Tenaga Solar di Malaysia: NEM, LSS dan Program Solar Bumbung

Panel solar di atas bumbung rumah kini menjadi satu keputusan kewangan yang diikat kemas oleh dasar kerajaan di Malaysia. Tetapi “pergi solar” bermaksud perkara yang sangat berbeza bagi seorang pemilik rumah di Ipoh berbanding sebuah kilang di Pasir Gudang atau sebuah pusat data yang mahu 100% tenaga hijau. Setiap kumpulan pengguna mempunyai skim tersendiri.

Panduan ini membedah keseluruhan susunan skim solar Malaysia: lelong Solar Skala Besar (LSS) untuk projek utiliti, Net Energy Metering (NEM) untuk rumah dan perniagaan, serta tiga mekanisme korporat dan komuniti — CGPP, CRESS dan CREAM.

Apakah pilihan skim solar yang ada di Malaysia?

Pilihan bergantung sepenuhnya pada siapa anda dan berapa banyak tenaga yang anda perlukan. Seorang pemilik rumah yang mahu memasang panel di bumbung sendiri berada dalam dunia yang berlainan daripada sebuah syarikat multinasional yang mahu memenuhi komitmen ESG.

Jadual di bawah meringkaskan kelima-lima laluan utama:

Skim	Sasaran pengguna	Model	Kapasiti / kuota	Pelaksana
NEM 3.0	Rumah, perniagaan, kerajaan	Solar bumbung sendiri, imbang bil	2,500 MW (2021–2025)	SEDA
LSS	Pemaju / pelabur utiliti	Bidaan kompetitif, ladang solar	2,000 MW (LSS5)	Suruhanjaya Tenaga
CGPP	Korporat (kilang/servis)	Perjanjian maya (virtual PPA)	Projek 5–30 MW	Single Buyer
CRESS	Korporat besar	Akses grid pihak ketiga	Caj akses 45/25 sen/kWh	Single Buyer
CREAM	Komuniti & pengguna setempat	Agregasi bumbung kediaman	Garis panduan 28 Mac 2025; mohon dari 1 Jun 2025	Single Buyer

Kesemuanya berada di bawah seliaan Suruhanjaya Tenaga (Energy Commission), dengan sokongan agensi pelaksana yang berbeza.

Bagaimana NEM 3.0 berfungsi untuk rumah dan perniagaan?

NEM ialah laluan paling biasa bagi orang ramai. Anda memasang panel solar di bumbung, menggunakan tenaga yang dijana dahulu, dan menghantar lebihan ke grid Tenaga Nasional Berhad (TNB). Di bawah NEM 3.0, imbangan dibuat secara “satu-lawan-satu” — setiap kilowatt-jam yang dihantar ke grid diimbangi terhadap satu kilowatt-jam yang anda ambil daripada grid.

Menurut portal RE SEDA, NEM 3.0 berjalan bagi tempoh sehingga 30 Jun 2025, dengan jumlah kuota keseluruhan sehingga 2,500 MW. Ia terbahagi kepada tiga sub-program:

• NEM Rakyat (700 MW) — untuk pengguna kediaman, dibuka 1 Februari 2021 dengan tempoh kontrak 10 tahun.
• NEM GoMEn (100 MW) — untuk kementerian dan entiti kerajaan, dibuka 1 Februari 2021.
• NOVA (1,700 MW) — Net Offset Virtual Aggregation, dibuka lewat sedikit pada 1 April 2021, membolehkan pemilik sistem komersial dan industri menjual lebihan kuasa kepada grid pada Harga Marginal Sistem (SMP).

Permintaan perumahan sangat kuat. Kuota keseluruhan NEM Rakyat ialah 700 MW; secara berasingan, laporan industri menunjukkan peruntukan solar kediaman telah mencapai 350 MW menjelang September 2024. Ketiga-tiga sub-program ini ditutup pada 30 Jun 2025 apabila tempoh NEM 3.0 tamat; menjelang penutupan, NEM Rakyat hampir habis diperuntukkan. Nota: memandangkan program kini telah ditutup, portal SEDA tidak lagi menerima permohonan baharu NEM 3.0.

Apakah Solar Skala Besar (LSS) dan siapa boleh menyertainya?

LSS bukan untuk pemilik rumah — ia untuk pemaju dan pelabur yang membina ladang solar berskala utiliti. Ia satu program bidaan kompetitif yang direka untuk menekan Kos Tenaga Terasas (LCOE) serendah mungkin, dilaksana oleh Suruhanjaya Tenaga. Semakin rendah tarif yang dibida, semakin besar peluang menang.

Pusingan kelima, LSS5 (dikenali juga sebagai LSS PETRA), ialah yang terbesar setakat ini, menawarkan sejumlah 2,000 MW menerusi empat pakej:

Pakej	Kapasiti	Saiz projek	Syarat ekuiti
Pakej 1	250 MW	1–10 MW	100% Bumiputera + PKS
Pakej 2	250 MW	10–30 MW	Minimum 51% Bumiputera
Pakej 3	1,000 MW	30–500 MW	Minimum 51% milik Malaysia
Pakej 4	500 MW	10–500 MW	Solar terapung

Tarikh tutup penyerahan cadangan ialah 25 Julai 2024, dan semua projek LSS PETRA dijadualkan mula beroperasi menjelang tahun 2026. Struktur ini sengaja memberi ruang kepada syarikat Bumiputera dan PKS pada pakej yang lebih kecil, sambil membuka projek besar kepada konsortium bermodal tinggi.

Bagaimana syarikat membeli tenaga hijau melalui CGPP dan CRESS?

Bagi syarikat besar, memasang panel di bumbung sendiri sering tidak mencukupi untuk memenuhi permintaan tenaga. Dua skim mengisi jurang ini.

CGPP (Corporate Green Power Programme) dilancarkan pada 7 November 2022. Ia menggunakan model perjanjian maya — Corporate Green Power Agreement (CGPA) — iaitu urus niaga kewangan antara pengguna korporat dan pemaju solar tanpa pemindahan fizikal elektrik ke premis pengguna. Pengguna layak mesti dalam sektor pembuatan atau perkhidmatan dengan permintaan tenaga tidak kurang 1 MW. Setiap projek solar bersaiz antara 5 MW hingga 30 MW, dan seorang pemaju boleh berkhidmat untuk maksimum tiga pengguna korporat.

CRESS (Corporate Renewable Energy Supply Scheme), dilancarkan pada 20 September 2024, mengambil langkah lebih jauh dengan membenarkan Akses Pihak Ketiga (Third-Party Access) kepada grid. Syarikat boleh menandatangani perjanjian pembelian kuasa (PPA) terus dengan pemaju tenaga boleh baharu, kemudian “mengalirkan” (wheel) tenaga itu menerusi grid nasional dengan membayar Caj Akses Sistem (SAC):

• 45 sen/kWh untuk mengalir tenaga daripada ladang solar ke pengguna korporat, atau
• 25 sen/kWh apabila susunan itu dilengkapi storan bateri.

Mulai 1 Mac 2025, kerajaan membuka CRESS kepada pengguna kuasa sedia ada dan mengekalkan kadar SAC selama tiga tahun (tempoh kawal selia RP4, 2025–2027), dengan variasi SAC dihadkan pada 15% setiap tempoh kawal selia untuk memberi kepastian kos kepada pelabur.

Apakah CREAM dan mengapa ia penting untuk komuniti?

CREAM (Community Renewable Energy Aggregation Mechanism) memperluas akses tenaga hijau ke peringkat komuniti. Garis panduannya diterbitkan pada 28 Mac 2025, dengan permohonan bermula 1 Jun 2025. Konsepnya mudah: seorang Local Energy Generator and Aggregator (LEGA) membangunkan sistem solar PV di atas bumbung kediaman yang digabungkan (aggregate), lalu membekalkan elektrik hijau kepada Local Green Consumer (LGC) — komersial dan domestik — dalam lingkungan 5 km menerusi rangkaian pengedaran TNB.

Ini membolehkan pemilik rumah memperoleh nilai daripada ruang bumbung yang tidak digunakan, sambil membenarkan perniagaan dan isi rumah setempat membeli tenaga hijau tanpa memiliki sistem solar sendiri. CREAM dikendalikan oleh Single Buyer, dengan pengawasan kawal selia daripada Suruhanjaya Tenaga dan sokongan rangkaian pengedaran TNB.

Apa seterusnya

Skim solar Malaysia sedang berkembang pantas, dan tarikh penting menghampiri. Kuota NEM 3.0 tamat pada 30 Jun 2025 — jika anda pemilik rumah atau perniagaan, semak baki kuota di portal SEDA dan dapatkan sebut harga pemasang berdaftar seawal mungkin. Syarikat yang mempertimbang CRESS atau CGPP harus mengira kesan Caj Akses Sistem terhadap kos tenaga keseluruhan sebelum menandatangani PPA. Bagi pelabur, keputusan lelong LSS5 dan pusingan LSS akan datang menentukan arah pasaran solar utiliti negara.

Pantau pengumuman rasmi daripada Suruhanjaya Tenaga, SEDA dan Single Buyer untuk kuota baharu, perubahan tarif, dan skim pengganti selepas NEM 3.0 tamat.