FELDA (Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan)

Bayangkan hutan tebal Pahang pada tahun 1958 ditebang, dibahagi kepada lot 10 ekar, dan diserahkan kepada keluarga miskin luar bandar untuk mengubah nasib mereka melalui getah dan kelapa sawit. Itulah idea besar di sebalik FELDA, sebuah eksperimen sosial dan ekonomi yang akhirnya membentuk peta luar bandar Malaysia.

Apa itu FELDA dan mengapa ia penting?

FELDA, atau Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan (Federal Land Development Authority), ialah sebuah badan berkanun persekutuan yang ditubuhkan pada 1 Julai 1956 di bawah Ordinan Kemajuan Tanah 1956. Ordinan itu kemudian disemak semula pada 1991 dan digantikan dengan Akta Pembangunan Tanah 1956 (Akta 474).

Objektif asalnya jelas: membasmi kemiskinan dan merapatkan jurang ekonomi antara kaum dengan membuka kawasan pedalaman dan menempatkan peneroka di atas tanah baharu. FELDA menyediakan tanah, rumah, jalan, kemudahan asas dan pinjaman kepada peneroka yang menanam getah, kemudian kelapa sawit.

Skala usaha ini menjadikan FELDA antara agensi pembangunan tanah terbesar di dunia. Menurut Kertas Putih FELDA 2019, sepanjang enam dekad ia membuka kira-kira 870,000 hektar tanah dan menempatkan 112,635 peneroka di 317 tanah rancangan.

Bagaimana FELDA bermula?

Projek pertama yang dilaksana FELDA ialah Rancangan Kemajuan Tanah Ayer Lanas, Kelantan pada 1957 — kawasan seluas 1,620 hektar dengan tanaman bercampur seperti getah dan koko. Pada peringkat awal ini, FELDA hanya bertindak sebagai pengantara yang menyalurkan dana Kerajaan Persekutuan kepada rancangan tanah kerajaan negeri.

FELDA membuka tanah rancangannya sendiri buat pertama kali di Lurah Bilut, Pahang pada 1958. Rancangan getah seluas 2,631 hektar ini akhirnya menempatkan 616 peserta berbilang kaum — majoriti Melayu bersama peneroka Cina dan India — menjadikannya antara tanah rancangan awal yang paling pelbagai etnik. (Kertas Putih FELDA 2019 mencatat komposisi kira-kira 67.0% Melayu dan 33.0% kaum lain, manakala laporan akhbar sezaman memberikan pecahan kepala yang sedikit berbeza — lihat nota pengesahan.) Penerokaan tanah bermula pada 1958, tetapi peneroka dilaporkan mula ditempatkan secara berperingkat dari sekitar 1959.

Peranannya diperkukuh melalui Akta Tanah (Kawasan Penempatan Berkelompok) 1960 (Akta 530) yang berkuat kuasa pada 30 Mei 1960. Setahun kemudian, FELDA membuka tanah rancangan kelapa sawit pertamanya, FELDA Taib Andak di Kulai, Johor pada 1961 — kawasan seluas 3,385 hektar yang menempatkan 628 peneroka.

Peristiwa penting	Tahun	Butiran
Penubuhan FELDA	1956	Di bawah Ordinan Kemajuan Tanah 1956 (kemudian Akta 474)
Projek pertama (Ayer Lanas, Kelantan)	1957	1,620 hektar; getah dan koko
Tanah rancangan sendiri pertama (Lurah Bilut, Pahang)	1958	2,631 hektar getah; 616 peserta berbilang kaum
Tanah rancangan sawit pertama (Taib Andak, Johor)	1961	3,385 hektar; 628 peneroka
Dasar Pendapatan Minima Peneroka	1988	Menetapkan paras pendapatan minimum peneroka
Penyenaraian FGV di Bursa Malaysia	2012	Mengumpul RM4.5 bilion (FGV) + RM5.5 bilion (FELDA)
Kertas Putih FELDA	2019	Mendedahkan krisis kewangan dan pelan pemulihan

Bagaimana model tanah rancangan berfungsi?

Model FELDA menggabungkan pemberian tanah dengan bantuan sosioekonomi. Setiap peneroka lazimnya diperuntukkan 10 ekar tanah ladang dan 0.25 ekar tanah kediaman.

Namun tanah itu bukan hadiah percuma. Hak pemilikan dengan pajakan 99 tahun hanya diberi selepas peneroka menyelesaikan Bayaran Kembali (BK), iaitu kos pembangunan yang telah didahulukan oleh FELDA. Menurut Kertas Putih FELDA 2019, sehingga Januari 2019 seramai 99,134 peneroka telah menerima hak milik tanah yang melibatkan keluasan 417,900 hektar.

Daripada kira-kira 870,000 hektar yang dibangunkan, Kertas Putih FELDA 2019 menganggarkan pecahannya adalah:

• 490,000 hektar diperuntukkan kepada peneroka;
• 330,000 hektar untuk ladang komersial FELDA; dan
• 50,000 hektar kawasan kampung.

Model ini membuahkan hasil. Menurut Kertas Putih FELDA 2019, purata pendapatan bulanan peneroka meningkat kira-kira empat kali ganda daripada RM591 pada 1980 kepada RM2,336 pada 2016, disokong oleh Dasar Pendapatan Minima Peneroka yang diperkenalkan pada 1988.

Apakah kaitan FELDA dengan dasar bumiputera dan DEB?

FELDA sering dilihat sebagai tonggak dasar pembangunan luar bandar dan ekonomi bumiputera Malaysia, walaupun ia ditubuhkan 14 tahun sebelum Dasar Ekonomi Baru (DEB). Kertas Putih FELDA 2019 sendiri menyatakan matlamat asalnya adalah “membasmi kemiskinan dan merapatkan jurang ekonomi antara kaum”.

Secara dasar, skim ini terbuka mengikut kelayakan kemiskinan dan bukan semata-mata kaum — tanah rancangan pertama di Lurah Bilut menempatkan peneroka berbilang kaum, majoriti Melayu bersama peneroka Cina dan India. Namun kerana kemiskinan luar bandar pada era itu tertumpu dalam masyarakat Melayu, majoriti besar peneroka FELDA ialah orang Melayu, dan komuniti FELDA berkembang menjadi asas sosial dan politik penting bagi luar bandar Melayu.

Di bawah DEB yang diperkenalkan pada 1970, peranan FELDA diperluas dengan membangunkan wilayah baharu secara besar-besaran. Fungsi ini menjadikan FELDA salah satu instrumen utama menyusun semula masyarakat dan mengurangkan jurang ekonomi antara kaum — matlamat teras DEB.

Mengapa FELDA menghadapi krisis kewangan?

Selepas fasa membuka tanah tamat, FELDA beralih kepada perniagaan hiliran dan pelaburan. Felda Holdings Berhad (FHB) ditubuhkan pada 1995, manakala Koperasi Permodalan Felda (KPF) memegang kepentingan bagi pihak peneroka; menurut Kertas Putih FELDA 2019, KPF dianggotai 264,103 ahli menjelang 2017.

Titik peralihan besar berlaku pada 2012 apabila FELDA menstruktur semula perniagaannya. Lengan komersialnya, Felda Global Ventures (kini FGV Holdings Berhad), disenaraikan di Bursa Malaysia pada 28 Jun 2012. Penyenaraian itu mengumpul RM4.5 bilion untuk FGV dan RM5.5 bilion untuk FELDA, dan dianggap antara penyenaraian awam terbesar di dunia pada tahun tersebut. Pada 2013, FELDA menubuhkan pula Felda Investment Corporation (FIC) sebagai syarikat pelaburan bukan perladangan.

Kedua-dua usaha ini “gagal mencipta kekayaan baharu disebabkan kepincangan tadbir urus dan kelemahan pengurusan pelaburan”, menurut Kertas Putih FELDA 2019. Angkanya membimbangkan:

• Kumpulan FELDA mencatat kerugian RM2.0 bilion pada 2013, berbanding keuntungan RM5.9 bilion pada 2012, dan kerugian meningkat kepada RM4.9 bilion pada 2017.
• Jumlah liabiliti melonjak daripada RM1.2 bilion (2007) kepada RM14.4 bilion (2017).
• Hutang FELDA sendiri meningkat kira-kira tujuh kali ganda kepada RM10.67 bilion pada 2018 berbanding RM1.5 bilion pada 2009.

Keadaan ini menjejaskan aliran tunai FELDA sehingga melewatkan bayaran Sara Hidup dan Pendahuluan Hasil kepada peneroka. FGV sendiri akhirnya dinyahsenarai daripada Bursa Malaysia pada 28 Ogos 2025 selepas 13 tahun, apabila FELDA memperoleh majoriti besar sahamnya dan menjadikannya syarikat persendirian semula.

Apa seterusnya

FELDA hari ini bergelut untuk mengimbangi warisan sejarahnya dengan realiti kewangan dan cabaran generasi baharu. Kertas Putih 2019 menggariskan “Model FELDA Baharu” — antaranya sewaan tanah jangka panjang, pemerkasaan koperasi peneroka dan penggunaan teknologi ladang moden — untuk memulihkan kelestarian agensi.

Bagi memahami konteks yang lebih luas, baca entri berkaitan mengenai Dasar Ekonomi Baru dan bumiputera. Untuk angka terkini tanah rancangan, peneroka dan kedudukan kewangan, rujuk laman rasmi FELDA dan penyata kewangan terbaharu, kerana banyak figura dalam artikel ini bertarikh sehingga 2018–2019.