Penilaian Kesan Alam Sekitar (EIA) di Malaysia: Bila Ia Diperlukan dan Bagaimana Ia Berfungsi

Memulakan pembinaan bagi jenis projek yang salah tanpa lampu hijau, dan anda bukan sekadar berdepan denda — anda mungkin dipaksa berhenti sementara modal anda terbiar. Di Malaysia, senarai “aktiviti yang ditetapkan” yang terperinci tidak boleh bermula secara sah sehingga laporan Penilaian Kesan Alam Sekitar (EIA) telah dikemukakan kepada, dan diluluskan oleh, Ketua Pengarah Alam Sekitar. Bagi pemaju dan pelabur, EIA bukanlah kerja kertas di penghujung perancangan; ia merupakan pintu di permulaan.

Panduan ini menerangkan bila EIA diperlukan, bagaimana sistem dua lorong di bawah Perintah 2015 berfungsi, apa yang terlibat dalam peringkat pameran awam, dan bagaimana kelulusan — dengan atau tanpa syarat — sebenarnya mengikat projek anda.

Apakah asas perundangan bagi keperluan EIA?

Keperluan ini terletak dalam Seksyen 34A Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 (Akta 127). Ia memberi Menteri kuasa untuk menetapkan, melalui perintah, mana-mana aktiviti yang “mungkin mempunyai kesan yang ketara kepada alam sekitar” sebagai aktiviti yang ditetapkan. Sesiapa yang berhasrat untuk menjalankan aktiviti sedemikian mesti, sebelum pihak berkuasa yang meluluskan yang berkaitan memberi kelulusan, mengemukakan laporan kepada Ketua Pengarah yang menilai kesan berkemungkinan aktiviti itu kepada alam sekitar dan langkah-langkah yang dicadangkan untuk mencegah, mengurangkan atau mengawalnya.

Senarai apa yang sebenarnya dikira sebagai aktiviti yang ditetapkan dinyatakan dalam satu perundangan subsidiari: Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Aktiviti Yang Ditetapkan)(Penilaian Kesan kepada Alam Sekeliling) 2015, yang ditadbir oleh Jabatan Alam Sekitar (JAS). Jika jenis dan skala projek anda dinamakan dalam Perintah itu, EIA adalah wajib. Jika tidak, Seksyen 34A tidak terpakai.

Projek mana yang memerlukan EIA?

Perintah 2015 menyenaraikan aktiviti yang ditetapkan merentasi sektor yang biasanya membawa jejak alam sekitar yang berat — sebagai contoh pertanian, saliran dan pengairan, tebus guna tanah, perikanan, perhutanan, perumahan, perindustrian, infrastruktur, pelabuhan, perlombongan, petroleum, penjanaan kuasa, kuari, keretapi, rawatan dan pelupusan sisa, dan pembangunan pinggir laut atau cerun.

Yang penting, Perintah itu bukan sekadar menamakan sektor — ia melekatkan ambang (saiz, kapasiti, lokasi) kepada setiap satu. Kemudahan kecil mungkin terkeluar daripada Perintah manakala yang lebih besar bagi jenis yang sama tergolong di dalamnya. Langkah pertama praktikal bagi mana-mana penaja adalah dengan itu menyemak aktiviti dan ambang yang tepat dalam jadual, kerana ia juga menentukan lorong mana yang anda berada.

Jadual Pertama atau Jadual Kedua — apa bezanya?

Perintah 2015 membahagikan aktiviti yang ditetapkan kepada dua jadual, dan perbezaannya amat penting bagi jadual masa anda dan pendedahan anda kepada penelitian awam:

Ciri	Aktiviti Jadual Pertama	Aktiviti Jadual Kedua
Pameran awam laporan	Tidak wajib (melainkan Ketua Pengarah mengarahkan sebaliknya secara bertulis)	Diperlukan — laporan dipamerkan untuk ulasan awam
Ulasan awam	Tidak wajib	Diperlukan
Penelitian biasa	Lebih ringan, semakan peringkat jabatan	Lebih tinggi, dengan penyertaan awam
Implikasi praktikal	Secara umumnya lebih pantas kepada keputusan	Lebih lama; maklum balas mesti ditangani

Kedua-dua lorong ini juga digambarkan sebagai “EIA Awal” yang lebih ringan berbanding “EIA Terperinci” yang lebih penuh — istilah prosedur JAS sendiri, yang berasal di bawah Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Aktiviti Yang Ditetapkan)(EIA) 1987 terdahulu yang telah dibatalkan secara nyata oleh Perintah 2015. Aktiviti Jadual Pertama sepadan dengan lorong EIA awal (tiada pameran awam wajib) dan aktiviti Jadual Kedua dengan lorong EIA terperinci (pameran awam dan ulasan awam wajib): aktiviti yang ditetapkan berkesan rendah mendapat semakan yang diperkemas, dan yang berkesan paling tinggi dibuka kepada penyertaan awam sebelum keputusan dibuat.

Siapa yang menyediakan laporan?

Laporan EIA disediakan oleh perunding alam sekitar yang dilantik oleh penaja, bukan ditulis secara dalaman atas dasar ad hoc. Sejak 1 Jun 2007, mana-mana individu yang terlibat dalam kajian EIA mesti berdaftar di bawah Skim Pendaftaran Perunding EIA JAS, dan hanya orang yang berdaftar dengan JAS boleh menjalankan kajian EIA di Malaysia. Skim ini berperingkat kepada tiga kategori: seorang Perunding EIA — Certified Professional in EIA (CePEIA), yang mengetuai pasukan kajian — serta Perunding Subjek dan Perunding Pembantu. Perunding secara umumnya dijangka melibatkan JAS lebih awal — sebaik-baiknya pada peringkat pengenalpastian projek — supaya skop penilaian dipersetujui sebelum kerja lapangan bermula.

Mendapatkan skop, kajian garis dasar dan terma rujukan yang betul lebih awal boleh mengelakkan kitaran penolakan dan pengemukaan semula yang lebih mahal kemudiannya.

Bagaimana rupa keputusan kelulusan?

Setelah laporan dikemukakan, Ketua Pengarah memeriksanya dan membuat siasatan seperti yang perlu. Seksyen 34A menetapkan tiga kemungkinan hasil:

• Kelulusan dengan atau tanpa syarat — di bawah Seksyen 34A(3), jika laporan memenuhi keperluan dan langkah-langkah pengurangan yang dicadangkan mencukupi, Ketua Pengarah meluluskannya dan memaklumkan kedua-dua penaja dan pihak berkuasa yang meluluskan yang berkaitan. Syarat yang dilekatkan di sini bukanlah tambahan pilihan; ia mengikuti projek.
• Penolakan dengan sebab — di bawah Seksyen 34A(4), jika laporan tidak mencukupi, Ketua Pengarah tidak boleh meluluskannya dan mesti memberikan sebab. Penolakan tidak menamatkan perjalanan: penaja boleh menyemak semula dan mengemukakan semula.
• Permintaan untuk lebih banyak laporan — di bawah Seksyen 34A(5), Ketua Pengarah boleh memerlukan lebih daripada satu laporan sebelum membuat keputusan.

Apabila kelulusan membawa syarat, Seksyen 34A(7) memerlukan penaja, semasa menjalankan aktiviti, untuk memberikan bukti yang mencukupi bahawa syarat-syarat dipatuhi dan bahawa langkah-langkah pengurangan sedang dimasukkan ke dalam reka bentuk, pembinaan dan operasi projek. Dengan kata lain, EIA terus berfungsi lama selepas laporan itu dicap.

Bila pembinaan boleh sebenarnya bermula?

Ini ialah peraturan yang memerangkap penaja. Seksyen 34A(6) melarang menjalankan aktiviti yang ditetapkan sehingga laporan itu telah dikemukakan kepada Ketua Pengarah dan diluluskan. Pihak berkuasa yang meluluskan bagi projek asas — perancangan, tanah, atau sektoral — juga tidak boleh memberi kelulusannya sebelum EIA dikemukakan.

Jadi urutannya ialah: kenal pasti bahawa anda mempunyai aktiviti yang ditetapkan → lantik perunding berdaftar → skop dan sediakan laporan → (bagi aktiviti Jadual Kedua) melalui pameran awam dan ulasan → dapatkan kelulusan Ketua Pengarah → kemudian, dan hanya selepas itu, teruskan dengan kelulusan lain dan kerja-kerja.

Apakah penalti kerana melakukan kesilapan?

Akibatnya telah ditajamkan oleh Akta Kualiti Alam Sekeliling (Pindaan) 2024 (Akta A1712), yang mula berkuat kuasa pada 7 Julai 2024 (pindaan menerima Perkenan Diraja pada 27 Mei 2024 dan diwartakan pada 6 Jun 2024, dengan permulaan kuat kuasa ditetapkan oleh Menteri). Terma-termanya kini tercermin dalam cetakan semula bersepadu Akta 127 oleh Jabatan Peguam Negara.

Akta A1712 menggantikan Seksyen 34A(8) yang benar-benar baharu. Di bawah perkataan semasa, mana-mana orang yang melanggar Seksyen 34A — seperti menjalankan aktiviti yang ditetapkan tanpa EIA yang diluluskan — “hendaklah, apabila disabitkan kesalahan, dihukum dengan pemenjaraan bagi suatu tempoh tidak melebihi lima tahun dan juga boleh dikenakan denda tidak kurang daripada satu ratus ribu ringgit dan tidak melebihi satu juta ringgit.” Dua perkara berubah daripada undang-undang sebelum pindaan: penalti tidak lagi secara alternatif — pemenjaraan sehingga lima tahun kini mandatori dan dikenakan bersama-sama dengan denda RM100,000 hingga RM1,000,000, bukan sebagai pilihan denda-atau-penjara; dan Seksyen 34A(8) semasa tidak mengandungi denda berterusan/harian. (Denda kesalahan berterusan harian masih muncul di tempat lain dalam Akta, tetapi bukan dalam Seksyen 34A.)

Perkara	Kedudukan
Peruntukan yang mengawal	Seksyen 34A, Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974 (Akta 127)
Akta pindaan	Akta Kualiti Alam Sekeliling (Pindaan) 2024 (Akta A1712), berkuat kuasa 7 Julai 2024
Pemenjaraan (semasa, mandatori)	Sehingga 5 tahun
Denda (semasa, sebagai tambahan kepada pemenjaraan)	RM100,000 – RM1,000,000
Struktur	Konjunktif — pemenjaraan dan denda (bukan lagi pilihan denda-atau-penjara); tiada denda berterusan harian di bawah s.34A

Bagi banyak projek, pendedahan praktikal bukan sahaja denda tetapi risiko perintah henti kerja ke atas projek yang dibina di atas tanah yang tidak diluluskan.

Apa yang seterusnya

Jika anda sedang menskop projek di Malaysia, senarai semak praktikal adalah pendek tetapi tidak berbelah bahagi:

• Saring dahulu. Padankan aktiviti dan ambang tepat anda terhadap Jadual Pertama dan Kedua Perintah 2015 sebelum anda melaburkan bajet.
• Lantik perunding berdaftar lebih awal dan bawa JAS ke dalam perbualan pada peringkat pengenalpastian projek, bukan selepas reka bentuk dibekukan.
• Belanjawankan peringkat pameran awam ke dalam program anda jika anda merupakan aktiviti Jadual Kedua — ulasan awam ialah satu peringkat, bukan formaliti.
• Anggap syarat kelulusan sebagai kewajipan hidup melalui pembinaan dan operasi, dengan bukti sedia untuk JAS.

Kerana perundangan subsidiari dan garis panduan dikemas kini secara berkala, sahkan entri jadual dan ambang tepat bagi aktiviti khusus anda terhadap Perintah 2015 semasa sebelum bergantung padanya untuk projek langsung — ambang aktiviti khusus anda ialah butiran yang menentukan segalanya.