
2. **Pendaftaran atau penolakan.** Pendaftar boleh mendaftarkan pertubuhan itu
   atau menolak pendaftaran atas alasan yang diperuntukkan dalam Akta.
3. **Perakuan pendaftaran.** Pertubuhan yang berjaya menerima perakuan
   pendaftaran.

Sebaik berdaftar, sesebuah pertubuhan mesti bertindak selaras dengan
perlembagaannya sendiri. Akta juga memperuntukkan **pembatalan dan penggantungan
pendaftaran** dalam keadaan tertentu. Badan yang mentadbir semua proses ini ialah
Jabatan Pendaftaran Pertubuhan Malaysia, yang lebih dikenali sebagai Pendaftar
Pertubuhan (ROS).

Kerangka ini bermakna dua perkara yang sering dikelirukan sebenarnya berasingan:
**pendaftaran parti** dikawal oleh Akta Pertubuhan 1966 dan diuruskan oleh ROS,
manakala **penjalanan pilihan raya** — pencalonan, pengundian dan pengiraan undi
— dikawal oleh Perlembagaan dan undang-undang pilihan raya serta diuruskan oleh
Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR). Dua badan, dua peranan.

## Apakah gabungan (coalition), dan bagaimana ia berbeza daripada parti?

Kebanyakan parti tidak bertanding bersendirian. Mereka berhimpun dalam
*gabungan* — pengelompokan beberapa parti yang bersetuju bertanding bersama,
lazimnya di bawah satu logo pilihan raya yang dikongsi dan dengan pengagihan
kerusi yang dipersetujui supaya calon mereka tidak bertembung antara satu sama
lain.

Perbezaannya boleh diringkaskan begini:

- **Parti** mempunyai keahlian, perlembagaan dan kepimpinannya sendiri, dan
  didaftarkan secara berasingan.
- **Gabungan** ialah perjanjian kerjasama antara parti-parti komponen. Ia juga
  boleh didaftarkan sebagai pertubuhan di bawah Akta yang sama, tetapi parti
  komponennya kekal sebagai entiti berasingan.

Seorang calon lazimnya ahli sesebuah parti komponen, tetapi bertanding di bawah
logo gabungan.

## Siapakah gabungan utama hari ini?

Landskap gabungan berubah dari semasa ke semasa apabila parti menyertai atau
meninggalkan sesebuah blok. Setakat rujukan halaman ini, gabungan persekutuan
yang utama termasuk yang berikut. Senarai parti komponen di bawah adalah ringkas
dan bukan menyeluruh.

| Gabungan | Antara parti komponen | Catatan ringkas |
| --- | --- | --- |
| **Barisan Nasional (BN)** | UMNO, MCA, MIC | Salah satu gabungan persekutuan yang telah lama tertubuh |
| **Pakatan Harapan (PH)** | PKR, DAP, Amanah | Blok yang memperoleh kerusi terbanyak dalam PRU15 (2022) |
| **Perikatan Nasional (PN)** | Bersatu, PAS, Gerakan | Gabungan yang bertanding dalam PRU15 (2022) |
| **Gabungan Parti Sarawak (GPS)** | Diterajui PBB, bersama parti-parti lain | Gabungan berpangkalan di Sarawak |
| **Gabungan Rakyat Sabah (GRS)** | Parti-parti berpangkalan di Sabah | Gabungan berpangkalan di Sabah |

Terdapat juga parti yang bertanding di luar gabungan besar ini, termasuk parti
serantau seperti Warisan di Sabah dan parti lain yang bertanding secara bebas
atau dalam pakatan yang lebih kecil.

## Bagaimana keputusan mengundi bertukar menjadi kerajaan?

Pengundi memilih ahli bagi bahagian pilihan raya mereka; ahli-ahli itu kemudian
menentukan siapa yang memerintah. **Perkara 43(2)(a)** Perlembagaan Persekutuan
memperuntukkan bahawa Yang di-Pertuan Agong melantik sebagai Perdana Menteri
seorang ahli Dewan Rakyat yang "pada hemat Baginda mungkin mendapat kepercayaan
majoriti ahli Dewan itu".

Kuncinya ialah frasa *kepercayaan majoriti*. Kerana Dewan Rakyat mempunyai 222
kerusi, majoriti mudah bermaksud sekurang-kurangnya **112 kerusi**. Apabila satu
gabungan memenangi 112 kerusi atau lebih, laluan pembentukan kerajaan biasanya
jelas. Apabila tiada gabungan mencapai ambang itu — keadaan yang disebut
**Parlimen tergantung** — beberapa gabungan boleh berunding untuk membentuk
majoriti bersama.

## Apa yang berlaku selepas PRU15 2022?

Pilihan Raya Umum Ke-15 diadakan pada 19 November 2022 dan menghasilkan Parlimen
tergantung: tiada satu gabungan mencapai 112 kerusi. Mengikut papan keputusan
rasmi yang dipaparkan oleh MalaysiaNow, Pakatan Harapan memperoleh blok terbesar
dengan 81 kerusi, diikuti Perikatan Nasional (74), Barisan Nasional (30),
Gabungan Parti Sarawak (23), Gabungan Rakyat Sabah (6), dan beberapa parti lain.
(Pada peringkat awal, angka tepat dilaporkan dengan sedikit variasi kerana
beberapa kerusi ditangguhkan dan dikira kemudian — lihat nota pengesahan.)

Kerana tiada blok tunggal boleh memerintah sendirian, proses beralih kepada
perundingan. Yang di-Pertuan Agong, Al-Sultan Abdullah, berunding dengan
Raja-Raja Melayu dan menyeru pembentukan sebuah **kerajaan perpaduan** yang
menggabungkan lebih daripada satu blok. Pada **24 November 2022**, Anwar Ibrahim
dilantik sebagai Perdana Menteri ke-10 Malaysia di bawah Perkara 40(2)(a) dan
43(2)(a) Perlembagaan, mengetuai kerajaan perpaduan yang menghimpunkan Pakatan
Harapan bersama Barisan Nasional, Gabungan Parti Sarawak, Gabungan Rakyat Sabah
dan beberapa pihak lain.

Susunan ini menggambarkan satu ciri sistem Malaysia: kerana Perdana Menteri
dilantik berdasarkan *kepercayaan* Dewan Rakyat dan bukan melalui undi langsung,
gabungan yang memerintah boleh terbentuk selepas hari mengundi, melalui
persetujuan antara parti dan gabungan.

## Kesilapan lazim

**"Pengundi mengundi Perdana Menteri secara langsung."** Tidak. Pengundi memilih
ahli bagi bahagian pilihan raya mereka sahaja; Perkara 43(2)(a) menyerahkan
pelantikan Perdana Menteri kepada Yang di-Pertuan Agong berdasarkan kepercayaan
majoriti Dewan Rakyat.

**"Parti dan gabungan adalah benda yang sama."** Parti ialah pertubuhan tunggal
dengan keahliannya sendiri; gabungan ialah kerjasama antara beberapa parti yang
bertanding bersama.

**"Malaysia mempunyai akta parti politik yang berasingan."** Parti didaftarkan
sebagai pertubuhan di bawah Akta Pertubuhan 1966, bukan di bawah akta parti yang
khusus.

**"Gabungan yang memerintah mesti gabungan yang menang paling banyak kerusi."**
Yang menentukan ialah kepercayaan majoriti Dewan Rakyat. Beberapa gabungan boleh
bergabung untuk membentuk majoriti walaupun tiada satu daripadanya menang secara
bersendirian.

## Apa yang seterusnya

Untuk memahami bagaimana undi dikira dan siapa yang layak mengundi, baca
[Bagaimana Pilihan Raya Malaysia Berfungsi](/government/how-elections-work) dan
[Suruhanjaya Pilihan Raya](/government/spr-election-commission). Untuk peranan
Yang di-Pertuan Agong dalam pelantikan Perdana Menteri, rujuk
[Yang di-Pertuan Agong](/government/yang-di-pertuan-agong), dan untuk dewan yang
diisi oleh calon-calon parti, baca [Dewan Rakyat](/government/dewan-rakyat).

Untuk mengesahkan peruntukan pendaftaran di halaman ini, rujuk teks Akta
Pertubuhan 1966 (Akta 832) di portal Jabatan Peguam Negara
[lom.agc.gov.my](https://lom.agc.gov.my/act-detail.php?act=832&lang=BI&date=2021-11-15),
dan sahkan angka kerusi rasmi PRU15 terhadap keputusan rasmi Suruhanjaya Pilihan
Raya.

## Sources

- Societies Act 1966 (Act 832) (Revised — 2021) — https://lom.agc.gov.my/act-detail.php?act=832&lang=BI&date=2021-11-15 (Jabatan Peguam Negara Malaysia (Attorney General's Chambers))
- Societies Act 1966 (Malaysia) — full text (long title and arrangement of sections) — https://www.icnl.org/research/library/malaysia_malaysiasocieties/ (International Center for Not-for-Profit Law (ICNL))
- Anwar Ibrahim sworn in as 10th Prime Minister of Malaysia — https://bernama.com/en/news.php?id=2141779 (Bernama)
- Agong names Anwar as 10th PM with reminder against politicking — https://www.malaysianow.com/news/2022/11/24/agong-names-anwar-as-10th-pm (MalaysiaNow)
- GE15 Results — Dewan Rakyat seat tally by coalition — https://www.malaysianow.com/election/general/ge15/results (MalaysiaNow)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0