Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM / MACC)

Bahasa Malaysia: Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia · English: Malaysian Anti-Corruption Commission · 中文: 马来西亚反贪污委员会

Bagi kebanyakan syarikat di Malaysia, satu seksyen tunggal dalam undang-undang antirasuah — Seksyen 17A — telah mengubah pematuhan daripada urusan sukarela kepada risiko jenayah di peringkat lembaga pengarah. Di sebalik seksyen itu berdiri SPRM, badan yang menyiasat, mencegah dan membantu mendakwa rasuah di negara ini.

Apakah itu SPRM?

SPRM (Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia), dikenali dalam bahasa Inggeris sebagai MACC, ialah badan berkanun yang bertanggungjawab menangani rasuah, salah guna kuasa dan penyelewengan di sektor awam dan swasta. Ia ditubuhkan di bawah Akta Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia 2009 (Akta 694).

SPRM bukan badan baharu sepenuhnya. Usaha antirasuah negara telah disatukan di bawah satu bumbung dengan penubuhan Anti-Corruption Agency (ACA) pada 1967 di bawah Akta Pencegahan Rasuah 1967 — badan yang dalam Bahasa Melayu kemudiannya dikenali sebagai Badan Pencegah Rasuah (BPR). Penstrukturan semula pada 2009 menghasilkan SPRM dengan kuasa dan struktur pengawasan yang lebih luas, dengan hasrat menjadikan agensi ini sebuah suruhanjaya yang lebih bebas dan telus.

Apakah fungsi dan kuasa SPRM?

Seksyen 7 Akta 694 menetapkan fungsi teras pegawai Suruhanjaya. Antara yang utama:

• Menerima dan mempertimbangkan laporan berhubung kesalahan di bawah Akta, serta menyiasatnya.
• Mengesan dan menyiasat kesalahan yang disyaki di bawah Akta.
• Memeriksa amalan, sistem dan prosedur badan awam bagi memudahkan pengesanan kesalahan dan menyekat peluang rasuah.
• Menasihati ketua badan awam mengenai perubahan sistem yang boleh mengurangkan risiko rasuah.
• Mendidik orang awam serta menggalakkan sokongan masyarakat terhadap usaha mencegah rasuah.

Untuk menjalankan fungsi ini, SPRM diberi kuasa penyiasatan yang luas — termasuk kuasa menggeledah, menyita dan menangkap dalam keadaan tertentu. Namun, kuasa mendakwa kekal di bawah pihak pendakwaan; SPRM menyiasat dan mengemukakan kertas siasatan, manakala keputusan pendakwaan dibuat oleh pihak pendakwaan.

Siapa yang mengawasi SPRM?

Kerana kuasanya besar, Akta 694 mewujudkan mekanisme semak dan imbang melalui lima badan pengawasan. Tiga daripadanya diwujudkan melalui peruntukan Akta (Seksyen 13, 14 dan 15), dan dua lagi secara pentadbiran.

Badan pengawasan	Asas penubuhan	Peranan ringkas
Lembaga Penasihat Pencegahan Rasuah (ACAB)	Seksyen 13 (dilantik Yang di-Pertuan Agong atas nasihat Perdana Menteri)	Menasihati Suruhanjaya mengenai dasar dan strategi antirasuah
Jawatankuasa Khas Mengenai Rasuah (SCC)	Seksyen 14 (dilantik Yang di-Pertuan Agong; ahli daripada Dewan Negara & Dewan Rakyat)	Menyemak dan menilai perjalanan Suruhanjaya; melapor kepada Perdana Menteri dan Parlimen
Jawatankuasa Aduan	Seksyen 15 (dilantik Menteri)	Menyiasat aduan tatatertib bukan jenayah terhadap pegawai
Panel Penilai Operasi (ORP)	Arahan pentadbiran	Menyemak operasi dan kes yang diambil tindakan
Panel Perundingan dan Pencegahan Rasuah (CCPP)	Arahan pentadbiran	Menasihati strategi pencegahan dan pendidikan

Struktur ini bertujuan memastikan tiada satu pihak pun mengawal keseluruhan proses tanpa pemantauan luar.

Apakah kesalahan utama di bawah Akta 694?

Akta ini menetapkan beberapa kesalahan teras. Antara yang paling kerap dirujuk, mengikut tajuk seksyen dalam Akta 694:

• Seksyen 16 — kesalahan menerima suapan (gratifikasi).
• Seksyen 17 — kesalahan memberi atau menerima suapan oleh ejen.
• Seksyen 17A — liabiliti korporat organisasi komersial (dibincangkan di bawah).
• Seksyen 21 — memberi suapan kepada pegawai sesuatu badan awam.
• Seksyen 22 — memberi suapan kepada pegawai awam asing.
• Seksyen 23 — menggunakan jawatan atau kedudukan untuk gratifikasi.

Bagi individu, kesalahan di bawah Seksyen 16, 17, 21, 22 dan 23 boleh membawa hukuman penjara sehingga 20 tahun dan denda tidak kurang lima kali ganda nilai gratifikasi atau RM10,000, mengikut mana lebih tinggi. Ini diperuntukkan di bawah Seksyen 24 Akta 694.

Mengapa Seksyen 17A penting kepada perniagaan?

Inilah perubahan besar bagi dunia korporat. Seksyen 17A, yang berkuat kuasa pada 1 Jun 2020, memperkenalkan liabiliti korporat: sebuah organisasi komersial boleh disabitkan kesalahan jika mana-mana pekerja atau orang yang berkaitan dengannya (pengarah, ejen, kontraktor) melakukan rasuah untuk memberi manfaat kepada organisasi itu — walaupun pihak pengurusan tidak mengetahui perbuatan tersebut.

Bebannya beralih kepada organisasi untuk membuktikan ia telah melaksanakan prosedur mencukupi. Penalti pula berat:

Perkara	Butiran
Berkuat kuasa	1 Jun 2020 (selepas tempoh peralihan dua tahun)
Denda	Tidak kurang 10 kali ganda nilai suapan atau RM1 juta, mengikut mana lebih tinggi
Penjara	Sehingga 20 tahun
Hukuman	Denda, penjara, atau kedua-duanya
Tanggungan individu	Pengarah dan pengurusan atasan boleh dianggap turut bertanggungjawab secara peribadi

Kesannya, pematuhan antirasuah kini menjadi urusan lembaga pengarah, bukan sekadar polisi dalaman.

Bagaimana syarikat boleh membela diri?

Seksyen 17A menyediakan satu pembelaan sahaja: organisasi mesti membuktikan bahawa ia telah melaksanakan prosedur mencukupi (adequate procedures) untuk mencegah rasuah. Bagi menjelaskan maksud “mencukupi”, Garis Panduan Prosedur Mencukupi (Guidelines on Adequate Procedures) dikeluarkan oleh Jabatan Perdana Menteri di bawah subseksyen 17A(5), bertarikh 4 Disember 2018.

Garis panduan itu dibina atas lima prinsip yang dikenali sebagai akronim T.R.U.S.T.:

Huruf	Prinsip
T	Top Level Commitment — komitmen pengurusan tertinggi
R	Risk Assessment — penilaian risiko berkala
U	Undertake Control Measures — melaksanakan langkah kawalan
S	Systematic Review, Monitoring and Enforcement — semakan, pemantauan dan penguatkuasaan sistematik
T	Training and Communication — latihan dan komunikasi

Untuk memenuhi prinsip ini, syarikat biasanya membangunkan dasar antirasuah bertulis, prosedur pemberian dan penerimaan hadiah, kawalan konflik kepentingan, saluran aduan (whistleblowing), dan latihan berkala kepada kakitangan.

Adakah SPRM aktif menguatkuasakan undang-undang ini?

Ya. SPRM mengekalkan aktiviti penguatkuasaan yang tinggi setiap tahun. Sebagai gambaran, ringkasan undang-undang Global Legal Insights melaporkan lebih 1,300 tangkapan berkaitan rasuah sepanjang 2024, merangkumi pegawai awam dan pihak sektor swasta. Angka tepat berubah dari tahun ke tahun; yang penting untuk pembaca korporat ialah trendnya — penguatkuasaan aktif dan Seksyen 17A menjadikan syarikat sendiri sebagai sasaran yang mungkin, bukan sekadar individu.

Kerana kes rasuah tertentu boleh sedang dalam prosiding mahkamah, artikel ini sengaja mengekalkan penerangan pada peringkat institusi dan undang-undang, tanpa membincangkan kes individu yang belum diputuskan.

What’s next

Jika anda menguruskan syarikat atau fungsi pematuhan:

• Baca Garis Panduan Prosedur Mencukupi (Jabatan Perdana Menteri, 2018) dan petakan lima prinsip T.R.U.S.T. kepada dasar sedia ada anda.
• Semak sama ada anda mempunyai dasar antirasuah bertulis, saluran aduan, dan rekod latihan kakitangan — bukti “prosedur mencukupi” bermula dari dokumentasi.
• Fahami rangka kerja perundangan yang lebih luas dengan membaca penjelasan kami tentang Akta di Malaysia.

Artikel ini ialah penerangan umum, bukan nasihat guaman. Untuk keputusan berkaitan pematuhan atau siasatan, dapatkan nasihat peguam bertauliah.