Perlembagaan Persekutuan: Undang-Undang Tertinggi Malaysia

Setiap undang-undang yang diluluskan di Malaysia — sama ada oleh Parlimen persekutuan atau oleh sebuah Dewan Undangan Negeri — boleh diukur terhadap satu dokumen tunggal. Jika undang-undang itu berlawanan dengannya, undang-undang itu boleh dikira tidak sah setakat perlawanan tersebut. Dokumen itu ialah Perlembagaan Persekutuan.

Artikel ini menerangkan tiga perkara secara deskriptif: apa yang dimaksudkan apabila Perlembagaan menyebut dirinya “tertinggi”, bagaimana teksnya disusun, dan prosedur yang ditetapkan untuk memindanya.

Sepintas lalu

Nama	Perlembagaan Persekutuan (Federal Constitution)
Jenis	Undang-undang tertinggi Persekutuan (Perkara 4)
Mula berkuat kuasa	Hari Merdeka, ditakrifkan oleh Perkara 160 sebagai 31 Ogos 1957
Susunan	Bahagian I–XV (termasuk Bahagian XIIA) dan tiga belas Jadual
Prosedur pindaan	Perkara 159

Apa maksudnya “undang-undang tertinggi”?

Perkara 4(1) menyatakan: “This Constitution is the supreme law of the Federation and any law passed after Merdeka Day which is inconsistent with this Constitution shall, to the extent of the inconsistency, be void.” Dalam maksud ringkas, Perlembagaan menetapkan dirinya sebagai ukuran kesahan bagi undang-undang lain yang diluluskan selepas Hari Merdeka.

Perkara 4 juga mengandungi peruntukan tatacara. Fasal-fasal berikutnya menyentuh sekatan ke atas cabaran terhadap kesahan sesuatu undang-undang, dan menghendaki kebenaran diberikan oleh seorang hakim Mahkamah Persekutuan sebelum sesuatu perisytiharan bahawa undang-undang itu tidak sah boleh dibuat atas alasan tertentu. Perkara 160 pula mentakrifkan “Merdeka Day” sebagai 31 Ogos 1957 — tarikh rujukan yang disebut dalam Perkara 4(1) itu sendiri.

Bagaimana Perlembagaan disusun?

Teks Perlembagaan disusun kepada lima belas Bahagian. Setiap Bahagian mengumpulkan Perkara mengikut tema:

Bahagian	Tajuk
I	Negeri-Negeri, Agama dan Undang-Undang bagi Persekutuan
II	Kebebasan Asasi
III	Kewarganegaraan
IV	Persekutuan
V	Negeri-Negeri
VI	Perhubungan antara Persekutuan dengan Negeri-Negeri
VII	Peruntukan Kewangan
VIII	Pilihan Raya
IX	Badan Kehakiman
X	Perkhidmatan Awam
XI	Kuasa Khas Menentang Perbuatan Subversif, Keganasan Terancang, dan Perbuatan dan Jenayah yang Memudaratkan Orang Awam serta Kuasa Darurat
XII	Am dan Pelbagai
XIIA	Perlindungan Tambahan bagi Negeri Sabah dan Sarawak
XIII	Peruntukan Sementara dan Peralihan
XIV	Kecualian bagi Kedaulatan Raja-Raja
XV	Prosiding terhadap Yang di-Pertuan Agong dan Raja-Raja

Bahagian XIIA disisipkan untuk menampung Sabah dan Sarawak apabila Persekutuan dibentuk pada 1963; lihat Pembahagian Kuasa Persekutuan dan Negeri. Susunan ini bermaksud institusi teras — Parlimen dalam Bahagian IV, badan kehakiman dalam Bahagian IX, dan Majlis Raja-Raja dalam Bahagian IV melalui Perkara 38 — masing-masing mempunyai tempatnya yang tetap dalam teks.

Apa yang terkandung dalam Jadual-Jadual?

Selain Bahagian, Perlembagaan mempunyai tiga belas Jadual yang terletak di belakang teks utama. Jadual memuatkan butiran terperinci yang dirujuk oleh Perkara-Perkara tertentu. Antaranya:

• Jadual Ketiga — tatacara pemilihan Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan.
• Jadual Kelima — keanggotaan dan tatacara Majlis Raja-Raja.
• Jadual Kesembilan — Senarai Persekutuan, Senarai Negeri dan Senarai Bersama yang membahagikan bidang kuasa perundangan.
• Jadual Ketiga Belas — peruntukan berhubung persempadanan bahagian pilihan raya.

Mengikut senarai kandungan cetakan semula rasmi, sebahagian Jadual (misalnya Jadual Kedua Belas) telah dimansuhkan tetapi kekal disenaraikan dalam susunan.

Bagaimana Perlembagaan boleh dipinda?

Prosedur pindaan terkandung dalam Perkara 159. Perkara 159(1) menyatakan bahawa, tertakluk kepada peruntukan lain dalam Perkara itu dan kepada Perkara 161E, peruntukan Perlembagaan boleh dipinda melalui undang-undang persekutuan. Bagaimanapun, “undang-undang persekutuan” itu tidak semuanya diluluskan dengan cara yang sama. Perkara 159 sendiri menetapkan beberapa laluan yang berbeza:

Laluan	Peruntukan	Syarat
Majoriti dua pertiga	Perkara 159(3)	Rang undang-undang pindaan mesti disokong pada Bacaan Kedua dan Ketiga oleh undi tidak kurang daripada dua pertiga jumlah anggota setiap Majlis Parlimen
Majoriti biasa (dikecualikan)	Perkara 159(4)	Pindaan tertentu dikecualikan daripada syarat 159(3) — antaranya pindaan kepada Bahagian III Jadual Kedua atau kepada Jadual Keenam atau Ketujuh, pindaan sampingan atau berbangkit daripada kuasa membuat undang-undang tertentu, dan pindaan berkaitan kemasukan sesebuah Negeri ke dalam Persekutuan
Dengan persetujuan Majlis Raja-Raja	Perkara 159(5)	Pindaan kepada senarai peruntukan tertentu tidak boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja

Perkara 159(6) menjelaskan bahawa dalam Perkara itu, “pindaan” termasuk penambahan dan pemansuhan.

Perkara 159(3) juga menyebut satu kelas rang undang-undang lain — rang undang-undang untuk meminda undang-undang yang diluluskan di bawah Perkara 10(4) — sebagai tertakluk kepada ambang dua pertiga yang sama.

Peruntukan mana yang memerlukan lebih daripada undi dua pertiga?

Bagi sesetengah peruntukan, sokongan dua pertiga di kedua-dua Majlis sahaja tidak memadai. Perkara 159(5) menyenaraikan peruntukan yang pindaannya tidak boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis Raja-Raja:

• Perkara 10(4) dan mana-mana undang-undang yang diluluskan di bawahnya;
• peruntukan Bahagian III (kewarganegaraan);
• Perkara 38, Perkara 63(4), Perkara 70, Perkara 71(1), Perkara 72(4);
• Perkara 152 dan Perkara 153; dan
• Fasal 159(5) itu sendiri.

Di samping itu, Perkara 159(1) menjadikan keseluruhan kuasa pindaan tertakluk kepada Perkara 161E, iaitu peruntukan dalam Bahagian XIIA yang mengandungi perlindungan bagi kedudukan perlembagaan Negeri Sabah dan Sarawak. Kesan gabungan Perkara 159(4)(bb) dan Perkara 161E ialah pindaan tertentu yang menyentuh Sabah dan Sarawak dikendalikan secara berasingan daripada laluan biasa.

Salah faham yang biasa

“Semua pindaan perlembagaan memerlukan undi dua pertiga.” Perkara 159(4) mengecualikan beberapa kategori pindaan daripada syarat dua pertiga; kategori itu boleh diluluskan dengan majoriti biasa.

“Undi dua pertiga memadai untuk apa-apa pindaan.” Bagi peruntukan yang disenaraikan dalam Perkara 159(5), persetujuan Majlis Raja-Raja diperlukan sebagai syarat tambahan, dan bagi perkara berkaitan Sabah dan Sarawak, Perkara 161E terpakai.

“Perlembagaan berkuat kuasa apabila Malaysia dibentuk pada 1963.” Perkara 160 mentakrifkan Hari Merdeka sebagai 31 Ogos 1957; teks asal mula berkuat kuasa pada tarikh itu sebagai Perlembagaan Persekutuan Tanah Melayu, dan kemudiannya diluaskan apabila Sabah dan Sarawak menyertai Persekutuan.

Apa seterusnya

Untuk melihat bagaimana peruntukan Perlembagaan bekerja dalam amalan, mulakan dengan Parlimen Malaysia, badan yang meluluskan undang-undang persekutuan termasuk pindaan di bawah Perkara 159, dan Majlis Raja-Raja, yang persetujuannya diperlukan bagi peruntukan yang disenaraikan dalam Perkara 159(5).

Untuk pembahagian kuasa antara Persekutuan dan Negeri di bawah Jadual Kesembilan, lihat Pembahagian Kuasa Persekutuan dan Negeri.

Teks penuh Perkara 4, Perkara 159 dan Perkara 160 boleh dibaca dalam cetakan semula rasmi Perlembagaan Persekutuan di Portal Perundangan Malaysia yang diselenggarakan oleh Jabatan Peguam Negara.