Majlis Keselamatan Negara (MKN) dan Kuasa Darurat

Apabila kerajaan Malaysia perlu bertindak balas dengan pantas terhadap ancaman keselamatan, dua rangka undang-undang yang berbeza sering disebut dalam nafas yang sama: Majlis Keselamatan Negara (MKN) dan kuasa darurat perlembagaan. Kedua-duanya berkait dengan keselamatan negara, tetapi berpunca daripada sumber undang-undang yang berlainan dan mempunyai syarat yang berbeza. Artikel ini menerangkan kedua-duanya secara neutral dan berdasarkan teks undang-undang.

Apakah Majlis Keselamatan Negara?

Majlis Keselamatan Negara ditubuhkan di bawah Akta Majlis Keselamatan Negara 2016 (Akta 776). Menurut seksyen 3 Akta itu, Majlis ini menjadi “pihak berkuasa pusat Kerajaan bagi mempertimbangkan perkara-perkara berkenaan dengan keselamatan negara”.

Akta 776 menerima perkenan diraja pada 18 Februari 2016 menurut Fasal (4A) Perkara 66 Perlembagaan Persekutuan, diwartakan pada 7 Jun 2016, dan mula berkuat kuasa pada 1 Ogos 2016. Fasal (4A) Perkara 66 ialah peruntukan yang menjadikan sesuatu rang undang-undang undang-undang selepas 30 hari walaupun tanpa perkenan ditandatangani — satu ciri yang menjadi antara titik perbincangan awam ketika Akta ini digubal.

Fungsi Majlis disenaraikan dalam seksyen 4, antaranya menggubal dasar dan langkah strategik keselamatan negara, memantau pelaksanaan dasar tersebut, dan menasihati mengenai pengisytiharan kawasan keselamatan. Seksyen 5 memberi Majlis kuasa untuk mengeluarkan arahan kepada mana-mana Entiti Kerajaan berhubung perkara keselamatan negara.

Siapakah ahli Majlis dan bagaimana ia beroperasi?

Keanggotaan Majlis ditetapkan dalam seksyen 6:

Jawatan	Peranan dalam Majlis
Perdana Menteri	Pengerusi
Timbalan Perdana Menteri	Timbalan Pengerusi
Menteri Pertahanan	Ahli
Menteri Dalam Negeri	Ahli
Menteri Komunikasi dan Multimedia	Ahli
Ketua Setiausaha Negara	Ahli
Panglima Angkatan Tentera	Ahli
Ketua Polis Negara	Ahli

Majlis mesti bermesyuarat sekurang-kurangnya sekali setiap tiga bulan (seksyen 7), dengan kuorum lima orang (seksyen 8). Ketua Pengarah Keselamatan Negara — dilantik oleh Perdana Menteri atas syor Ketua Setiausaha Negara (seksyen 15) — bertindak sebagai Setiausaha Majlis (seksyen 13).

Bagaimana sesuatu “kawasan keselamatan” diisytiharkan?

Mekanisme utama Akta 776 ialah pengisytiharan kawasan keselamatan di bawah seksyen 18. Apabila Majlis menasihati Perdana Menteri bahawa keselamatan di sesuatu kawasan “terganggu atau terancam dengan serius”, Perdana Menteri boleh, jika difikirkannya perlu demi kepentingan keselamatan negara, mengisytiharkan kawasan itu sebagai kawasan keselamatan secara bertulis.

Syarat tempoh ditetapkan dengan jelas:

• Isytihar tamat berkuat kuasa selepas enam bulan dari tarikh ia berkuat kuasa (seksyen 18(3)).
• Ia boleh diperbaharui oleh Perdana Menteri untuk tempoh tidak melebihi enam bulan pada satu masa (seksyen 18(4)).
• Isytihar dan pembaharuannya mesti diwartakan dan dibentangkan di Parlimen; jika kedua-dua Dewan meluluskan usul membatalkannya, ia terhenti (seksyen 18(6)).
• Perdana Menteri boleh membatalkan isytihar itu pada bila-bila masa (seksyen 18(7)).

Selepas isytihar dibuat, Majlis boleh mengeluarkan perintah eksekutif termasuk mengerahkan pasukan keselamatan (seksyen 19), dan melantik seorang Pengarah Operasi yang menjadi orang yang menguruskan operasi dalam kawasan itu (seksyen 20).

Apakah kuasa khas dalam kawasan keselamatan?

Bahagian V Akta 776 memberi Pengarah Operasi dan pasukan keselamatan yang dikerahkan beberapa kuasa khas yang hanya terpakai dalam kawasan keselamatan, antaranya:

• Menangkap tanpa waran mana-mana orang yang disyaki melakukan kesalahan (seksyen 25).
• Menggeledah dan menyita tanpa waran individu, kenderaan atau premis (seksyen 26).
• Perintah berkurung (curfew) yang mengarahkan orang ramai kekal di dalam rumah pada waktu tertentu (seksyen 23) — dikecualikan bagi Yang di-Pertuan Agong, Raja, Yang di-Pertua Negeri, dan anggota pasukan keselamatan yang bertugas.
• Mengecualikan atau memindahkan orang dari kawasan itu (seksyen 22).
• Mengawal pergerakan dan menutup jalan atau laluan air (seksyen 24).
• Menggunakan daya yang munasabah dan perlu untuk memelihara keselamatan negara (seksyen 34).

Akta itu juga mengandungi peruntukan yang membenarkan Majistret atau koroner mengetepikan siasatan kematian (inkues) dalam keadaan tertentu di kawasan keselamatan (seksyen 35), serta perlindungan daripada tindakan undang-undang bagi perbuatan yang dilakukan “dengan suci hati” (seksyen 38). Kesalahan melanggar perintah berkurung boleh dikenakan denda tidak melebihi RM5,000 atau penjara tidak melebihi tiga tahun, atau kedua-duanya (seksyen 23(3)).

Bagaimana Akta MKN berbeza daripada darurat Perkara 150?

Kuasa MKN tidak sama dengan darurat perlembagaan di bawah Perkara 150 Perlembagaan Persekutuan. Perbezaan utamanya:

Di bawah Perkara 150(1), jika Yang di-Pertuan Agong berpuas hati bahawa “kecemasan besar wujud yang mengancam keselamatan, atau kehidupan ekonomi, atau ketenteraman awam”, Baginda boleh mengeluarkan Perisytiharan Darurat. Semasa darurat berkuat kuasa, Yang di-Pertuan Agong boleh mengeluarkan ordinan yang mempunyai kuasa dan kesan yang sama seperti Akta Parlimen (Perkara 150(2B)). Ordinan tersebut mesti dibentangkan di Parlimen dan boleh dibatalkan (Perkara 150(3)).

Sebaliknya, Akta 776 membenarkan pengisytiharan kawasan keselamatan tanpa memerlukan Perisytiharan Darurat oleh Yang di-Pertuan Agong — ia dicetuskan melalui keputusan Perdana Menteri atas nasihat Majlis. Perbezaan inilah yang menjadi antara punca perbahasan awam mengenai Akta tersebut.

Contoh penggunaan Perkara 150 yang terkini ialah Perisytiharan Darurat pada 12 Januari 2021 oleh Yang di-Pertuan Agong bagi membendung wabak COVID-19, yang antara lain menyebabkan Parlimen dan Dewan Undangan Negeri tidak bersidang, dan berkuat kuasa sehingga 1 Ogos 2021 (sebagaimana dilaporkan dalam ulasan Rahmat Lim & Partners yang dirujuk dalam senarai sumber).

Apakah pandangan yang berbeza tentang undang-undang ini?

Isu ini melibatkan pandangan yang berbeza, dan artikel ini memaparkan kedua-dua sudut secara faktual.

Rasional kerajaan: Ketika Akta 776 digubal, kerajaan pada masa itu mengaitkannya dengan ancaman keganasan merentas sempadan, termasuk serangan yang dikaitkan dengan kumpulan Islamic State di Malaysia pada Jun 2016 (dilaporkan dalam ulasan ISEAS–Yusof Ishak Institute). Menurut ulasan yang sama, Perdana Menteri ketika itu, Najib Razak, dilaporkan menyatakan bahawa kerajaan tidak akan meminta maaf kerana mengutamakan keselamatan rakyat Malaysia. (Kenyataan asal dibuat dalam bahasa Inggeris; ayat di sini ialah maksud terjemahan, bukan petikan langsung.)

Kebimbangan pengkritik: Beberapa pertubuhan masyarakat sivil dan badan hak asasi — termasuk Human Rights Watch dan kumpulan tempatan — menyuarakan kebimbangan bahawa Akta itu memberi kuasa luas kepada Perdana Menteri, membenarkan geledah dan tangkapan tanpa waran, memberi imuniti undang-undang bagi tindakan “suci hati”, dan membolehkan pengecualian inkues bagi kematian dalam kawasan keselamatan. Mereka juga membangkitkan persoalan tentang pengimbangan antara keselamatan negara dengan kebebasan sivil.

Kedua-dua pandangan ini kekal sebahagian daripada perbahasan awam mengenai imbangan antara keselamatan dan kebebasan di Malaysia.

What’s next

Untuk memahami rangka kuasa keselamatan negara Malaysia dengan lebih penuh, teks rasmi patut dirujuk terus: Akta Majlis Keselamatan Negara 2016 (Akta 776) dan Perkara 150 Perlembagaan Persekutuan. Draf ini bersifat deskriptif dan belum disemak oleh manusia; ia memerlukan semakan editorial sebelum diterbitkan, terutamanya kerana topik ini sensitif dan melibatkan pandangan yang berbeza.