Hidrogen dan Penangkapan Karbon (CCUS) di Malaysia

Di luar pantai Bintulu, sebuah platform sebesar pekan kecil kini menyingkirkan karbon dioksida daripada gas asli dan memam semula ke dasar laut. Beberapa ratus kilometer ke pedalaman, jurutera sedang mereka bentuk loji yang bertujuan menghantar kuasa hidro Sarawak ke Jepun dan Korea dalam bentuk ammonia dan pembawa hidrogen. Bersama-sama, inilah pertaruhan Malaysia bahawa molekul peralihan tenaga — hidrogen bersih dan karbon yang ditanam — boleh menjadi industri eksport seterusnya selepas LNG dan minyak sawit.

Pertaruhan itu nyata, tetapi ia juga masih di peringkat awal, dan tahun 2025 memberikan satu semakan realiti.

Mengapa Malaysia mengejar hidrogen dan storan karbon?

Malaysia sudah menjual tenaga kepada dunia. Hujah bagi hidrogen serta penangkapan, penggunaan dan storan karbon (CCUS) ialah geografi yang sama — kuasa hidro Sarawak yang berlimpah, takungan gas luar pesisir yang telah susut, dan terminal eksport sedia ada — boleh diguna semula untuk Asia yang sedang menyahkarbon.

Rangka kebangsaannya ialah Pelan Hala Tuju Ekonomi dan Teknologi Hidrogen (HETR), yang dilancarkan pada 2023 dan diterajui oleh Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi (MOSTI). Ia menetapkan sasaran ekonomi yang bercita-cita tinggi: dokumen HETR MOSTI sendiri meletakkan hasil berkaitan hidrogen pada kira-kira RM12.1 bilion menjelang 2030, meningkat melepasi RM400 bilion (kira-kira RM409 bilion) dalam hasil dan lebih 200,000 pekerjaan menjelang 2050. Angka MOSTI yang dilaporkan secara meluas untuk jangka pendek menambah sumbangan KDNK sehingga RM61 bilion dan 8,000 hingga 45,000 pekerjaan menjelang 2030.

CCUS ialah pertaruhan pelengkap. Medan gas Malaysia luar biasa kaya dengan CO2, yang menjadi masalah bagi pembeli LNG yang mahukan kargo rendah karbon — dan satu peluang untuk membina storan luar pesisir kekal yang suatu hari nanti mungkin turut menerima karbon daripada pihak ketiga.

Apakah sebenarnya projek CCS Kasawari?

Kasawari ialah projek utama, dan yang paling maju. Dikendalikan oleh PETRONAS Carigali di Blok SK316, ia terletak kira-kira 200 km di luar Bintulu, Sarawak, di kedalaman air sekitar 108 meter. Medan gas Kasawari membawa kepekatan CO2 yang tinggi, jadi daripada melepaskan karbon itu, projek ini mengasingkannya dan menyuntiknya semula ke dalam takungan M1 yang telah susut melalui saluran paip dasar laut sepanjang kira-kira 138 km.

Angka reka bentuk utamanya ialah pengurangan kira-kira 3.3 juta tan CO2 setahun, dengan kira-kira 71 hingga 76 juta tan untuk disuntik semula ke dalam medan M1 sepanjang hayat projek, menurut NS Energy. Keputusan pelaburan muktamad dibuat pada November 2022, dengan Malaysia Marine and Heavy Engineering (MMHE) dianugerahkan kontrak utama kejuruteraan, perolehan, pembinaan, pemasangan dan pentauliahan.

Pengeluaran gas dari medan itu bermula pada Ogos 2024, pada kadar awal kira-kira 200 juta kaki padu piawai sehari. Bahagian storan karbon ialah bahagian yang lebih sukar — dan pada awal 2026, PETRONAS memberi isyarat bahawa ia mahu mempercepatkannya, dengan berusaha membawa suntikan CO2 pertama ke hadapan seawal 2027, lebih awal daripada jangkaan asal 2029-2030. NS Energy menggambarkan Kasawari sebagai salah satu projek CCS luar pesisir terbesar di dunia.

Apakah H2biscus dan H2ornbill?

Di bahagian hidrogen, tindakan tertumpu di Hab Hidrogen Sarawak, yang dibangunkan oleh SEDC Energy milik kerajaan negeri bersama rakan kongsi antarabangsa. Dua projek menerajui:

• H2biscus — projek ammonia bersih yang menyasarkan 150,000 tan setahun ammonia (NH3) untuk dieksport ke Korea. SEDC Energy menamakan rakan kongsinya sebagai Samsung E&A, Lotte Chemical dan Korea National Oil Corporation (KNOC); laporan Free Malaysia Today turut menyenaraikan Posco dalam konsortium itu.
• H2ornbill — projek yang menyasarkan 88,000 tan setahun methylcyclohexane (MCH), sejenis pembawa hidrogen cecair, bersama rakan kongsi Jepun ENEOS dan Sumitomo Corporation, menurut SEDC Energy. (Free Malaysia Today secara berasingan telah menggambarkan projek itu dari segi kira-kira 90,000 tan/tahun hidrogen bersih — satu produk dan metrik yang berbeza.)

Logiknya kemas di atas kertas: Sarawak mempunyai kuasa hidro yang murah dan rendah karbon; elektroliser menukar kuasa dan air itu menjadi hidrogen; dan hidrogen itu diikat menjadi ammonia atau MCH supaya ia boleh dihantar dengan selamat kepada pembeli di Asia Timur Laut yang tidak mempunyai sumber boleh diperbaharui sendiri.

Bagaimana projek-projek utama itu berbanding?

Projek	Peneraju / rakan kongsi	Produk	Kapasiti sasaran	Pembeli / pasaran	Status
CCS Kasawari	PETRONAS Carigali; MMHE (fabrikasi)	Storan CO2	~3.3 Mt CO2/tahun disuntik semula	Luar pesisir Sarawak (medan sendiri)	Suntikan pertama disasarkan seawal 2027
H2biscus	SEDC Energy; Samsung E&A, Lotte Chemical, KNOC (senarai SEDC)	Ammonia (NH3)	150,000 t/tahun	Korea	Dikecilkan 2025; sasaran ~2029
H2ornbill	SEDC Energy; ENEOS, Sumitomo	Methylcyclohexane (MCH)	88,000 t/tahun	Jepun	Dikecilkan 2025; sasaran ~2029

Apakah yang tidak menjadi pada 2025?

Hujah kertas yang kemas itu terbentur dengan pembeli. Pada 2025, SEDC Energy mengurangkan kapasiti pengeluaran yang dirancang bagi kedua-dua H2biscus dan H2ornbill, dengan menyebut ketidakpastian mendapatkan perjanjian pembelian dan isyarat permintaan yang lemah daripada bakal pelanggan. Secara jelas: loji-loji itu disaiz untuk eksport yang tiada sesiapa telah komited secara pasti untuk membeli.

Program hidrogen hijau Sarawak yang lebih luas — satu set projek yang dahulu diperkatakan untuk permulaan pada penghujung dekad — telah tergelincir, dengan pentauliahan kini secara amnya ditumpukan sekitar 2029. Kos pengangkutan dan logistik yang tinggi untuk menghantar terbitan hidrogen merentasi laut kekal menjadi bebanan berterusan kepada ekonominya.

Tiada satu pun daripada ini bersifat maut, dan wajar mengekalkan perspektif: Sarawak masih digambarkan sebagai negeri paling maju di Malaysia untuk pelaksanaan projek hidrogen. Tetapi episod ini merupakan pembetulan yang berguna kepada gembar-gembur itu — eksport hidrogen hidup atau mati bergantung pada kontrak pembelian jangka panjang, dan kontrak sedemikian lambat terbentuk di seluruh Asia, bukan hanya di Malaysia.

Adakah tempat lain di Malaysia yang terlibat?

Sarawak mendominasi tajuk berita, tetapi pelan hala tuju kebangsaan menunjuk kepada peta yang lebih besar. Selain Sarawak, cita-cita hidrogen Malaysia termasuk konsep yang sangat besar di tempat lain — profil Green Hydrogen Organisation merujuk kepada konsep hab hidrogen hijau 10 GW di Sabah dengan kapasiti hidrogen tahunan 250,000 tan, di samping idea hidrogen berkuasa solar di Semenanjung Malaysia.

Semua ini jauh kurang matang berbanding Kasawari atau projek SEDC Energy, dan harus dibaca sebagai aspirasi dan bukannya komitmen. Corak yang sama merentasi kesemuanya: Malaysia mempunyai sumber boleh diperbaharui, geologi gas dan infrastruktur eksport — apa yang diperlukan seterusnya ialah permintaan yang pasti dan kontrak yang boleh dibiayai.

Apa yang seterusnya

Perhatikan tiga perkara. Pertama, sama ada Kasawari benar-benar mula menyuntik CO2 menjelang 2027 — operasi storan luar pesisir yang berjaya dan berskala besar akan menjadi antara yang pertama seumpamanya di rantau ini dan asas bagi sebarang perniagaan storan-karbon-sebagai-perkhidmatan pada masa depan. Kedua, sama ada SEDC Energy menukar perkongsian Jepun dan Koreanya menjadi perjanjian pembelian yang mengikat; tanpanya, loji H2biscus dan H2ornbill yang direka semula kekal di atas papan lukisan. Ketiga, sama ada HETR Malaysia diterjemahkan menjadi dasar yang menutup jurang kos — penetapan harga karbon, mandat pengadunan, atau insentif eksport — kerana pada ekonomi hari ini, eksport hidrogen bersih memerlukan bantuan untuk bersaing.

Bagi pembaca yang menjejaki peralihan tenaga Malaysia, ringkasan jujurnya begini: cita-cita infrastruktur itu nyata dan, dalam kes Kasawari, benar-benar sedang dibina — tetapi industri eksport hidrogen kekal sebagai satu janji yang menunggu pelanggan.