Raja-Raja Melayu dan Majlis Raja-Raja

Sekali setahun, sembilan orang pemerintah beraja dan empat Yang di-Pertua Negeri berkumpul di sebuah bilik mesyuarat di Kuala Lumpur untuk membuat keputusan yang tidak boleh dibuat oleh Parlimen — antaranya memilih siapa yang akan menjadi Raja Persekutuan. Perhimpunan itu ialah Majlis Raja-Raja, dan pemerintah beraja yang menganggotainya dikenali sebagai Raja-Raja Melayu.

Siapakah Raja-Raja Melayu?

“Raja-Raja Melayu” merujuk kepada sembilan pemerintah beraja turun-temurun bagi negeri-negeri Melayu di Malaysia. Setiap negeri mempunyai gelaran tersendiri bagi pemerintahnya, jadi istilah “Raja” di sini bermaksud ketua negeri beraja secara umum, bukan satu gelaran seragam.

Sembilan negeri beraja itu dan gelaran pemerintahnya ialah:

Negeri	Gelaran pemerintah
Johor	Sultan
Kedah	Sultan
Kelantan	Sultan
Pahang	Sultan
Perak	Sultan
Selangor	Sultan
Terengganu	Sultan
Negeri Sembilan	Yang di-Pertuan Besar
Perlis	Raja

Empat negeri lain — Melaka, Pulau Pinang, Sabah dan Sarawak — tidak mempunyai pemerintah beraja. Sebaliknya, negeri-negeri ini diketuai oleh Yang di-Pertua Negeri yang dilantik. Kedua-dua kumpulan ini — sembilan Raja dan empat Yang di-Pertua Negeri — bersama-sama membentuk Majlis Raja-Raja.

Apakah Majlis Raja-Raja, dan mengapa ia berbeza daripada Yang di-Pertuan Agong?

Majlis Raja-Raja ialah institusi rasmi tempat Raja-Raja dan Yang di-Pertua Negeri bertemu dan berbincang. Ia dikanunkan dalam Perkara 38 Perlembagaan Persekutuan, dengan fungsi terperincinya disenaraikan dalam Jadual Kelima.

Perbezaan penting perlu dijelaskan. Yang di-Pertuan Agong ialah seorang individu — Raja Persekutuan yang, menurut Perkara 32(3) Perlembagaan Persekutuan, dipilih oleh Majlis Raja-Raja untuk satu penggal lima tahun. Majlis Raja-Raja pula ialah badan kolektif. Majlis inilah yang memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong daripada kalangan sembilan Raja Melayu, mengikut tatacara dalam Jadual Ketiga Perlembagaan, sebagaimana yang diperincikan oleh Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja. Dengan kata lain, Yang di-Pertuan Agong ialah salah seorang ahli Majlis yang diangkat untuk memegang jawatan tertinggi Persekutuan.

Menurut Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja, hanya Raja-Raja yang sedang memerintah boleh mengambil bahagian dalam pemilihan Yang di-Pertuan Agong; seorang Raja tidak boleh menghantar wakil untuk mengundi bagi pihaknya.

Bagaimana institusi ini terbentuk?

Akar Majlis Raja-Raja boleh dikesan kepada Durbar pertama pada 13 Julai 1897 di Kuala Kangsar, yang dihadiri oleh empat Raja Melayu dari Perak, Pahang, Selangor dan Negeri Sembilan.

Majlis dalam bentuknya yang moden pula ditubuhkan secara formal pada 1948, menggantikan Mesyuarat Raja-Raja Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (Durbar). Ia dibentuk menurut Perjanjian Persekutuan Tanah Melayu yang berkuat kuasa pada 1 Februari 1948, dan mesyuarat pertamanya diadakan pada 18 Februari 1948.

Keanggotaan Majlis berkembang seiring perubahan negara:

• 1948–1957: Terdiri daripada sembilan Raja Melayu, yang berbincang dan menasihati Pesuruhjaya Tinggi British mengenai pentadbiran Persekutuan Tanah Melayu.
• Selepas 31 Ogos 1957: Yang di-Pertua Negeri (Gabenor) Pulau Pinang dan Melaka menyertai Majlis selepas kemerdekaan.
• Selepas 16 September 1963: Yang di-Pertua Negeri Sabah dan Sarawak turut menganggotai Majlis dengan pembentukan Malaysia.

Apakah fungsi Majlis Raja-Raja?

Majlis Raja-Raja memikul beberapa fungsi perlembagaan yang tidak dipegang oleh mana-mana institusi lain. Antaranya:

• Pemilihan ketua negara. Memilih Yang di-Pertuan Agong dan Timbalan Yang di-Pertuan Agong.
• Perkenan mengenai keistimewaan Raja. Tiada undang-undang yang menyentuh keistimewaan, kedudukan, kemuliaan atau kebesaran Raja-Raja boleh diluluskan tanpa persetujuan Majlis.
• Hal ehwal agama. Mempersetujui atau tidak mempersetujui apa-apa perbuatan, amalan atau upacara agama yang meliputi seluruh Persekutuan.
• Kedudukan istimewa. Dirujuk sebelum sebarang perubahan dasar di bawah Perkara 153, yang berkaitan kedudukan istimewa orang Melayu dan Bumiputera.
• Perbincangan dasar negara. Boleh berbincang mengenai soal dasar negara dan apa-apa perkara lain yang difikirkan wajar, di bawah Perkara 38(2).
• Pelantikan. Menasihati mengenai pelantikan tertentu yang memerlukan persetujuan Majlis, serta melantik anggota Mahkamah Khas di bawah Perkara 182 dan wakil kepada badan seperti Majlis Angkatan Tentera dan Lembaga Pengelola Dewan Bahasa dan Pustaka.
• Kuasa pengampunan. Memberi ampun, remisi dan pengurangan hukuman dalam hal-hal tertentu.

Menurut catatan Majlis Peguam Malaysia, Perlembagaan turut memperuntukkan kuasa memberhentikan Yang di-Pertuan Agong di bawah Perkara 38(6) — satu kuasa yang, menurut catatan itu, tidak pernah digunakan.

Bagaimana Majlis beroperasi?

Majlis mengadakan mesyuarat tiga kali setahun, dan boleh juga bersidang atas permintaan Yang di-Pertuan Agong. Menurut Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja, pengerusiannya dipegang secara bergilir dalam kalangan sembilan Raja Melayu.

Urus setia Majlis ialah Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja, yang ditubuhkan pada 1948 bersempena mesyuarat pertama. Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja bertindak sebagai setiausaha Majlis. Antara peranannya yang paling dikenali orang ramai ialah mengumumkan permulaan puasa Ramadan serta tarikh Aidilfitri dan Aidiladha; bagi tujuan melihat anak bulan, sejumlah 29 lokasi di seluruh Malaysia telah ditetapkan.

Perkara yang lazimnya dibincangkan dalam mesyuarat Majlis termasuklah pelantikan, pertahanan, keselamatan negara dan isu keagamaan.

Bagaimana peranan Majlis difahami?

Kedudukan Majlis Raja-Raja dalam sistem raja berperlembagaan Malaysia menjadi bahan perbincangan dalam kalangan ahli undang-undang dan pengulas. Ada yang menekankan peranannya sebagai penyeimbang perlembagaan — misalnya kuasanya menahan perkenan bagi undang-undang tertentu, dan hak untuk dirujuk mengenai pelantikan penting serta dasar negara. Majlis Peguam Malaysia, dalam catatannya, menggambarkan fungsi deliberatif Majlis di bawah Perkara 38(2) sebagai satu bentuk semakan yang berpotensi menggalakkan ketelusan.

Perbincangan mengenai sejauh mana kuasa-kuasa ini digunakan, khususnya perkara yang melibatkan budi bicara, berterusan dalam wacana perlembagaan. Artikel ini tidak mengambil sebarang pendirian mengenai perbahasan tersebut; ia hanya mencatatkan bahawa pandangan berbeza wujud dan dibincangkan secara terbuka.

Apa seterusnya

Untuk memahami institusi diraja Malaysia dengan lebih lengkap, langkah seterusnya ialah membaca tentang institusi Yang di-Pertuan Agong — jawatan yang dipilih oleh Majlis ini — serta peruntukan Perlembagaan Persekutuan yang mengasaskannya. Bagi rujukan rasmi dan terkini mengenai keanggotaan, sejarah dan tatacara Majlis, laman Pejabat Penyimpan Mohor Besar Raja-Raja (majlisraja-raja.gov.my) ialah sumber utama.

Nota: Ini ialah draf yang dijana dengan bantuan AI dan belum melalui semakan manusia. Semua angka dan fakta perlu disahkan semula terhadap sumber rasmi sebelum digunakan.