Dewan Undangan Negeri (DUN) dan peranan ADUN

Bahasa Malaysia: Dewan Undangan Negeri · English: State Legislative Assembly · 中文: 州议会

Pada hari pilihan raya negeri, anda mengundi dua kali. Satu kertas undi memilih Ahli Parlimen anda untuk dihantar ke Kuala Lumpur. Kertas yang satu lagi memilih ADUN anda — Ahli Dewan Undangan Negeri — untuk mewakili kawasan anda di dewan negeri. Dua kertas, dua peringkat kerajaan, dua badan perundangan yang berasingan sama sekali.

Dewan Undangan Negeri (DUN) ialah tempat undi kedua itu membawa maksud. Ia badan yang meluluskan undang-undang tanah, undang-undang keluarga Islam, dan enakmen kerajaan tempatan bagi sesebuah negeri. Halaman ini menerangkan apa itu DUN, siapa ADUN, dan bagaimana peringkat negeri ini selari — namun terpisah — daripada Dewan Rakyat dan Dewan Negara di peringkat Persekutuan.

Sepintas lalu

Nama penuh	Dewan Undangan Negeri (State Legislative Assembly)
Singkatan ahli	ADUN — Ahli Dewan Undangan Negeri
Peringkat	Negeri (satu daripada 13 negeri)
Bentuk	Badan perundangan satu dewan (unicameral)
Asas perlembagaan	Perkara 71; Bahagian I Jadual Kelapan, Perlembagaan Persekutuan
Komposisi	Raja dan satu Dewan, iaitu DUN (seksyen 3)
Bilangan kerusi	Ditetapkan oleh undang-undang negeri (seksyen 4); ~600 kesemuanya (snapshot DOSM 2015–2018, sedang berubah)
Umur kelayakan ahli	18 tahun ke atas (seksyen 5)
Tempoh maksimum	Lima tahun dari mesyuarat pertama (seksyen 9(3))
Pegawai pengerusi	Yang di-Pertua / Speaker (seksyen 10)
Ketua kerajaan negeri	Menteri Besar / Ketua Menteri (seksyen 2)

Apa itu DUN, dan siapa ADUN?

Dewan Undangan Negeri ialah badan perundangan bagi sesebuah negeri — himpunan wakil yang dipilih untuk meluluskan undang-undang negeri dan mengawasi kerajaan negeri. Setiap negeri mempunyai satu DUN sendiri; sesetengah negeri menggunakan nama tempatan seperti “Dewan Negeri” (contohnya Dewan Negeri Johor), tetapi ia merujuk perkara yang sama.

ADUN ialah singkatan bagi Ahli Dewan Undangan Negeri — orang yang dipilih mewakili satu kawasan pilihan raya negeri di dalam DUN itu. Seorang ADUN ialah “wakil rakyat” pada peringkat negeri, sama seperti seorang Ahli Parlimen ialah wakil rakyat pada peringkat Persekutuan. Setiap kawasan DUN terletak di dalam sesuatu kawasan Parlimen yang lebih besar, jadi satu kawasan Parlimen biasanya merangkumi beberapa kawasan DUN.

Perkara paling penting untuk difahami tentang DUN ialah ia bukan versi kecil Parlimen dengan peraturan sendiri yang dibuat sesuka hati. Hampir semua ciri asasnya — komposisi, tempoh, kelayakan ahli, cara undang-undang diluluskan — datang daripada satu tempat: Perkara 71 dan Jadual Kelapan Perlembagaan Persekutuan.

DUN atau Dewan Rakyat — apa bezanya?

Kedua-duanya badan perundangan yang ahlinya dipilih melalui pilihan raya. Beza utamanya ialah peringkat dan skop: DUN membuat undang-undang bagi satu negeri sahaja, Dewan Rakyat bagi seluruh Persekutuan. Jadual di bawah meletakkan DUN bersebelahan dengan kedua-dua dewan Parlimen.

Ciri	Dewan Undangan Negeri (DUN)	Dewan Rakyat	Dewan Negara
Peringkat	Negeri	Persekutuan	Persekutuan
Cara ahli masuk	Dipilih (pilihan raya)	Dipilih (pilihan raya)	Dilantik dan dipilih
Panggilan ahli	ADUN	Ahli Parlimen	Senator (Ahli Dewan Negara)
Bilangan	Ditetapkan undang-undang negeri (seksyen 4); ~600 semuanya (snapshot DOSM)	222 (Perkara 46)	2 setiap negeri + 4 Wilayah Persekutuan + 40 dilantik (Perkara 45)
Tempoh	Lima tahun, boleh dibubarkan awal (seksyen 9(3))	Lima tahun, boleh dibubarkan awal (Perkara 55(3))	Tempoh ahli tiga tahun, tidak terjejas oleh pembubaran (Perkara 45(3))
Skop undang-undang	Senarai Negeri dan Senarai Bersama	Senarai Persekutuan dan Senarai Bersama	Sama seperti Dewan Rakyat (menyemak Rang Undang-Undang)

Perbezaan yang sering terlepas pandang ada pada baris “Bilangan”. Bilangan kerusi Dewan Rakyat — 222 — tertulis terus dalam Perkara 46 Perlembagaan Persekutuan (angka itu dinaikkan daripada 219 kepada 222 oleh Akta A1260, berkuat kuasa 19 Januari 2006). Bilangan kerusi DUN pula tidak ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan; ia diserahkan kepada undang-undang setiap negeri di bawah seksyen 4(1) Jadual Kelapan. Itulah sebabnya bilangan ADUN berbeza dari sebuah negeri ke sebuah negeri yang lain.

Mengapa DUN hanya satu dewan sedangkan Parlimen dua?

Parlimen persekutuan mempunyai dua dewan: Dewan Rakyat yang dipilih dan Dewan Negara yang sebahagian besarnya dilantik. Setiap DUN pula hanya mempunyai satu dewan yang dipilih.

Sebabnya terletak pada seksyen 3 Jadual Kelapan, yang menyatakannya dalam satu ayat: Badan Perundangan Negeri hendaklah terdiri daripada Raja dan satu Dewan, iaitu Dewan Undangan. Tiada dewan kedua di peringkat negeri. Perkataan “Raja” dalam ayat itu penting — ia menunjukkan bahawa “Badan Perundangan Negeri” bukan sekadar dewan ahli yang dipilih, tetapi juga merangkumi Raja, kerana sesuatu Rang Undang-Undang hanya menjadi enakmen setelah diperkenankan (lihat bahagian tentang enakmen di bawah).

Dari mana DUN mendapat kuasanya?

Malaysia sebuah persekutuan 13 buah negeri, dan Perkara 71 tidak membenarkan setiap negeri membentuk badan perundangannya sesuka hati. Perkara 71(4) memperuntukkan bahawa jika Perlembagaan sesuatu negeri tidak mengandungi peruntukan yang dinyatakan dalam Bahagian I Jadual Kelapan — disebut sebagai “peruntukan perlu” (essential provisions) — atau peruntukan yang pada dasarnya sama, maka Parlimen boleh membuat undang-undang untuk menguatkuasakan peruntukan perlu itu di negeri tersebut.

Kesannya, terdapat satu rangka kerja bersama. Setiap negeri menulis Perlembagaannya sendiri, tetapi rangka teras DUN diseragamkan oleh Jadual Kelapan. Seksyen-seksyen berikut ialah tulang belakang setiap DUN:

Seksyen (Jadual Kelapan)	Apa yang ditetapkan
Seksyen 2	Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri, Menteri Besar dan tanggungjawab kepada DUN
Seksyen 3	Komposisi: Raja dan satu Dewan, iaitu DUN
Seksyen 4	Ahli dipilih; bilangan ditetapkan oleh undang-undang negeri
Seksyen 5	Kelayakan menjadi ahli: warganegara 18 tahun, bermastautin di negeri
Seksyen 6	Sebab-sebab hilang kelayakan
Seksyen 9	Memanggil, memprorog dan membubarkan DUN; tempoh lima tahun
Seksyen 10	Yang di-Pertua (Speaker)
Seksyen 11	Cara Rang Undang-Undang negeri diluluskan dan diperkenankan
Seksyen 14	Penyata anggaran hasil dan perbelanjaan (belanjawan negeri)

Siapa boleh menjadi ADUN?

Seksyen 5 menetapkan syarat asas dalam satu ayat: setiap warganegara yang berumur lapan belas tahun atau lebih yang bermastautin di negeri itu layak menjadi ahli DUN, melainkan jika dia hilang kelayakan di bawah Perlembagaan atau undang-undang.

Angka 18 itu baharu. Sebelum ini had umur ialah 21 tahun; Akta Perlembagaan (Pindaan) 2019 [Akta A1603] menggantikan perkataan “dua puluh satu tahun” dengan “lapan belas tahun” dalam seksyen 5. Cetakan Semula 2020 sudah memuatkan pindaan ini. (Tarikh kuat kuasa peruntukan Undi18 dilaksanakan secara berperingkat; sahkan tarikh tepat terhadap warta rasmi apabila ia menjadi penting.)

Perhatikan perbezaan dengan Dewan Negara: di sana, Perkara 47 menetapkan umur minimum yang lebih tinggi bagi seorang Senator. Bagi DUN dan Dewan Rakyat, umur kelayakan kini sama, iaitu 18 tahun.

Seksyen 6 menyenaraikan sebab-sebab seseorang hilang kelayakan menjadi ahli DUN:

• didapati atau diisytiharkan tidak sempurna akal;
• seorang bankrap yang belum lepas;
• memegang sesuatu jawatan berpendapatan;
• gagal menyerahkan penyata perbelanjaan pilihan raya yang dikehendaki undang-undang;
• disabitkan atas suatu kesalahan dan dihukum penjara tidak kurang satu tahun atau denda tidak kurang RM2,000, tanpa pengampunan bebas;
• hilang kelayakan di bawah undang-undang berkaitan kesalahan pilihan raya; atau
• memperoleh atau menggunakan kewarganegaraan negara asing secara sukarela, atau membuat akuan taat setia kepada negara asing.

Bagi dua sebab terakhir yang berkaitan penyata perbelanjaan dan sabitan, seksyen 6(2) membenarkan Raja membatalkan kehilangan kelayakan itu; jika tidak dibatalkan, ia terhenti selepas lima tahun.

Berapa lama satu penggal DUN?

Seksyen 9 mengawal kitaran hayat DUN, dan ia hampir sama dengan Perkara 55 yang mengawal Parlimen:

• Seksyen 9(1) — Raja hendaklah memanggil DUN dari semasa ke semasa dan tidak boleh membiarkan enam bulan berlalu antara persidangan terakhir satu penggal dengan mesyuarat pertama penggal berikutnya.
• Seksyen 9(2) — Raja boleh memprorog atau membubarkan DUN.
• Seksyen 9(3) — melainkan dibubarkan lebih awal, DUN berjalan lima tahun dari tarikh mesyuarat pertamanya, kemudian terbubar dengan sendirinya.
• Seksyen 9(4) — apabila DUN bubar, pilihan raya umum hendaklah diadakan dalam 60 hari, dan DUN baharu dipanggil bermesyuarat tidak lewat daripada 120 hari dari tarikh pembubaran.
• Seksyen 9(5) — kekosongan luar jangka diisi dalam 60 hari, tertakluk kepada satu syarat: jika kekosongan itu berlaku dalam dua tahun sebelum DUN akan terbubar, ia tidak diisi melainkan Yang di-Pertua memberitahu Suruhanjaya Pilihan Raya bahawa kekuatan bilangan parti majoriti terjejas.

Kerana tempoh DUN dan Parlimen berasingan, pilihan raya negeri tidak semestinya berlaku serentak dengan pilihan raya umum persekutuan — sesebuah DUN boleh dibubarkan pada waktunya sendiri.

Bagaimana enakmen negeri dibuat?

DUN meluluskan undang-undang negeri, yang lazimnya dikenali sebagai Enakmen. Laluan sesuatu Rang Undang-Undang ditetapkan dalam seksyen 11:

1. Seksyen 11(1) — kuasa membuat undang-undang dijalankan melalui Rang Undang-Undang yang diluluskan oleh DUN dan diperkenankan oleh Raja.
2. Seksyen 11(2) — Rang Undang-Undang yang melibatkan perbelanjaan daripada Kumpulan Wang Disatukan Negeri hanya boleh dibawa oleh seorang anggota Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (EXCO).
3. Seksyen 11(2A) — Raja hendaklah memperkenankan Rang Undang-Undang itu dalam tempoh 30 hari selepas ia dikemukakan.
4. Seksyen 11(2B) — jika tidak diperkenankan dalam tempoh itu, Rang Undang-Undang itu menjadi undang-undang apabila 30 hari tamat, seolah-olah ia telah diperkenankan.
5. Seksyen 11(3) — ia menjadi undang-undang apabila diperkenankan, tetapi tiada undang-undang berkuat kuasa sehingga disiarkan.

Pemilihan pegawai yang mempengerusikan diterangkan dalam seksyen 10: DUN memilih seorang Yang di-Pertua (Speaker), dan tidak boleh menjalankan apa-apa urusan lain semasa jawatan itu kosong selain memilihnya. Menariknya, seksyen 10(1A) dan 10(1B) membenarkan seseorang yang bukan ahli DUN dipilih sebagai Yang di-Pertua asalkan dia layak menjadi ahli — dalam keadaan itu dia menjadi ahli tambahan tetapi tidak berhak mengundi.

Apa kuasa DUN ke atas kerajaan negeri?

DUN bukan sekadar mesin meluluskan undang-undang; ia juga menjadi tempat kerajaan negeri memperoleh mandat dan bertanggungjawab. Seksyen 2 Jadual Kelapan menghubungkannya dengan cabang eksekutif negeri, iaitu Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (EXCO):

• Seksyen 2(2)(a) — Raja mula-mula melantik sebagai Menteri Besar seorang ahli DUN yang pada hematnya mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan itu.
• Seksyen 2(2)(b) — atas nasihat Menteri Besar, Raja melantik tidak lebih sepuluh dan tidak kurang empat ahli lain daripada kalangan ahli DUN.
• Seksyen 2(5) — Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri bertanggungjawab secara bersama kepada DUN.
• Seksyen 2(6) — jika Menteri Besar tidak lagi mendapat kepercayaan majoriti ahli DUN, dia hendaklah meletakkan jawatan Majlis Mesyuarat itu — melainkan Raja atas permintaannya membubarkan DUN.

Kuasa kewangan pula terletak pada seksyen 14: bagi setiap tahun kewangan, Raja hendaklah menyebabkan penyata anggaran terimaan dan perbelanjaan negeri — iaitu belanjawan negeri — dibentangkan di hadapan DUN. Dengan cara ini, kuasa membelanjakan wang negeri bersandar pada persetujuan DUN.

Apa yang DUN boleh dan tidak boleh buat undang-undang?

Skop kuasa DUN bukan tidak terhad. Ia bergantung pada pembahagian kuasa dalam Senarai Persekutuan, Negeri dan Bersama (Jadual Kesembilan):

• Perkara 73(b) — Badan Perundangan Negeri boleh membuat undang-undang bagi keseluruhan atau sebahagian negeri.
• Perkara 74(2) — DUN hanya boleh membuat undang-undang mengenai perkara dalam Senarai Negeri (Senarai Kedua) atau Senarai Bersama (Senarai Ketiga). Contoh perkara Senarai Negeri termasuk tanah, kerajaan tempatan, dan hukum Syarak bagi orang Islam.
• Perkara 75 — jika undang-undang negeri tidak selaras dengan undang-undang persekutuan, undang-undang persekutuan mengatasi dan undang-undang negeri terbatal setakat percanggahan itu.

Terdapat juga arah aliran sebaliknya. Perkara 76 membenarkan Parlimen membuat undang-undang mengenai perkara Senarai Negeri dalam keadaan terhad — untuk melaksanakan triti antarabangsa, untuk menggalakkan keseragaman antara negeri, atau apabila diminta oleh DUN sesuatu negeri. Malah dalam keadaan itu, Perkara 76(2) melarang Parlimen membuat undang-undang mengenai hukum Syarak atau adat Melayu, atau undang-undang dan adat anak negeri di Sabah dan Sarawak, tanpa merundingi kerajaan negeri berkenaan.

Prosiding dalaman DUN pula dilindungi. Perkara 72(1) menetapkan bahawa kesahan apa-apa prosiding dalam DUN tidak boleh dipersoalkan di mana-mana mahkamah, dan Perkara 72(2) memberi ahli kekebalan daripada tindakan mahkamah atas apa-apa yang diucapkan atau undi yang diberikan dalam prosiding DUN.

Cara mengenal pasti sesuatu isu itu urusan DUN atau Parlimen

Apabila sesuatu isu dasar timbul, satu cara pantas untuk mengetahui peringkat mana yang bertanggungjawab:

1. Adakah ia dalam Senarai Persekutuan? (contohnya pertahanan, kewarganegaraan, cukai pendapatan) — jika ya, ia urusan Parlimen, bukan DUN.
2. Adakah ia dalam Senarai Negeri? (contohnya tanah, kerajaan tempatan, hukum Syarak) — jika ya, DUN negeri berkenaan yang meluluskan undang-undangnya.
3. Adakah ia dalam Senarai Bersama? (contohnya kebajikan sosial, perumahan) — kedua-dua peringkat boleh membuat undang-undang, tetapi jika berlaku percanggahan, undang-undang persekutuan mengatasi (Perkara 75).

Rujuk pembahagian kuasa persekutuan–negeri untuk senarai penuh.

Negeri tanpa Raja

Sembilan negeri mempunyai Raja: Johor, Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan, Pahang, Perak, Perlis, Selangor dan Terengganu. Empat negeri lain — Pulau Pinang, Melaka, Sabah dan Sarawak — tidak mempunyai Raja. Perkara 160(2) mentakrifkan Yang di-Pertua Negeri sebagai “Ketua Negeri di sesuatu Negeri yang tidak mempunyai Raja”.

Dalam negeri-negeri ini, fungsi yang diberikan kepada “Raja” di bawah Jadual Kelapan — memanggil dan membubarkan DUN, memperkenankan Rang Undang-Undang, melantik Menteri Besar atau Ketua Menteri — dijalankan oleh Yang di-Pertua Negeri. Perkara 160(2) juga mencatatkan satu butiran sejarah: takrif “Dewan Undangan” secara khusus termasuk Majlis Negeri di Sarawak, iaitu nama lama bagi DUN Sarawak.

Berapa banyak kawasan DUN di Malaysia?

Kerana bilangan kerusi ditetapkan negeri demi negeri, tiada satu nombor dalam Perlembagaan Persekutuan yang menetapkan saiz semua DUN. Namun, secara keseluruhan, katalog data Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) meliputi 600 kawasan DUN di 13 negeri, mengikut sempadan yang ditetapkan melalui persempadanan semula pada tahun 2015 hingga 2018. Tiga Wilayah Persekutuan — Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya — tidak termasuk kerana tidak mempunyai DUN.

Angka 600 itu ialah satu snapshot, bukan nombor tetap. Ia sudah pun bergerak: pada Julai 2025, DUN Sarawak meluluskan rang undang-undang untuk menaikkan bilangan kerusinya daripada 82 kepada 99, yang mencetuskan persempadanan semula oleh Suruhanjaya Pilihan Raya sebelum pilihan raya negeri seterusnya. Jadi bagi jumlah semasa yang tepat, sahkan terhadap warta rasmi SPR dan bukan angka katalog yang lama.

Kesilapan lazim

• Mengelirukan DUN dengan Dewan Negara. DUN ialah badan perundangan sesebuah negeri; Dewan Negara ialah dewan atasan Parlimen persekutuan. Nama “Dewan Negeri” yang digunakan sesetengah negeri merujuk DUN, bukan Dewan Negara.
• Menganggap bilangan kerusi DUN ditetapkan dalam Perlembagaan Persekutuan. Ia tidak. Seksyen 4(1) menyerahkannya kepada undang-undang setiap negeri, jadi bilangannya berbeza antara negeri.
• Menganggap Wilayah Persekutuan mempunyai DUN. Kuala Lumpur, Labuan dan Putrajaya bukan negeri; undang-undang bagi Wilayah Persekutuan dibuat oleh Parlimen.
• Menganggap DUN mesti dibubarkan serentak dengan Parlimen. Tempoh setiap DUN dikira berasingan di bawah seksyen 9(3), jadi pilihan raya negeri boleh berlaku pada waktu yang berlainan daripada pilihan raya umum.
• Mengelirukan saiz EXCO dengan bilangan ahli DUN. Seksyen 2(2)(b) menghadkan ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (selain Menteri Besar) kepada tidak lebih sepuluh dan tidak kurang empat — ini bukan jumlah keseluruhan ahli DUN.
• Menyebut umur kelayakan ADUN sebagai 21 tahun. Sejak Akta A1603, umur kelayakan menjadi ahli DUN di bawah seksyen 5 ialah 18 tahun.

Istilah berkaitan

• Dewan Rakyat — dewan Parlimen persekutuan yang dipilih
• Dewan Negara — dewan atasan Parlimen persekutuan
• Menteri Besar atau Ketua Menteri — ketua kerajaan negeri
• Dewan Undangan Negeri: keterangan perlembagaan penuh — huraian mendalam Jadual Kelapan
• Siapa membuat undang-undang apa: Senarai Persekutuan, Negeri dan Bersama
• Perlembagaan Persekutuan

What’s next

Apabila anda membaca sesuatu kenyataan tentang DUN — berapa kerusi sesebuah negeri ada, siapa boleh menjadi ADUN, atau bila DUN mesti bersidang — cari seksyen Jadual Kelapan yang menyokongnya, kemudian sahkan seksyen itu terhadap teks semasa Perlembagaan Persekutuan di lom.agc.gov.my. Bilangan kerusi setiap negeri pula terletak dalam undang-undang negeri masing-masing, bukan dalam Perlembagaan Persekutuan.

Untuk melihat DUN dalam gambaran yang lebih luas, teruskan ke pembahagian kuasa persekutuan–negeri bagi memahami perkara yang boleh dibuat undang-undang oleh sesebuah DUN, atau ke Dewan Rakyat untuk membandingkan peringkat negeri dengan peringkat Persekutuan.

---

Artikel ini ditulis secara deskriptif — meliputi struktur dan fungsi sahaja — dan kekal sebagai draf AI sehingga disemak oleh manusia. Setiap peruntukan disahkan terhadap teks Perlembagaan Persekutuan (Cetakan Semula 2020, versi Bahasa Melayu) di lom.agc.gov.my. Jumlah 600 kawasan DUN dipetik daripada katalog data OpenDOSM (snapshot mengikut sempadan 2015–2018) dan merupakan angka yang sedang berubah — lihat nota kesegaran dalam badan artikel dan senarai verificationNeeded.