Peguam Negara Malaysia: Jawatan dan Kuasa yang Ditakrifkan oleh Perkara 145

Kebanyakan jawatan awam ditakrifkan oleh statut yang boleh ditulis semula oleh Parlimen. Jawatan Peguam Negara bagi Persekutuan bukan salah satu daripadanya. Ia tertulis dalam Perlembagaan Persekutuan itu sendiri, dalam satu perkara sahaja — Perkara 145 — yang menetapkan siapa yang mengisi jawatan itu, apa yang mesti dilakukannya, dan satu-satunya kuasa yang diletakkan oleh Perlembagaan pada budi bicara pemegangnya sendiri.

Membaca perkara itu dengan teliti adalah cara paling pasti untuk memahami jawatan itu, kerana hampir semua yang dikatakan mengenai Peguam Negara di Malaysia berpunca daripada enam fasalnya.

Sekilas pandang

Jawatan	Peguam Negara bagi Persekutuan
Asas perlembagaan	Perkara 145, Perlembagaan Persekutuan
Dilantik oleh	Yang di-Pertuan Agong, atas nasihat Perdana Menteri (Perkara 145(1))
Kelayakan	Seorang yang layak dilantik sebagai hakim Mahkamah Persekutuan (Perkara 145(1))
Tugas teras	Menasihati Yang di-Pertuan Agong, Kabinet dan Menteri-menteri mengenai hal-hal perundangan (Perkara 145(2))
Kuasa utama	Memulakan, menjalankan atau menghentikan prosiding bagi sesuatu kesalahan, mengikut budi bicaranya (Perkara 145(3))
Turut dikenali sebagai	Pendakwa Raya, apabila melaksanakan kuasa Fasal (3)
Hak audiens	Di, dan mengambil keutamaan berbanding, mana-mana mahkamah atau tribunal dalam Persekutuan (Perkara 145(4))
Tempoh perkhidmatan	Dipegang mengikut kemahuan Yang di-Pertuan Agong (Perkara 145(5))

Bagaimana jawatan itu diisi: Perkara 145(1)

Perkara 145(1) memperuntukkan bahawa Yang di-Pertuan Agong hendaklah, atas nasihat Perdana Menteri, melantik seorang yang layak dilantik sebagai hakim Mahkamah Persekutuan untuk menjadi Peguam Negara bagi Persekutuan.

Dua perkara tekstual berikutan secara langsung. Pertama, pelantikan itu berdasarkan nasihat: tindakan formal itu adalah tindakan Yang di-Pertuan Agong, dan nasihat itu adalah nasihat Perdana Menteri. Ini mencerminkan corak umum bagi fungsi yang dilaksanakan atas nasihat di bawah Perkara 40.

Kedua, kelayakan itu ditetapkan dengan merujuk kepada badan kehakiman. Untuk layak, seseorang mesti memenuhi syarat yang sama yang melayakkan seseorang menjadi hakim Mahkamah Persekutuan — yang ditakrifkan oleh Perlembagaan di tempat lain dari segi tempoh perkhidmatan sebagai peguambela mahkamah tinggi atau sebagai ahli perkhidmatan kehakiman dan perundangan. Oleh itu, jawatan ini dikhaskan untuk peguam kanan, walaupun ia sendiri bukan jawatan kehakiman.

Tugas menasihat: Perkara 145(2)

Perkara 145(2) menyatakan tugas tetap jawatan itu. Adalah menjadi tugas Peguam Negara untuk menasihati Yang di-Pertuan Agong, Kabinet atau mana-mana Menteri mengenai hal-hal perundangan sedemikian, dan melaksanakan tugas-tugas lain yang bersifat perundangan sedemikian, sebagaimana yang dari semasa ke semasa dirujuk atau ditugaskan kepadanya oleh Yang di-Pertuan Agong atau Kabinet, dan melaksanakan fungsi yang diberikan kepadanya oleh atau di bawah Perlembagaan atau mana-mana undang-undang bertulis lain.

Secara ringkas, ini menjadikan Peguam Negara penasihat undang-undang utama Kerajaan. Tugas itu dirangka sebagai nasihat yang dirujuk atau ditugaskan kepada jawatan itu — Peguam Negara menasihati mengenai perkara-perkara yang dikemukakan kepada jawatan itu, dan melaksanakan fungsi undang-undang lanjut yang diberikan oleh undang-undang lain.

Kuasa pendakwaan: Perkara 145(3)

Inilah fasal yang memberikan jawatan itu ciri khasnya. Perkara 145(3) memperuntukkan bahawa Peguam Negara hendaklah mempunyai kuasa, yang boleh dilaksanakan mengikut budi bicaranya, untuk memulakan, menjalankan atau menghentikan apa-apa prosiding bagi sesuatu kesalahan, selain daripada prosiding di hadapan Mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera.

Tiga kata kerja menandakan skop kuasa itu:

• Memulakan — memulakan sesuatu pendakwaan.
• Menjalankan — meneruskannya.
• Menghentikan — membawanya kepada penamat.

Oleh kerana kuasa ini diletakkan pada jawatan itu, Peguam Negara, dalam kapasiti ini, adalah Pendakwa Raya negara. Kedua-dua gelaran ini menerangkan orang yang sama dalam peranan yang berbeza: “Peguam Negara” bagi jawatan itu secara keseluruhan, “Pendakwa Raya” apabila jawatan itu melaksanakan kuasa Fasal (3) ke atas prosiding jenayah.

Fasal itu juga melukiskan sempadannya sendiri. Kuasa itu meliputi “apa-apa prosiding bagi sesuatu kesalahan” di mahkamah biasa, tetapi teks itu mengecualikan tiga forum:

Forum yang dikecualikan	Apa yang dilingkupinya
Mahkamah Syariah	Kesalahan di bawah undang-undang Islam negeri, dalam bidang kuasa negeri-negeri
Mahkamah anak negeri	Perkara adat anak negeri di Sabah dan Sarawak
Mahkamah tentera	Kesalahan perkhidmatan di bawah undang-undang tentera

Pengecualian ini penting untuk memahami skop jawatan itu: budi bicara Fasal (3) adalah kuasa ke atas pendakwaan di mahkamah biasa Persekutuan, bukan ke atas setiap tribunal yang boleh membicarakan sesuatu kesalahan. Untuk susunan mahkamah jenayah biasa, lihat hierarki mahkamah; untuk sisi Syariah bagi garis itu, lihat mahkamah sivil dan Mahkamah Syariah.

Memilih mahkamah: Perkara 145(3A)

Perkara 145(3A) adalah fasal sampingan kepada Fasal (3). Ia memperuntukkan bahawa undang-undang persekutuan boleh memberikan kepada Peguam Negara kuasa untuk menentukan mahkamah di mana, atau tempat di mana, apa-apa prosiding yang dia mempunyai kuasa di bawah Fasal (3) untuk memulakannya hendaklah dimulakan, atau ke mana prosiding sedemikian hendaklah dipindahkan.

Fasal itu bersifat memperkasa (enabling), bukan berkuat kuasa dengan sendirinya: ia sendiri tidak memberikan kuasa memilih tempat itu, tetapi membenarkan Parlimen memberikannya melalui undang-undang persekutuan. Ia terletak di sisi budi bicara pendakwaan supaya pilihan tentang di mana sesuatu perkara didengar boleh diselesaikan dalam rangka kerja yang sama.

Hak audiens dan keutamaan: Perkara 145(4)

Perkara 145(4) memperuntukkan bahawa, dalam melaksanakan tugasnya, Peguam Negara hendaklah mempunyai hak audiens di, dan hendaklah mengambil keutamaan berbanding mana-mana orang lain yang tampil di hadapan, mana-mana mahkamah atau tribunal dalam Persekutuan.

Dua perkara diberikan serentak. Hak audiens bermaksud jawatan itu boleh tampil dan didengar di mana-mana mahkamah atau tribunal. Keutamaan bermaksud, apabila Peguam Negara tampil, jawatan itu mengatasi mana-mana orang lain yang tampil dalam perkara itu. Bersama-sama, kedua-duanya meletakkan jawatan itu di kedudukan teratas dalam perwakilan undang-undang di hadapan mahkamah-mahkamah Persekutuan.

Tempoh perkhidmatan dan saraan: Perkara 145(5) dan (6)

Perkara 145(5) menetapkan terma bagaimana jawatan itu dipegang. Tertakluk kepada Fasal (6), Peguam Negara memegang jawatan mengikut kemahuan Yang di-Pertuan Agong, boleh meletak jawatan pada bila-bila masa, dan — melainkan dia seorang ahli Kabinet — hendaklah menerima saraan sebagaimana yang ditentukan oleh Yang di-Pertuan Agong.

“Mengikut kemahuan” adalah istilah perlembagaan yang ditakrifkan secara khusus: jawatan itu tidak dipegang untuk tempoh yang tetap. Fasal itu juga menjangkakan bahawa pemegangnya mungkin atau mungkin bukan ahli Kabinet, dan menyelesaikan persoalan saraan secara berbeza bagi setiap keadaan.

Perkara 145(6) adalah perlindungan peralihan. Ia memperuntukkan bahawa orang yang memegang jawatan itu sejurus sebelum Perkara itu berkuat kuasa, terus berkhidmat dengan terma yang tidak kurang baik berbanding sebelumnya, dan tidak boleh dipecat kecuali atas alasan yang serupa dan dengan cara yang serupa seperti seorang hakim Mahkamah Persekutuan. Fasal (6) inilah yang dirujuk oleh Fasal (5) sebagai “tertakluk kepada”.

Jawatan dan Jabatan itu

Peguam Negara mengetuai Jabatan Peguam Negara, jabatan persekutuan yang melaksanakan fungsi-fungsi perlembagaan itu. Jabatan itu disusun kepada beberapa bahagian yang meliputi, antara lain, pendakwaan jenayah, litigasi sivil bagi Kerajaan, kerja penasihatan undang-undang, serta penggubalan dan penyemakan perundangan. Seorang Solicitor General — penolong kanan tertinggi di dalam Jabatan itu — berkhidmat sebagai timbalan kanan di dalam Jabatan itu.

Perbezaan ini patut dijelaskan: Perkara 145 meletakkan jawatan itu pada seorang pemegang yang dinamakan, manakala Jabatan itu adalah institusi tetap pegawai-pegawai — ahli perkhidmatan kehakiman dan perundangan — yang membantu melaksanakan fungsi-fungsinya.

Salah faham lazim

“Peguam Negara dan Pendakwa Raya adalah dua jawatan yang berbeza.” Dalam teks itu, kedua-duanya adalah jawatan yang sama. Pendakwa Raya ialah Peguam Negara yang melaksanakan kuasa Perkara 145(3). (Sama ada kedua-dua peranan itu patut dipisahkan adalah suatu perkara perdebatan dasar yang tidak dimasuki oleh laman berasaskan teks ini.)

“Kuasa pendakwaan datang daripada Kanun Tatacara Jenayah (Criminal Procedure Code).” Kanun itu mengawal cara prosiding jenayah dijalankan, tetapi budi bicara untuk memulakan, menjalankan atau menghentikannya diberikan oleh Perlembagaan itu sendiri, dalam Perkara 145(3).

“Peguam Negara boleh mendakwa di mana-mana mahkamah.” Kuasa Fasal (3) secara nyata tidak meliputi Mahkamah Syariah, mahkamah anak negeri atau mahkamah tentera.

“Jawatan itu mempunyai tempoh yang tetap.” Perkara 145(5) memperuntukkan bahawa ia dipegang mengikut kemahuan Yang di-Pertuan Agong; Perlembagaan tidak menetapkan sebarang tempoh tetap bagi jawatan itu.

Pengetahuan berkaitan

• Perlembagaan Persekutuan
• Yang di-Pertuan Agong
• Kabinet dan Perdana Menteri
• Hierarki mahkamah
• Mahkamah sivil dan Mahkamah Syariah
• Pindaan perlembagaan

Apa yang seterusnya

Untuk membaca jawatan ini dalam teks utamanya, ambil Perkara 145 fasal demi fasal: 145(1) untuk pelantikan dan kelayakan, 145(2) untuk tugas menasihat, 145(3) dan 145(3A) untuk kuasa pendakwaan dan pengecualiannya, 145(4) untuk hak audiens, dan 145(5)–(6) untuk tempoh perkhidmatan dan perlindungan peralihan. Teks yang berautoriti boleh didapati melalui portal Laws of Malaysia Jabatan Peguam Negara dan dalam cetakan semula rasmi Perlembagaan Persekutuan.

Laman ini bersifat deskriptif dan berasaskan teks. Ia adalah draf dan belum disemak oleh penyemak manusia yang dinamakan.