Polis Diraja Malaysia: Struktur Perintah, Fungsi Teras dan Asas Perundangannya

Kebanyakan penerangan tentang PDRM berhenti pada frasa “pasukan polis negara”. Soalan yang lebih berguna lebih sempit: apa sebenarnya yang Akta benarkan pasukan ini lakukan, siapa yang memegang perintah ke atasnya, dan badan mana yang menentukan pelantikan serta tatatertib anggotanya?

Sekali imbas

Nama penuh	Polis Diraja Malaysia (Royal Malaysia Police)
Statut penubuh	Akta Polis 1967 (Akta 344), Bahagian III
Pasukan terdahulu	Polis Diraja Malaysia di bawah Akta Polis Diraja Malaysia 1963, diteruskan oleh seksyen 3(1)
Ketua pasukan	Ketua Polis Negara (Inspector General of Police), di bawah seksyen 4
Bertanggungjawab kepada	Menteri (Menteri yang bertanggungjawab bagi polis)
Panglima Besar Kehormat	Yang di-Pertuan Agong, di bawah seksyen 6A
Badan sumber manusia	Suruhanjaya Pasukan Polis, Perkara 140 Perlembagaan Persekutuan
Laman web	rmp.gov.my

Akta 344 tidak mewujudkan pasukan ini dari kosong. Seksyen 3(1) menyatakan bahawa mereka yang menjadi anggota Polis Diraja Malaysia di bawah Akta Polis Diraja Malaysia 1963 sebaik sebelum Akta ini berkuat kuasa menjadi anggota pasukan di bawah Akta baharu “dengan pangkat yang sepadan dan dalam sifat yang sepadan”. Jadi Akta 1967 menyusun semula dan mengukuhkan sebuah pasukan yang sudah sedia ada.

Lima maksud pasukan

Teras fungsi PDRM terkandung dalam satu peruntukan tunggal — seksyen 3(3). Ia memperuntukkan bahawa pasukan hendaklah, tertakluk kepada Akta, digunakan di dan di seluruh Malaysia (termasuk perairan wilayahnya) bagi lima maksud:

• pemeliharaan undang-undang dan ketenteraman;
• pemeliharaan keamanan dan keselamatan Malaysia;
• pencegahan dan pengesanan jenayah;
• penangkapan dan pendakwaan pesalah; dan
• pengumpulan risikan keselamatan.

Portal rasmi kerajaan (malaysia.gov.my) menyenaraikan peranan yang sama, dan menyebut seksyen 3(3) sebagai asas perundangannya. Skop “di dan di seluruh Malaysia” ini penting: ia menandakan satu pasukan persekutuan tunggal, bukan pasukan yang berasingan mengikut negeri.

Rantaian perintah

Struktur perintah PDRM ditetapkan oleh dua seksyen yang perlu dibaca bersama — seksyen 4 (kawalan pasukan) dan seksyen 5 (pelantikan).

Seksyen 4(1) meletakkan pasukan “di bawah perintah seorang Ketua Polis Negara” yang mesti seorang pegawai polis, dan yang “bertanggungjawab kepada Menteri” bagi kawalan dan arahan pasukan serta semua orang lain yang dilantik untuk tugas polis. Beliau memegang segala kuasa yang diberikan kepada seorang Pesuruhjaya atau Ketua Pegawai Polis.

Di bawahnya, seksyen 4(2) memperuntukkan pelantikan seorang Timbalan Ketua Polis Negara yang berada di bawah arahan Ketua Polis Negara, dan seksyen 4(3) memberikan Timbalan itu segala kuasa seorang Pesuruhjaya atau Ketua Pegawai Polis. Seksyen 4(4) pula membenarkan tindakan Ketua Polis Negara dilaksanakan — tertakluk kepada perintahnya — oleh Timbalan, Pesuruhjaya, Timbalan Pesuruhjaya, Penolong Kanan Pesuruhjaya, atau Penolong Pesuruhjaya yang diberi kuasa.

Seksyen 5 menyenaraikan jawatan yang boleh dilantik bagi maksud melaksanakan Akta:

Peringkat	Contoh jawatan dalam seksyen 4–5
Perintah tertinggi	Ketua Polis Negara; Timbalan Ketua Polis Negara
Pegawai kanan	Pesuruhjaya; Timbalan Pesuruhjaya; Penolong Kanan Pesuruhjaya; Penolong Pesuruhjaya
Barisan pelaksana	Pegawai kanan polis dan pegawai rendah polis yang lain; konstabel

Pangkat pegawai kanan dan pegawai rendah pula ditetapkan dalam Jadual Pertama Akta, menurut seksyen 5(2).

Di peringkat negeri dan formasi, seksyen 6 memperuntukkan bahawa anggota pasukan dikawal oleh seorang Pesuruhjaya atau Ketua Pegawai Polis bagi kawasan atau negeri yang ditentukan Menteri, dan oleh pegawai yang dinyatakan Ketua Polis Negara bagi mana-mana formasi, daerah polis atau bahagian.

Satu peruntukan simbolik melengkapkan struktur ini: seksyen 6A menjadikan Yang di-Pertuan Agong sebagai Panglima Besar Kehormat (Honorary Commissioner-in-Chief) Polis Diraja Malaysia. Untuk latar perlembagaan peranan Agong, lihat Yang di-Pertuan Agong.

Apa yang undang-undang benarkan pegawai lakukan

Seksyen 20 menetapkan tugas am pegawai polis. Seksyen 20(1) mewajibkan setiap pegawai menjalankan tugas dan menggunakan kuasa yang dikenakan oleh undang-undang, serta mematuhi segala arahan yang sah daripada pegawai atasannya.

Seksyen 20(3) kemudian menyatakan bahawa adalah menjadi tugas pegawai polis untuk menjalankan maksud yang disebut dalam seksyen 3(3), dan menyenaraikan langkah-langkah sah yang termasuk dalam tugas itu:

• menangkap semua orang yang dia diberi kuasa oleh undang-undang untuk menangkap;
• memproses risikan keselamatan;
• menjalankan pendakwaan;
• memberikan bantuan dalam melaksanakan undang-undang berkaitan hasil, eksais, kebersihan, kuarantin, imigresen dan pendaftaran;
• membantu memelihara ketenteraman di pelabuhan, limbungan dan lapangan terbang;
• melaksanakan saman, sepina, waran dan perintah lain yang dikeluarkan secara sah;
• melindungi harta yang tidak dituntut dan hilang;
• membantu melindungi nyawa dan harta benda;
• menghadiri mahkamah jenayah (dan, jika diperintahkan khas, mahkamah sivil) serta menjaga ketenteraman di dalamnya; dan
• mengiring dan mengawal banduan serta orang lain dalam jagaan polis.

Dua perkara patut diperhatikan di sini. Pertama, kuasa mendakwa adalah antara tugas yang disenaraikan — walaupun keputusan pendakwaan dalam banyak hal terletak pada Pendakwa Raya di bawah undang-undang lain (lihat, sebagai perbandingan struktur kuasa, bagaimana SPRM menyiasat tetapi merujuk kepada Pendakwa Raya). Kedua, seksyen 20(4) menyatakan bahawa apabila mengiring banduan, pegawai polis disifatkan sebagai pegawai penjara dan memikul kuasa serta perlindungan pegawai penjara.

Banyak tugas ini bersilang dengan agensi penguatkuasaan lain — misalnya rujukan kepada imigresen dan pendaftaran berhubung dengan kerja Jabatan Imigresen, manakala tugas menghadiri dan menjaga ketenteraman mahkamah berhubung dengan sistem mahkamah.

Siapa melantik dan menilai anggota

Ini bahagian yang sering ditinggalkan. PDRM mengetuai operasinya sendiri, tetapi tidak menguruskan hal perjawatan anggotanya secara berdikari. Perkara 140 Perlembagaan Persekutuan mewujudkan sebuah Suruhanjaya Pasukan Polis yang bertanggungjawab bagi pelantikan, pengesahan, penempatan dalam perjawatan tetap atau berpencen, kenaikan pangkat, pertukaran dan kawalan tatatertib ke atas anggota pasukan polis.

Menurut Kementerian Dalam Negeri, Suruhanjaya ini terdiri daripada:

Anggota Suruhanjaya	Kedudukan
Menteri yang bertanggungjawab bagi polis	Pengerusi
Ketua Polis Negara	Ahli
Ketua Setiausaha Kementerian	Ahli
Seorang ahli Suruhanjaya Perkhidmatan Awam yang dilantik Yang di-Pertuan Agong	Ahli
Tidak kurang daripada dua dan tidak lebih daripada enam ahli lain, dilantik Yang di-Pertuan Agong	Ahli

Kementerian Dalam Negeri menyatakan bahawa sebahagian fungsi Suruhanjaya diwakilkan kepada Ketua Polis Negara dan pegawai kanan melalui warta P.U.(B) 441 bertarikh 14 Disember 2000. Pemisahan ini bermakna hal pelantikan dan tatatertib anggota diletakkan di bawah sebuah badan berlembaga, dan bukan sepenuhnya di tangan pimpinan operasi pasukan. Untuk asas perlembagaan yang lebih luas, lihat Perlembagaan Persekutuan.

Pasukan sokongan

Di samping pasukan tetap, Akta Polis 1967 mewujudkan beberapa badan sokongan yang menjalankan tugas polis di bawah kerangka yang sama. Antaranya ialah Simpanan Sukarela Polis Diraja Malaysia (Volunteer Reserve), Polis Bantuan (Auxiliary Police), pegawai polis tambahan (Extra Police), Simpanan Polis Diraja Malaysia dan Pasukan Kadet Polis Diraja Malaysia. Portal kerajaan turut menyenaraikan kumpulan sokongan ini sebagai pembantu pasukan tugas am dalam menjaga keamanan awam.

Kedudukan dalam kerajaan

Kerana Ketua Polis Negara bertanggungjawab kepada Menteri di bawah seksyen 4(1), PDRM berada dalam portfolio Menteri yang bertanggungjawab bagi polis — iaitu Menteri Dalam Negeri dalam susunan Kabinet. Namun kuasa harian pegawai polis berpunca daripada Akta dan undang-undang lain, bukan daripada arahan politik: seksyen 20 mengikat pegawai kepada tugas yang “dikenakan oleh undang-undang” dan arahan sah pegawai atasannya dalam pasukan.

Apa yang seterusnya

• Baca teks Akta Polis 1967 (Akta 344) dalam cetakan semula rasmi yang dipautkan dalam senarai sumber — nombor seksyen yang digunakan di atas mengikut teks tersebut.
• Untuk asas perlembagaan Suruhanjaya Pasukan Polis, lihat Perlembagaan Persekutuan.
• Untuk perbandingan struktur kuasa siasatan dan pendakwaan sebuah agensi persekutuan lain, lihat SPRM.