Bank Negara Malaysia (BNM): Penerangan tentang Bank Pusat Malaysia

Apabila sebuah bank Malaysia menaikkan kadar pinjaman kereta anda, atau ringgit bergerak berbanding dolar AS, satu institusi berada di sebalik tajuk berita itu: Bank Negara Malaysia. Ia ialah bank pusat negara — satu-satunya pencetak ringgit, penetap kadar faedah penanda aras, dan pengadil yang menentukan bank dan syarikat insurans mana yang dibenarkan beroperasi. Jika anda mengendalikan perniagaan yang berharga dalam ringgit, keputusan BNM menjangkau aliran tunai anda jauh lebih awal daripada mana-mana borang cukai.

Panduan ini menerangkan apa itu BNM, undang-undang yang menjadi asas operasinya, alat yang digunakannya, dan — yang sama bergunanya — apa yang tidak dilakukannya, supaya anda tidak lagi mengelirukannya dengan pihak berkuasa cukai.

Apakah itu Bank Negara Malaysia?

Bank Negara Malaysia (BNM), dalam bahasa Inggeris Central Bank of Malaysia, ialah pihak berkuasa monetari negara dan pengawal selia kewangan utama. Ia memulakan operasi pada 26 Januari 1959 dan beribu pejabat di Kuala Lumpur. Kini ia ialah badan berkanun yang dimiliki sepenuhnya oleh Kerajaan Malaysia tetapi dikendalikan secara berasingan daripada politik harian.

“Bank Negara” bermaksud secara harfiah “State Bank” atau “National Bank.” Dalam penggunaan seharian di Malaysia, institusi ini dipanggil BNM, Bank Negara, atau ringkasnya “bank pusat.” Ketiga-tiganya merujuk kepada badan yang sama.

Asas perundangannya ialah Akta Bank Negara Malaysia 2009, yang berkuat kuasa pada 25 November 2009 dan menggantikan Akta Bank Negara Malaysia 1958 yang lama. Akta 2009 merupakan pemodenan yang penting: ia memberikan Bank mandat yang lebih jelas, mengukuhkan autonomi keputusan dasar monetari, dan menetapkan kuasa khusus untuk kestabilan kewangan makroprudensial.

Apakah mandat perundangan BNM?

Akta ini menetapkan satu tujuan menyeluruh. Objek utama Bank adalah untuk menggalakkan kestabilan monetari dan kestabilan kewangan yang kondusif kepada pertumbuhan mampan ekonomi Malaysia.

Segala-galanya bermula daripada ayat itu. Di bawahnya, Akta menyenaraikan fungsi utama Bank:

Fungsi	Maksudnya dalam amalan
Merangka dan melaksanakan dasar monetari	Menetapkan OPR; menguruskan kecairan dan kadar faedah
Mengeluarkan mata wang	Mencetak dan menguruskan ringgit (wang kertas dan syiling)
Mengawal selia dan menyelia institusi kewangan	Melesenkan dan mengawal bank, syarikat insurans, pengendali takaful
Mengawasi pasaran wang dan pertukaran asing	Memastikan pasaran FX dan antara bank teratur
Mengawasi sistem pembayaran	Memastikan sistem seperti RENTAS dan DuitNow selamat
Menggalakkan sistem kewangan yang kukuh, progresif, inklusif	Pembangunan sektor kewangan dan keterangkuman kewangan
Memegang dan menguruskan rizab asing	Menguruskan rizab antarabangsa negara
Menggalakkan rejim kadar pertukaran yang sesuai	Memastikan rejim ringgit selaras dengan asas ekonomi
Bertindak sebagai jurubank dan penasihat kewangan kepada Kerajaan	Menjadi jurubank untuk, dan menasihati, kerajaan persekutuan

Dua perkara wajar diperhatikan. Pertama, BNM memikul dua peranan sekaligus — ia ialah pihak berkuasa monetari (kadar faedah, mata wang, rizab) sekaligus pengawal selia prudensial (penyeliaan bank dan syarikat insurans). Di sesetengah negara, tugas-tugas itu berada dalam agensi yang berasingan; di Malaysia ia digabungkan. Kedua, tiada apa dalam senarai itu menyebut percukaian. Itu memang disengajakan — dan sering menjadi punca kekeliruan, yang akan kita kupas di bawah.

Bagaimana BNM menetapkan kadar faedah?

Alat dasar monetari utama BNM ialah Kadar Dasar Semalaman (OPR) — kadar sasaran bagi pinjaman semalaman antara bank. Ia ditentukan oleh Jawatankuasa Dasar Monetari (JKDM), yang diberi kuasa oleh Akta 2009 untuk merangka dasar secara autonomi, dengan perlindungan berkanun ke atas keahlian, pembuatan keputusan, ketelusan dan kebertanggungjawaban. Gabenor mempengerusikan JKDM.

Jawatankuasa ini bermesyuarat mengikut jadual tetap yang diumumkan terlebih dahulu — enam kali setahun, mengikut kalendar JKDM yang diterbitkan oleh BNM — dan mengeluarkan Penyata Dasar Monetari selepas setiap mesyuarat. Dalam mesyuaratnya pada 22 Januari 2026, JKDM memutuskan untuk mengekalkan OPR pada 2.75%, menilai pendirian itu sesuai dan menyokong ekonomi di tengah-tengah kestabilan harga.

Mengapa perniagaan perlu ambil peduli tentang kadar yang disebut dalam persepuluhan peratus?

• Kos pinjaman dan pembiayaan. Bank menetapkan harga pinjaman berjangka, overdraf, sewa beli dan pembiayaan Islam berdasarkan OPR. Apabila ia bergerak, ansuran bulanan dan kos modal kerja anda bergerak bersamanya.
• Pulangan deposit. Kadar deposit tetap dan simpanan turut mengikut OPR.
• Ringgit. Perbezaan kadar faedah dengan ekonomi lain mempengaruhi aliran modal dan kadar pertukaran — yang penting kepada mana-mana pengimport atau pengeksport.

Satu model mental yang berguna: OPR ialah harga borong wang di Malaysia. BNM menetapkan harga borong; bank menambah margin mereka untuk mencapai harga runcit yang sebenarnya anda bayar.

Apakah yang BNM lakukan dengan ringgit dan rizab?

BNM ialah satu-satunya pengeluar ringgit (MYR). Setiap wang kertas dan syiling dalam edaran ialah liabilitinya, dan ia menguruskan bekalan, integriti dan ciri keselamatan mata wang tersebut.

Ia juga memegang dan menguruskan rizab antarabangsa Malaysia — aset mata wang asing, emas dan kedudukan IMF yang menyokong keyakinan terhadap ringgit dan memberikan negara penampan terhadap kejutan luaran. Pada 31 Disember 2024, rizab tersebut berjumlah AS$116.2 bilion, cukup untuk membiayai 5.0 bulan import barangan dan perkhidmatan. BNM menerbitkan kemas kini rizab dua kali sebulan, jadi angka tepatnya berubah dari semasa ke semasa, tetapi tertib magnitudnya — sekitar, atau melebihi, seratus bilion dolar AS — itulah yang penting untuk kestabilan.

Berkenaan kadar pertukaran, tugas BNM di bawah Akta adalah menggalakkan rejim yang “selaras dengan asas ekonomi.” Secara ringkas, ia tidak menetapkan ringgit pada pasak, tetapi ia menguruskan rangka kerja di mana mata wang itu berapung dan boleh masuk ke pasaran untuk melicinkan pergerakan yang tidak teratur.

Undang-undang dan institusi manakah yang dikawal selia oleh BNM?

BNM bukan sekadar penetap kadar — ia ialah penyelia yang mempunyai kuasa penguatkuasaan sebenar. Ia mentadbir susunan undang-undang sektor kewangan:

Undang-undang	Skop
Akta Bank Negara Malaysia 2009	Piagam dan kuasa BNM sendiri
Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 (FSA)	Bank konvensional, syarikat insurans, sistem pembayaran
Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 (IFSA)	Bank Islam dan pengendali takaful
Akta Perniagaan Perkhidmatan Wang 2011	Pengurup wang, kiriman wang, mata wang borong
Akta Institusi Kewangan Pembangunan 2002	Bank pembangunan yang ditetapkan

Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 dan Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 ialah tunggak penyeliaan bank dan insurans. Kedua-duanya berkuat kuasa pada 30 Jun 2013, menyatukan dan menggantikan pelbagai undang-undang lama (termasuk Akta Bank dan Institusi-Institusi Kewangan 1989, Akta Bank Islam 1983, Akta Insurans 1996, Akta Takaful 1984 dan Akta Sistem Pembayaran 2003). Ia memberikan BNM kuasa untuk melesenkan institusi, menetapkan piawaian prudensial, mengeluarkan arahan, dan campur tangan apabila sesebuah firma tidak selamat.

Kedudukan Malaysia sebagai hab kewangan Islam antarabangsa tercermin dalam struktur BNM. Akta 2009 mengukuhkan Majlis Penasihat Syariah sebagai pihak berkuasa untuk memastikan hukum Islam berkenaan perkara kewangan Islam, supaya keputusan dilaksanakan secara konsisten merentasi industri.

Siapa yang mengendalikan BNM, dan sejauh mana ia bebas?

Bank diketuai oleh seorang Gabenor — kini Abdul Rasheed Ghaffour — disokong oleh Timbalan Gabenor dan Lembaga Pengarah. Gabenor mempengerusikan Jawatankuasa Dasar Monetari dan mewakili Malaysia dalam forum antarabangsa seperti Bank for International Settlements (BIS) dan pengelompokan bank pusat serantau.

Berkenaan kebebasan, jawapan jujurnya ialah “dari segi operasi, ya; dari segi perlembagaan, ia masih dimiliki oleh negara.” Keputusan dasar monetari dibuat secara autonomi oleh JKDM di bawah Akta 2009, dilindungi daripada tekanan politik jangka pendek. Namun BNM kekal bertanggungjawab — ia melapor secara awam, akaunnya diaudit, dan ia menasihati serta menjadi jurubank kepada Kerajaan. Kebebasan di sini bermaksud kebebasan untuk menentukan bagaimana mengejar kestabilan, bukan kebebasan daripada kebertanggungjawaban.

Bagaimana BNM berbeza daripada LHDN, Kastam dan SSM?

Di sinilah kebanyakan pemilik perniagaan menjadi keliru. Beberapa agensi Malaysia mempunyai akronim yang berbunyi bertindih dan semuanya menyentuh “wang,” tetapi mereka melakukan tugas yang sangat berbeza. BNM mengawal selia sistem kewangan; ia tidak mengutip cukai atau mendaftarkan syarikat.

Badan	Peranan	Apa yang ia BUKAN
Bank Negara Malaysia (BNM)	Bank pusat: kadar faedah, ringgit, kawal selia bank/insurans	Bukan pengutip cukai
Lembaga Hasil Dalam Negeri (LHDN)	Cukai pendapatan dan e-invois	Bukan pengawal selia bank
Kastam Diraja Malaysia (RMCD)	Cukai Jualan dan Perkhidmatan (SST), duti kastam	Bukan bank pusat
Suruhanjaya Syarikat (SSM)	Pendaftaran syarikat dan perniagaan	Bukan penyelia kewangan
Suruhanjaya Sekuriti (SC)	Pasaran modal, sekuriti tersenarai, unit amanah	Tidak menetapkan kadar faedah

Jadi jika anda berurusan dengan SST, rakan sejawat anda ialah Kastam (RMCD). Jika anda berurusan dengan e-invois atau cukai korporat, ia adalah LHDN. Keputusan BNM masih membentuk persekitaran di mana transaksi itu berlaku — kadar faedah pada pembiayaan anda, kadar pertukaran pada import anda, ringgit yang menjadi denominasi invois tersebut — tetapi BNM bukanlah pejabat tempat anda memfailkan penyata cukai.

Rangka keputusan pantas: adakah ini urusan BNM?

Tanya tiga soalan:

1. Adakah ia tentang harga wang? Kadar faedah, kos pembiayaan, pulangan deposit, kadar pertukaran — itu ialah dasar monetari. BNM.
2. Adakah ia tentang sebuah bank, syarikat insurans, pengendali takaful, pengurup wang atau syarikat kiriman wang? Pelesenan, aduan terhadap institusi berlesen, peraturan prudensial — BNM (melalui FSA/IFSA/MSBA).
3. Adakah ia tentang cukai, duti, pendaftaran syarikat, atau saham tersenarai? Kalau begitu ia bukan BNM — halakan kepada LHDN, Kastam, SSM atau Suruhanjaya Sekuriti masing-masing.

Jika isu anda ialah pertikaian pengguna dengan bank atau syarikat insurans yang anda tidak dapat selesaikan secara langsung, BNM juga mengendalikan saluran orang awam (seperti BNMLINK/BNMTELELINK dan Ombudsman Perkhidmatan Kewangan) untuk sektor kewangan — sekali lagi, urusan kewangan, bukan urusan cukai.

Kesilapan lazim yang orang lakukan tentang BNM

• “BNM menetapkan kadar cukai syarikat saya.” Tidak. Cukai korporat dan cukai pendapatan ialah bidang kuasa LHDN; SST ialah bidang kuasa Kastam. BNM menetapkan kadar faedah, bukan kadar cukai.
• “Bank Negara mengawal nilai ringgit secara langsung.” Ia menguruskan rangka kerja kadar pertukaran dan boleh melicinkan turun naik, tetapi ringgit tidak dipasak. Nilai harian ditetapkan oleh pasaran dalam rangka kerja itu.
• “BNM mengawal selia pasaran saham.” Tidak — sekuriti tersenarai, IPO dan unit amanah adalah di bawah Suruhanjaya Sekuriti. BNM mengawal selia perbankan, insurans/takaful dan pembayaran.
• “Gabenor menerima arahan daripada menteri kewangan tentang kadar.” JKDM menentukan OPR secara autonomi di bawah Akta 2009. Pihak politik boleh mengulas, tetapi keputusan berkanun terletak pada jawatankuasa.
• “Rizab antarabangsa ialah wang perbelanjaan kerajaan.” Rizab ialah penampan kestabilan yang menyokong mata wang dan kedudukan luaran, diuruskan oleh BNM — bukan akaun belanjawan am.
• “Bank Negara dan Perbendaharaan ialah perkara yang sama.” Perbendaharaan (Kementerian Kewangan) menguruskan dompet fiskal kerajaan; BNM ialah pihak berkuasa monetari. Mereka menyelaras, tetapi mereka ialah institusi yang berasingan.

Mengapa BNM penting untuk perniagaan berasaskan ringgit

Jika anda mengeluarkan invois dalam ringgit, meminjam dalam ringgit, atau memegang deposit ringgit, tiga tuas BNM menyentuh anda secara langsung:

• OPR menetapkan kos asas pembiayaan anda dan pulangan atas tunai anda.
• Rizab dan rejim kadar pertukaran membentuk kos import dan daya saing eksport.
• Kawal selia prudensial menentukan bank dan syarikat insurans mana yang selamat untuk anda berurusan, dan piawaian yang mesti mereka penuhi.

Kesemua itu bukan pengganti untuk memahami SST (Kastam) atau e-invois (LHDN) — tetapi ia ialah latar belakang monetari yang mendasari harga dan pembayaran kewajipan tersebut. Pemotongan kadar, ayunan rizab, atau peraturan prudensial baharu boleh mengubah angka anda sepasti perubahan cukai boleh lakukan.

Apa seterusnya

• Pantau OPR. Jawatankuasa Dasar Monetari BNM bermesyuarat enam kali setahun mengikut jadual yang diumumkan terlebih dahulu dan menerbitkan penyata setiap kali; OPR berada pada 2.75% selepas mesyuarat 22 Januari 2026. Perhatikan siaran ini jika perniagaan anda mempunyai pembiayaan kadar terapung.
• Kenali pengawal selia anda mengikut tugas. Untuk pembiayaan, deposit, ringgit dan aduan terhadap bank atau syarikat insurans, pergi ke BNM. Untuk SST pergi ke Kastam (RMCD); untuk e-invois dan cukai pendapatan pergi ke LHDN; untuk pendaftaran syarikat pergi ke SSM; untuk saham dan unit amanah pergi ke Suruhanjaya Sekuriti.
• Baca sumber utama. Akta Bank Negara Malaysia 2009 dan Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 / Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 ialah teks berautoriti tentang kuasa BNM, diterbitkan di laman web BNM.
• Gandingkan ini dengan panduan berkaitan tentang Kadar Dasar Semalaman dan ringgit untuk melihat bagaimana keputusan BNM mengalir kepada kos perniagaan harian.