# Wilayah Persekutuan: Bagaimana Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan Ditadbir

> Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan bukan negeri — mereka tiada kerajaan negeri mahupun Dewan Undangan Negeri, dan ditadbir terus oleh Kerajaan Persekutuan melalui pihak berkuasa tempatan yang ketuanya dilantik, bukan dipilih. Artikel ini menerangkan asas perlembagaan status itu dan siapa yang mentadbir setiap wilayah.

- Category: government
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-08-01
- Canonical: https://negaraku.md/government/federal-territories-governance

---

Di sebuah negeri, ada Sultan atau Yang di-Pertua Negeri, ada Menteri Besar atau Ketua Menteri, dan ada Dewan Undangan Negeri yang dipilih rakyat. Di Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan, tiada satu pun daripada itu. Ketiga-tiga tempat ini bukan negeri — ia Wilayah Persekutuan, dan ia ditadbir terus oleh Kerajaan Persekutuan.

Itulah sebabnya seorang penduduk Kuala Lumpur mengundi untuk Ahli Parlimen tetapi tidak pernah mengundi seorang "ADUN"; dan mengapa ketua eksekutif kota — Datuk Bandar — dilantik, bukan menang pilihan raya. Berikut ialah cara susunan ini berfungsi.

## Sepintas lalu

| | |
| --- | --- |
| Bilangan wilayah | Tiga — Kuala Lumpur, Putrajaya, Labuan |
| Asas perlembagaan | Perkara 1(4), Perlembagaan Persekutuan |
| Kerajaan negeri / DUN | Tiada — ditadbir terus oleh Persekutuan |
| Ketua pentadbiran tempatan | Datuk Bandar / Presiden yang **dilantik**, bukan dipilih |
| Wakil rakyat | Dewan Rakyat (Parlimen) sahaja; tiada kerusi DUN |
| Penyelaras persekutuan | Jabatan Wilayah Persekutuan, di bawah Jabatan Perdana Menteri |

## Apa itu Wilayah Persekutuan, dan bagaimana ia terbentuk?

Wilayah Persekutuan ialah kawasan yang diletakkan di bawah pentadbiran terus Kerajaan Persekutuan dan bukan di bawah mana-mana kerajaan negeri. Malaysia mempunyai tiga: Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan.

Ketiga-tiganya asalnya sebahagian daripada sebuah negeri. Perkara 1(4) Perlembagaan Persekutuan menjelaskan bahawa wilayah Negeri Selangor **tidak termasuk** Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur (ditubuhkan melalui *Constitution (Amendment) (No. 2) Act 1973* [Akta A206]) dan Wilayah Persekutuan Putrajaya (*Constitution (Amendment) Act 2001* [Akta A1095]); manakala wilayah Negeri Sabah **tidak termasuk** Wilayah Persekutuan Labuan (*Constitution (Amendment) (No. 2) Act 1984* [Akta A585]). Perkara yang sama menegaskan bahawa "all such Federal Territories shall be territories of the Federation" — semua wilayah itu ialah wilayah Persekutuan.

Menurut Jabatan Wilayah Persekutuan, setiap wilayah dibentuk untuk peranan tertentu: **Kuala Lumpur** sebagai ibu negara, **Putrajaya** sebagai Pusat Pentadbiran Persekutuan, dan **Labuan** sebagai Pusat Perniagaan dan Kewangan Antarabangsa. Kuala Lumpur diisytiharkan Wilayah Persekutuan pada tahun 1974, Labuan pada 1984, dan Putrajaya pada 2001.

## Mengapa ketiga-tiganya tiada kerajaan negeri atau DUN?

Sebabnya mudah tetapi penting: **hanya sebuah negeri yang mempunyai Dewan Undangan Negeri**. Kerana Wilayah Persekutuan bukan negeri, tiada Raja atau Sultan yang memerintahnya, tiada Menteri Besar atau Ketua Menteri, dan tiada DUN untuk membuat undang-undang negeri atau meluluskan belanjawan negeri.

Kuasa yang biasanya dipegang oleh sebuah negeri — seperti kerajaan tempatan dan perancangan bandar — dipegang oleh Persekutuan untuk wilayah ini. Perlembagaan meletakkan "segala perkara berhubung dengan Wilayah Persekutuan" dalam bidang kuasa Parlimen; lihat [pembahagian kuasa Persekutuan–Negeri](/ms/government/federal-state-division) untuk gambaran penuh Senarai Persekutuan dan Senarai Negeri.

Ini bermakna keputusan yang di negeri lain dibuat oleh sebuah DUN, di sini dibuat melalui jentera persekutuan dan pihak berkuasa tempatan yang dilantik.

## Siapa yang mentadbir setiap wilayah?

Setiap wilayah mempunyai satu pihak berkuasa tempatan yang menjalankan fungsi kerajaan tempatan — pelesenan, perancangan bandar, kesihatan awam, pengurusan sisa dan pembangunan. Ketua badan ini **dilantik**, bukan dipilih.

| Wilayah | Tahun jadi WP | Akta pindaan Perlembagaan | Peranan rasmi | Pihak berkuasa tempatan | Ahli Dewan Rakyat | Ahli Dewan Negara |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kuala Lumpur | 1974 | Akta A206 (1973) | Ibu negara | Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL) | 11 | 2 |
| Labuan | 1984 | Akta A585 (1984) | Pusat Perniagaan & Kewangan Antarabangsa | Perbadanan Labuan | 1 | 1 |
| Putrajaya | 2001 | Akta A1095 (2001) | Pusat Pentadbiran Persekutuan | Perbadanan Putrajaya | 1 | 1 |

**Kuala Lumpur — Dewan Bandaraya Kuala Lumpur (DBKL).** DBKL diketuai oleh **Datuk Bandar**. Menurut DBKL, pilihan raya perbandaran telah digantung sejak 1970, dan sejak Kuala Lumpur memperoleh taraf bandar raya pada 1 Februari 1972, ketua eksekutifnya digelar Datuk Bandar Kuala Lumpur. Datuk Bandar dilantik untuk penggal tiga tahun sebagai lantikan Kerajaan Persekutuan.

**Putrajaya — Perbadanan Putrajaya.** Perbadanan Putrajaya ditubuhkan di bawah **Akta Perbadanan Putrajaya 1995 [Akta 536]** untuk mentadbir dan mengurus Wilayah Persekutuan Putrajaya. Ia menjalankan semua fungsi kerajaan tempatan dalam wilayah itu di samping memajukan pembangunan ekonomi, sosial, infrastruktur dan kediaman.

**Labuan — Perbadanan Labuan.** Perbadanan Labuan ialah pihak berkuasa tempatan yang mentadbir Wilayah Persekutuan Labuan, menjalankan fungsi kerajaan tempatan dan pihak berkuasa perancang tempatan, serta memajukan Labuan sebagai pusat pelancongan, kawasan bebas cukai dan pusat perdagangan.

## Jika tiada DUN, bagaimana penduduk diwakili?

Penduduk Wilayah Persekutuan tetap mempunyai suara di Parlimen — cuma tidak di peringkat negeri.

**Dewan Rakyat.** Perkara 46 Perlembagaan Persekutuan memperuntukkan **13 kerusi** Dewan Rakyat untuk ketiga-tiga wilayah: sebelas untuk Kuala Lumpur, satu untuk Labuan dan satu untuk Putrajaya. Kerusi inilah yang diundi oleh penduduk dalam pilihan raya umum.

**Dewan Negara.** Perkara 45 pula memperuntukkan Ahli Dewan Negara (Senator) yang **dilantik oleh Yang di-Pertuan Agong**: dua untuk Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur, seorang untuk Labuan dan seorang untuk Putrajaya.

Perbezaan pentingnya begini:

- **Dewan Rakyat** — dipilih rakyat melalui undi.
- **Dewan Negara** — dilantik, bukan dipilih.
- **Dewan Undangan Negeri (DUN)** — tidak wujud untuk Wilayah Persekutuan.

Jadi seorang pengundi di Cheras mengundi Ahli Parlimennya, tetapi tidak pernah ada kertas undi untuk seorang wakil negeri — kerana Kuala Lumpur tiada [Dewan Undangan Negeri](/ms/government/state-assemblies-dun).

## Siapa yang menyelaras di peringkat persekutuan?

Di atas ketiga-tiga pihak berkuasa tempatan itu terdapat **Jabatan Wilayah Persekutuan (JWP)**, yang beroperasi di bawah **Jabatan Perdana Menteri**. JWP menyelaras dasar, pembangunan dan pentadbiran merentas Kuala Lumpur, Putrajaya dan Labuan, dan menjadi penghubung antara Kerajaan Persekutuan dengan DBKL, Perbadanan Putrajaya serta Perbadanan Labuan.

Fungsi ini pernah dipegang oleh sebuah kementerian penuh — Kementerian Wilayah Persekutuan — sebelum diletakkan sebagai jabatan di bawah Jabatan Perdana Menteri. Yang tidak berubah ialah prinsip asasnya: wilayah ini ditadbir dari peringkat persekutuan, bukan negeri.

## Apa seterusnya

Untuk memahami mengapa "segala perkara berhubung dengan Wilayah Persekutuan" jatuh kepada Persekutuan dan bukan negeri, baca [pembahagian kuasa Persekutuan–Negeri](/ms/government/federal-state-division). Untuk melihat institusi yang tidak wujud di wilayah ini, lihat [Dewan Undangan Negeri (DUN)](/ms/government/state-assemblies-dun). Untuk dewan yang mewakili penduduk wilayah di Parlimen, lihat [Dewan Rakyat](/ms/government/dewan-rakyat) dan [Dewan Negara](/ms/government/dewan-negara). Dan untuk gambaran besar susun lapis pemerintahan Malaysia, lihat [tiga lapis kerajaan](/ms/government/three-tiers-of-government).

## Sources

- Federal Constitution (Reprint 2020) — Perkara 1(4), 45(1) dan 46(2) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Federal%20Constitution%20(Reprint%202020).pdf (Attorney General's Chambers of Malaysia)
- Latar Belakang Wilayah Persekutuan — penubuhan dan peranan KL, Labuan, Putrajaya — https://www.jwp.gov.my/page/50WP?menu=21 (Jabatan Wilayah Persekutuan, Jabatan Perdana Menteri)
- Portal Rasmi Jabatan Wilayah Persekutuan — https://www.jwp.gov.my/ (Jabatan Wilayah Persekutuan, Jabatan Perdana Menteri)
- Akta Perbadanan Putrajaya 1995 [Akta 536] — https://www.ppj.gov.my/en/second-page/akta-perbadanan-putrajaya-1995-akta-536 (Perbadanan Putrajaya)
- Latar Belakang Dewan Bandaraya Kuala Lumpur — https://www.dbkl.gov.my/info-korporat/latar-belakang/ (Dewan Bandaraya Kuala Lumpur)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0