Penyahhutanan dan Kehilangan Hutan di Malaysia: Data, Pemacu dan Perdebatan

Tanya tiga sumber yang boleh dipercayai tentang berapa banyak kawasan Malaysia yang masih berhutan, dan anda boleh mendapat tiga jawapan yang berbeza sebanyak sepuluh mata peratusan — semuanya boleh dipertahankan, semuanya mengukur sesuatu yang sedikit berbeza. Jurang itu bukan ralat pembundaran; ia merupakan keseluruhan hujah tentang penyahhutanan Malaysia dalam bentuk kecil.

Malaysia kekal sebagai salah satu negara besar yang paling berhutan di Asia Tenggara. Tetapi perkataan “berhutan” memainkan peranan yang besar secara senyap dalam ayat itu. Sama ada hutan pengeluaran yang telah dibalak, ladang getah atau ladang akasia yang cepat membesar dikira sebagai “hutan” mengubah angka utama, garis trend, dan siapa yang boleh menuntut kejayaan.

Berapa banyak hutan yang sebenarnya dimiliki Malaysia?

Bank Dunia, berdasarkan data Pertubuhan Makanan dan Pertanian (FAO), melaporkan keluasan hutan Malaysia pada 57.72% daripada keluasan tanah pada 2023. Global Forest Resources Assessment 2015 FAO yang lebih awal adalah lebih tinggi lagi, iaitu 22.2 juta hektar, atau 67.6% daripada permukaan tanah. Angka industri berada di antaranya: Timber Trade Portal memetik jumlah angka hutan Majlis Kayu Kayan Malaysia sebanyak 18.27 juta hektar (55.3%) bagi 2017.

Kajian bebas berasaskan satelit menceritakan kisah yang lebih tegang. State of the Malaysian Rainforest oleh RimbaWatch mengambil garis dasar 2017 sebanyak 18,332,583 hektar (55.52%) dan mengunjurkan bahawa jika semua kawasan yang dikhususkan untuk pembersihan hilang, litupan hutan asli akan menurun kepada 15,636,737 hektar — 47.35% daripada negara.

Sumber	Tahun	Litupan hutan dilaporkan	Apa yang dikira
FAO (GFRA 2015)	2015	22.2 juta ha (67.6%)	Paling luas — termasuk hutan tanaman dan hutan yang dibalak
Bank Dunia (asas FAO)	2023	57.72%	Takrif hutan FAO
Majlis Kayu Kayan Malaysia (melalui Timber Trade Portal)	2017	18.27 juta ha (55.3%)	Hutan pengeluaran asli + tanaman
RimbaWatch (garis dasar satelit)	2017	18.33 juta ha (55.52%)	Hutan asli
RimbaWatch (unjuran jika kawasan dikhususkan dibersihkan)	masa hadapan	15.64 juta ha (47.35%)	Hutan asli

Negara yang sama, dalam era yang lebih kurang sama, dilaporkan sebagai kedua-dua selesa di atas 55% dan — di bawah unjuran pesimistik — di bawah paras simbolik 50%.

Mengapa angka-angka ini berbeza begitu banyak?

Percanggahan ini bersifat takrifan, bukan tidak jujur. Statistik rasmi dan yang sejajar dengan FAO umumnya menganggap hutan tanaman, getah dan hutan pengeluaran yang dibalak sebagai “hutan.” Sebuah lereng bukit yang telah dibalak secara terpilih, atau sebuah ladang pokok balak yang telah dituai, masih muncul dalam kiraan. Set data hutan asli berasaskan satelit menyingkirkan yang itu dan hanya mengira hutan asli yang utuh dan berkanopi tertutup.

Ini penting atas sebab kedua: ia memisahkan dua metrik yang sangat berbeza.

• Kehilangan litupan pokok mengira sebarang penyingkiran kanopi — termasuk penuaian hutan tanaman secara rutin, kerosakan kebakaran dan ribut. Sebahagian daripadanya tumbuh semula.
• Kehilangan hutan primer hanya mengira pembersihan hutan asli matang yang “tidak terganggu dalam sejarah baru-baru ini.” Ia merupakan proksi paling hampir bagi kehilangan biodiversiti dan karbon tersimpan yang kekal dan tidak boleh diganti.

Sebagai konteks, Global Forest Review menganggarkan kawasan tropika lembap secara keseluruhan kehilangan 87 juta hektar hutan primer sejak 2001 — kira-kira 8.5% daripada keluasan 2001. Berlatarkan itu, trajektori hutan primer Malaysia sendiri merupakan angka yang wajar diperhatikan, bukan peratusan litupan agregat yang menyenangkan.

Apakah yang memacu kehilangan hutan?

Ringkasan popular menyalahkan minyak sawit atas segala-galanya. Data terkini merumitkan pandangan itu. Dalam perakaunan penyahhutanan RimbaWatch antara 2017 dan 2021 (349,244 hektar hilang), pemacu utama ialah ladang balak pada 41.6%, dengan kelapa sawit kedua pada 15.5%.

Dengan kata lain, tanaman pokok industri — spesies balak putaran cepat yang ditanam di dalam rizab hutan — telah mengatasi kelapa sawit sebagai pemacu tunggal terbesar yang direkodkan dalam tempoh itu. Melihat ke hadapan, RimbaWatch mendapati ladang balak di dalam rizab hutan menyumbang 1,794,887 hektar — kira-kira 76% daripada semua ancaman pembersihan masa hadapan yang dikenal pastinya.

Malaysia telah kehilangan hampir satu perlima daripada hutan primernya sejak 2001, dan hampir satu pertiga sejak 1970-an, menurut Global Forest Review. Gambaran kumulatif ialah beberapa dekad penukaran yang berterusan, bukan satu kejutan baru-baru ini.

Adakah penyahhutanan benar-benar semakin perlahan?

Di sini beritanya benar-benar lebih baik. Global Forest Review melaporkan bahawa kehilangan hutan primer Malaysia menurun 13% pada 2024 berbanding 2023, dan bahawa negara ini keluar daripada senarai sepuluh teratas global bagi kehilangan hutan primer tropika buat kali pertama — dikaitkan dengan tindakan kerajaan dan komitmen sifar-penyahhutanan korporat.

Penambahbaikan itu berterusan hingga 2025, tahun apabila kehilangan hutan primer tropika global menurun 36% kepada 4.3 juta hektar selepas rekod 2024. WRI mencatatkan bahawa “Indonesia dan Malaysia mengekalkan kadar kehilangan hutan primer yang agak rendah” walaupun angka global kekal 46% lebih tinggi berbanding sedekad yang lalu. Malaysia, buat masa ini, bergerak menentang trend global ke arah yang betul.

Apakah yang masih dipertaruhkan?

Kaveatnya ialah skala. Setakat penilaian RimbaWatch 2023, kira-kira 2.3 juta hektar (tepatnya 2,346,601 ha) hutan masih dikhususkan untuk kemungkinan penyahhutanan masa hadapan — cukup untuk menarik litupan hutan asli negara turun ke arah unjuran 47% itu dan tidak mencapai ikrar lama Malaysia untuk mengekalkan sekurang-kurangnya 50% litupan hutan.

Jadi rumusan yang jujur ialah skrin terbahagi. Kadar tahunan kehilangan hutan primer semakin bertambah baik dan Malaysia mengatasi kawasan tropika secara keseluruhan. Tetapi sejumlah besar tanah rizab masih ditetapkan secara rasmi untuk pembersihan, sebahagian besarnya untuk ladang balak, yang bermaksud keuntungan baru-baru ini bergantung pada dasar dan boleh berbalik, bukannya terkunci.

Apa yang seterusnya

• Perhatikan takrif sebelum angka. Apabila anda melihat angka litupan hutan Malaysia, semak sama ada ia mengira hutan tanaman dan hutan yang dibalak (FAO/rasmi) atau hanya hutan asli (satelit). Kedua-duanya tidak boleh ditukar ganti.
• Jejaki kehilangan hutan primer, bukan peratusan litupan, bagi trend tahun ke tahun — ia metrik yang menangkap kehilangan ekologi kekal.
• Ikuti pengelasan semula rizab. Jurang antara “kadar bertambah baik” dan “risiko di hadapan” bergantung pada sama ada ~2.3 juta hektar hutan yang dikhususkan itu dibersihkan, ditanam semula atau dilindungi.
• Semak silang data peringkat negeri. Purata nasional menyembunyikan perbezaan serantau yang tajam; Sarawak, Sabah dan Pahang telah menanggung sebahagian besar kehilangan baru-baru ini, dan keputusan perhutanan negeri mereka memacu angka nasional.

Ini merupakan draf berbantukan AI yang disusun daripada data awam. Angka dipetik daripada sumber yang disenaraikan di atas dan adalah terkini pada masa penulisan; statistik hutan kerap disemak semula, jadi sahkan terhadap set data asal sebelum memetik.