# Indeks Pencemar Udara (IPU): Cara Malaysia Mengukur Kualiti Udara

> Bacaan IPU yang anda lihat semasa jerebu ialah satu nombor tunggal yang disaring daripada enam pencemar. Panduan ini menerangkan cara ia dikira, rangkaian stesen pemantauan yang menghasilkannya, dan maksud setiap kategori — daripada Baik sehingga Merbahaya — untuk kesihatan anda.

- Category: environment
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-28
- Canonical: https://negaraku.md/environment/air-pollutant-index-api-malaysia

---

Apabila jerebu menebal dan sekolah mula bertanya sama ada perhimpunan pagi patut dibatalkan, satu nombor tunggal biasanya menjadi penentu — bacaan IPU. Angka itu nampak ringkas, tetapi di sebaliknya ada enam pencemar yang diukur secara berterusan dan satu formula yang menapis semuanya menjadi satu nilai.

## Apa yang sebenarnya diukur oleh IPU?

Indeks Pencemar Udara (IPU) ialah penunjuk status kualiti udara di sesuatu kawasan. Jabatan Alam Sekitar (JAS) mengiranya berdasarkan enam pencemar utama, masing-masing dipuratakan mengikut tempoh masa yang berbeza kerana had pendedahan yang selamat bagi setiap satu tidak sama:

- **Sulfur dioksida (SO2)** — purata 1 jam
- **Nitrogen dioksida (NO2)** — purata 1 jam
- **Karbon monoksida (CO)** — purata 8 jam
- **Ozon (O3)** — purata 8 jam dan 1 jam
- **Habuk halus PM10** — purata 24 jam
- **Habuk halus PM2.5** — purata 24 jam, dimasukkan ke dalam pengiraan mulai 2017

## Bagaimana enam pencemar menjadi satu nombor?

Purata kepekatan setiap pencemar diseragamkan melalui formula matematik khusus untuk menghasilkan satu nilai tanpa unit yang dipanggil **sub-indeks**. Setiap pencemar menghasilkan sub-indeksnya sendiri, dan **sub-indeks yang paling tinggi pada jam itu diambil sebagai bacaan IPU**. Kaedah ini berasaskan *Pollution Standard Index* (PSI) yang diterima pakai di peringkat antarabangsa oleh Agensi Perlindungan Alam Sekitar Amerika Syarikat (USEPA).

Sebagai contoh, bagi PM2.5 dalam julat terbaik (0–50), formulanya ialah IPU = 4.1667 × X, di mana X ialah purata 24 jam PM2.5 dalam µg/m³. Kepekatan yang lebih tinggi menggunakan segmen formula yang berlainan. Dalam praktik, habuk halus lazimnya pencemar dominan — jadi semasa jerebu, bacaan IPU hampir selalu dipacu oleh PM10 atau PM2.5.

## Apa maksud setiap kategori untuk kesihatan anda?

IPU dipetakan kepada enam kategori berwarna. Inilah bahagian yang paling penting untuk keputusan harian:

| IPU | Status | Warna | Nasihat kesihatan |
|-----|--------|-------|-------------------|
| 0–50 | Baik | Biru | Tiada sekatan aktiviti luar; kekalkan gaya hidup sihat |
| 51–100 | Sederhana | Hijau | Tiada sekatan aktiviti luar; kekalkan gaya hidup sihat |
| 101–200 | Tidak sihat | Kuning | Kumpulan sensitif (warga tua, wanita hamil, kanak-kanak, penghidap komplikasi jantung/paru-paru) hadkan aktiviti luar; orang ramai kurangkan aktiviti lasak |
| 201–300 | Sangat tidak sihat | Jingga | Warga tua dan orang berisiko tinggi duduk dalam rumah dan kurangkan aktiviti fizikal; yang ada komplikasi kesihatan jumpa doktor |
| >300 | Merbahaya | Merah | Warga tua dan orang berisiko tinggi dilarang aktiviti luar; orang ramai elak aktiviti luar |
| >500 | Kecemasan | — (tiada warna berasingan ditakrifkan pada tolok rasmi) | Ikut arahan Majlis Keselamatan Negara dan pengumuman media massa |

## Dari mana datangnya data ini?

Bacaan tidak diambil daripada satu tempat. JAS mengendalikan Rangkaian Pemantauan Kualiti Udara Kebangsaan yang merangkumi **52 stesen automatik** — Stesen Pemantauan Kualiti Udara Berterusan (*Continuous Air Quality Monitoring*, CAQM) — dan **14 stesen manual** yang menggunakan pensampel isipadu tinggi (HVS). Stesen ini diletakkan di lokasi strategik merangkumi kawasan perindustrian, bandar, pinggir bandar dan luar bandar di seluruh Semenanjung, Sabah dan Sarawak, supaya bacaan mewakili udara yang benar-benar dihidu penduduk.

## Apa seterusnya

Sebelum merancang aktiviti luar semasa jerebu, semak bacaan IPU rasmi terkini bagi kawasan anda melalui sistem pemantauan dalam talian rasmi JAS, dan bukan angka yang beredar tanpa sumber di media sosial. Jika anda tergolong dalam kumpulan sensitif — warga tua, wanita hamil, kanak-kanak, atau penghidap komplikasi jantung atau paru-paru (termasuk keadaan seperti asma) — mula berjaga-jaga apabila bacaan melepasi 100, bukan menunggu ia mencecah Merbahaya. Untuk memahami punca lonjakan bacaan ini, lihat halaman berkaitan mengenai jerebu di Malaysia dan peranan Jabatan Alam Sekitar.

## Sources

- Pengiraan Indeks Pencemar Udara (IPU) / Air Pollutant Index (API) Calculation — https://www.doe.gov.my/wp-content/uploads/2021/09/API_Calculation.pdf (Jabatan Alam Sekitar (Department of Environment))
- General Information of Air Pollutant Index (API) — https://www.doe.gov.my/wp-content/uploads/2021/10/General-Information-of-Air-Pollutant-Index.pdf (Jabatan Alam Sekitar (Department of Environment))
- Air Pollution Index — What to do when API reach certain levels — https://www.doe.gov.my/en/air-pollution-index/ (Jabatan Alam Sekitar (Department of Environment))

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0