Dewan Rakyat: 222 kerusi, lima tahun, dan kuasa yang diberikan Perlembagaan

Bahasa Malaysia: Dewan Rakyat · English: House of Representatives · 中文: 下议院

Bilangan 222 bukan angka pentadbiran yang boleh diubah melalui pekeliling. Ia tertulis dalam Perkara 46 Perlembagaan Persekutuan, dan setiap kerusi tambahan atau kerusi yang dikurangkan memerlukan pindaan Perlembagaan.

Itu titik permulaan yang paling berguna untuk memahami Dewan Rakyat: hampir semua ciri asasnya — saiz, umur calon, tempoh penggal, cara Yang di-Pertua dipilih — datang daripada teks Perlembagaan, bukan daripada amalan.

Ringkasan perlembagaan

Perkara	Apa yang diperuntukkan
Perkara 46	222 ahli dipilih; pecahan mengikut Negeri dan Wilayah Persekutuan
Perkara 47	Kelayakan: warganegara bermastautin, berumur tidak kurang 18 tahun
Perkara 48	Sebab-sebab kehilangan kelayakan menjadi ahli
Perkara 52	Ketidakhadiran enam bulan tanpa kebenaran boleh mengosongkan kerusi
Perkara 54	Kekosongan luar jangka diisi dalam 60 hari, tertakluk pada syarat
Perkara 55	Memanggil, memprorog dan membubarkan Parlimen; tempoh lima tahun
Perkara 57	Yang di-Pertua dan dua Timbalan Yang di-Pertua
Perkara 59	Sumpah sebelum mengambil kerusi
Perkara 62	Dewan mengawal selia tatacaranya sendiri; keputusan majoriti biasa
Perkara 67, 68	Rang Undang-Undang kewangan dan kesan pengesahan Dewan Rakyat

Dari mana datangnya 222

Perkara 46(2) memecahkan jumlah itu kepada dua kumpulan: 209 ahli dari Negeri-Negeri dan 13 ahli dari Wilayah-Wilayah Persekutuan.

Negeri	Kerusi	Negeri	Kerusi
Johor	26	Perak	24
Kedah	15	Perlis	3
Kelantan	14	Sabah	25
Melaka	6	Sarawak	31
Negeri Sembilan	8	Selangor	22
Pahang	14	Terengganu	8
Pulau Pinang	13

Bagi Wilayah Persekutuan, Perkara 46(2)(b) memperuntukkan 11 kerusi bagi Kuala Lumpur, satu bagi Labuan dan satu bagi Putrajaya.

Angka-angka ini bukan warisan sejak Merdeka. Catatan pindaan yang dicetak pada Perkara 46 dalam cetakan semula rasmi menunjukkan bahawa pada Hari Merdeka, Perkara itu memperuntukkan seratus orang ahli dipilih — kecuali Dewan Rakyat yang pertama, yang terdiri daripada 104 orang. Jumlah hari ini pula datang daripada Akta A1260, berkuat kuasa 19 Januari 2006, yang menggantikan perkataan “dua ratus sembilan belas” dengan “dua ratus dua puluh dua” — kenaikan tiga kerusi, kesemuanya bagi Sarawak (28 kepada 31). Setiap perubahan di antara dua titik itu juga berlaku melalui pindaan Perlembagaan berikutan kajian semula persempadanan, bukan melalui keputusan pentadbiran.

Siapa yang layak menjadi ahli

Perkara 47 menetapkan syarat asas dalam satu ayat: setiap warganegara yang bermastautin di Persekutuan layak menjadi ahli Dewan Rakyat jika berumur tidak kurang daripada 18 tahun — melainkan dia hilang kelayakan di bawah Perlembagaan atau undang-undang yang dibuat menurut Perkara 48.

Angka 18 itu baharu. Akta A1603 (Akta Perlembagaan (Pindaan) 2019), yang berkuat kuasa pada 11 September 2019, menggantikan perkataan “dua puluh satu tahun” dengan “lapan belas tahun” dalam Perkara 47(b). Cetakan semula 15 Oktober 2020 sudah memuatkan pindaan ini — mana-mana salinan Perlembagaan sebelum tarikh kuat kuasa itu akan menunjukkan angka lama.

Bandingkan dengan Dewan Negara: Perkara 47(a) menetapkan umur minimum 30 tahun di sana. Perbezaan umur itu adalah satu-satunya perbezaan kelayakan asas antara kedua-dua Majlis dalam Perkara 47.

Selepas dipilih, Perkara 59(1) mewajibkan setiap ahli mengangkat dan menandatangani sumpah mengikut bentuk dalam Jadual Keenam sebelum mengambil kerusinya. Seorang ahli boleh mengambil bahagian dalam pemilihan Yang di-Pertua sebelum bersumpah, tetapi Perkara 59(2) menetapkan: jika ahli itu tidak mengambil kerusinya dalam tempoh enam bulan dari tarikh Dewan mula bersidang selepas pemilihannya — atau tempoh lebih panjang yang dibenarkan Dewan — kerusinya menjadi kosong.

Kehilangan kelayakan

Perkara 48(1) menyenaraikan sebab-sebab seseorang hilang kelayakan menjadi ahli mana-mana satu Majlis Parlimen:

• didapati atau diisytiharkan tidak sempurna akal;
• seorang bankrap belum lepas;
• memegang sesuatu jawatan berpendapatan;
• gagal menyerahkan penyata perbelanjaan pilihan raya yang dikehendaki undang-undang;
• disabitkan atas suatu kesalahan dan dihukum penjara tidak kurang satu tahun atau denda tidak kurang RM2,000, tanpa pengampunan bebas;
• memperoleh atau menggunakan kewarganegaraan negara luar secara sukarela, atau membuat akuan taat setia kepada negara luar.

Kehilangan kelayakan di bawah dua sebab yang berkaitan penyata perbelanjaan dan sabitan boleh dibatalkan oleh Yang di-Pertuan Agong; jika tidak, ia terhenti selepas lima tahun (Perkara 48(3)). Perkara 48(4) pula menangguhkan kuat kuasa kehilangan kelayakan akibat sabitan selama 14 hari, dan lebih lama lagi jika rayuan atau petisyen pengampunan difailkan.

Perkara 48(6) menambah satu peruntukan khusus Dewan Rakyat: seseorang yang melepaskan keahliannya hilang kelayakan menjadi ahli Dewan Rakyat selama lima tahun dari tarikh pelepasan itu berkuat kuasa.

Lima tahun — dan apa yang berlaku di dalamnya

Perkara 55 mengandungi tiga mekanisme berlainan yang kerap dicampuradukkan.

Memanggil. Yang di-Pertuan Agong hendaklah memanggil Parlimen dari semasa ke semasa, dan tidak boleh membiarkan enam bulan berlalu antara persidangan terakhir satu penggal dengan mesyuarat pertama penggal berikutnya.

Memprorog. Prorogasi menamatkan satu penggal dan menggantikannya dengan penggal berikutnya. Perkara 55(5) menjelaskan kesannya: Rang Undang-Undang yang belum diputuskan tidak terluput disebabkan pemprorogan.

Membubarkan. Melainkan dibubarkan terlebih dahulu, Parlimen berterusan lima tahun dari tarikh mesyuarat pertamanya dan selepas itu terbubar dengan sendirinya (Perkara 55(3)). Apabila Parlimen bubar, pilihan raya umum hendaklah diadakan dalam 60 hari, dan Parlimen dipanggil bermesyuarat tidak lewat daripada 120 hari dari tarikh pembubaran (Perkara 55(4)).

Bagi kerusi yang kosong di tengah penggal, Perkara 54(1) menetapkan tempoh 60 hari untuk mengisi kekosongan luar jangka dari tarikh Suruhanjaya Pilihan Raya memastikannya. Terdapat satu syarat penting: jika kekosongan itu berlaku dalam dua tahun sebelum tarikh Parlimen akan terbubar, kekosongan itu tidak diisi melainkan Yang di-Pertua Dewan Rakyat memberitahu Suruhanjaya Pilihan Raya secara bertulis bahawa kekuatan bilangan parti yang membentuk majoriti terjejas.

Yang di-Pertua

Perkara 57(1) memberikan Dewan Rakyat pilihan yang tidak ada pada Dewan Negara: Yang di-Pertua boleh dipilih daripada kalangan ahli Dewan Rakyat atau daripada seseorang yang layak dipilih menjadi ahli. Dua Timbalan Yang di-Pertua pula mesti daripada kalangan ahli.

Jika seseorang yang bukan ahli dipilih sebagai Yang di-Pertua, Perkara 57(1A) menjadikannya ahli Dewan Rakyat sebagai tambahan kepada 222 ahli dipilih — tetapi dengan syarat nyata bahawa dia tidak berhak mengundi atas apa-apa perkara di hadapan Dewan.

Dewan Rakyat juga tidak boleh menjalankan apa-apa urusan semasa jawatan Yang di-Pertua kosong, selain pemilihan Yang di-Pertua itu sendiri.

Bagi keputusan Dewan, Perkara 62(3) menetapkan majoriti biasa ahli-ahli yang mengundi, dan orang yang mempengerusikan hendaklah membuang undi hanya apabila perlu untuk mengelakkan undi sama banyak.

Kuasa yang khusus pada Dewan Rakyat

Tiga peruntukan memberikan Dewan Rakyat kedudukan yang berbeza daripada Dewan Negara dalam proses perundangan dan pentadbiran.

Rang Undang-Undang kewangan. Perkara 67(1) memperuntukkan bahawa Rang Undang-Undang yang mengenakan cukai, membebankan Kumpulan Wang Disatukan atau membuat peruntukan kewangan lain yang disenaraikan tidak boleh dimulakan di dalam Dewan Negara, dan hanya boleh dibawa oleh seorang Menteri.

Kelewatan terhad. Di bawah Perkara 68(1), jika Rang Undang-Undang wang diluluskan Dewan Rakyat dan dihantar kepada Dewan Negara sekurang-kurangnya sebulan sebelum akhir penggal tetapi tidak diluluskan tanpa pindaan dalam sebulan, Rang Undang-Undang itu tetap dikemukakan kepada Yang di-Pertuan Agong untuk perkenan. Bagi Rang Undang-Undang bukan wang, Perkara 68(2) membenarkan laluan yang serupa selepas ia diluluskan sekali lagi dalam penggal berikutnya — tidak lebih awal daripada setahun selepas kelulusan pertama.

Pelantikan Perdana Menteri. Perkara 43(2)(a) memperuntukkan bahawa Yang di-Pertuan Agong melantik sebagai Perdana Menteri seorang ahli Dewan Rakyat yang pada hematnya mungkin mendapat kepercayaan majoriti ahli Dewan Rakyat itu. Menteri-menteri lain boleh dilantik daripada kalangan ahli mana-mana satu Majlis Parlimen.

Kesilapan lazim

• Menyamakan “penggal” dengan “tempoh Parlimen”. Satu Parlimen boleh mengandungi beberapa penggal; penggal ditamatkan melalui prorogasi, manakala Parlimen ditamatkan melalui pembubaran atau tamat tempoh lima tahun.
• Menganggap Parlimen mesti bersidang penuh lima tahun. Perkara 55(3) menetapkan lima tahun sebagai had maksimum, bukan tempoh tetap.
• Menganggap setiap kekosongan mesti diisi. Syarat dua tahun dalam Perkara 54(1) menyekat pengisian kekosongan luar jangka pada penghujung penggal, kecuali dalam keadaan yang dinyatakan.
• Menganggap Yang di-Pertua semestinya seorang Ahli Parlimen. Perkara 57(1) membenarkan orang yang bukan ahli dipilih, tertakluk pada Perkara 57(1A).
• Merujuk cetakan lama sebagai teks semasa. Cetakan semula 15 Oktober 2020 memuatkan pindaan yang berkuat kuasa sehingga tarikh itu — termasuk umur 18 tahun daripada Akta A1603 — tetapi tidak pindaan yang datang kemudian, seperti Akta A1663 (2022). Teks terkini sentiasa di Portal Perundangan Persekutuan.

Istilah berkaitan

• Parlimen Malaysia
• Dewan Negara
• Perlembagaan Persekutuan
• Bagaimana rang undang-undang menjadi undang-undang
• Yang di-Pertuan Agong
• Wilayah Persekutuan

What’s next

Apabila anda membaca sesuatu kenyataan tentang Dewan Rakyat — bilangan kerusi, tarikh pembubaran, atau siapa yang boleh menjadi Yang di-Pertua — cari nombor Perkara yang menyokongnya, kemudian sahkan Perkara itu terhadap teks semasa di lom.agc.gov.my. Perlembagaan telah dipinda berpuluh kali, dan cetakan semula yang beredar dalam talian selalunya lebih lama daripada yang disangka.

Untuk melihat bagaimana 222 kerusi ini bekerjasama dengan dewan yang satu lagi dalam meluluskan undang-undang, teruskan ke Parlimen Malaysia dan Dewan Negara.

---

Artikel ini dikelaskan sebagai sensitif (3R+1: perkara perlembagaan) di bawah dasar editorial NegaraKu.md. Ia ditulis secara deskriptif semata-mata — meliputi struktur dan fungsi sahaja — dan kekal sebagai draf sehingga disemak oleh manusia. Setiap angka disahkan pada teks Perlembagaan Persekutuan (Cetakan Semula 2020, versi Bahasa Melayu dan Bahasa Inggeris) di lom.agc.gov.my.