Mengambil Pekerja OKU: Kuota, Insentif Cukai dan Kewajipan Seksyen 29

Ramai OKU yang berkelayakan di Malaysia menghadapi jurang nyata dalam mendapatkan peluang pekerjaan dan temu duga — dan itulah jurang yang undang-undang cuba tutup. Malaysia mempunyai rangka kerja hak pekerjaan untuk orang kurang upaya (OKU) sejak 2008, ditambah insentif cukai untuk majikan, namun angka pengambilan masih di bawah sasaran. Panduan ini menerangkan apa yang undang-undang benar-benar kehendaki, dan apa yang majikan boleh tuntut.

Apa yang Seksyen 29 sebenarnya wajibkan?

Rangka utama ialah Akta Orang Kurang Upaya 2008 (Akta 685), yang mula berkuat kuasa pada 7 Julai 2008 melalui P.U.(B) 268/2008. Akta ini mentakrifkan OKU sebagai mereka yang “mempunyai kekurangan jangka panjang dari segi fizikal, mental, intelektual atau deria yang, apabila berinteraksi dengan pelbagai halangan, boleh menyekat penyertaan penuh dan berkesan mereka dalam masyarakat” (Seksyen 2).

Seksyen 29 ialah peruntukan pekerjaan teras. Ia menetapkan beberapa kewajipan berlapis ke atas majikan:

• Seksyen 29(1) — OKU mempunyai hak akses kepada pekerjaan atas dasar sama rata dengan orang tanpa kurang upaya.
• Seksyen 29(2) — majikan hendaklah melindungi hak OKU kepada syarat kerja yang adil dan menyenangkan, termasuk peluang sama dan saraan sama untuk kerja yang sama nilai, keadaan kerja yang selamat dan sihat, perlindungan daripada gangguan, dan pembelaan aduan.
• Seksyen 29(3) — majikan hendaklah berusaha mempromosi pekerjaan stabil dengan menilai kebolehan OKU secara wajar, menyediakan tempat kerja yang sesuai, dan menjalankan pengurusan pekerjaan yang betul.
• Seksyen 29(4) dan (5) — Majlis Kebangsaan bagi OKU hendaklah merangka polisi termasuk program tindakan afirmatif untuk sektor swasta, serta mempromosi latihan dan peluang bekerja sendiri.

Satu perkataan penting: di bawah Seksyen 29(6), takrif “majikan” termasuk Kerajaan. Kewajipan ini terpakai kepada sektor awam mahupun swasta.

Namun perlu jujur tentang penguatkuasaan. Seksyen 29 dirangka sebagai hak dan galakan, bukan larangan yang boleh dikenakan penalti secara langsung. Ia tidak memperuntukkan denda khusus terhadap majikan yang mendiskriminasi, dan inilah kritikan lazim pengkaji dasar — perlindungan wujud di atas kertas tetapi kurang mekanisme aduan yang berkesan.

Adakah kuota 1% itu wajib?

Ini soalan yang paling kerap disalah faham. Terdapat dua perkara berbeza: dasar perkhidmatan awam dan galakan sektor swasta.

Untuk sektor awam, dasar kuota 1% ini berasal daripada Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 10 Tahun 1988 (“Prosedur bagi Memperuntukkan Satu Peratus Peluang Pekerjaan di Sektor Awam kepada Orang-Orang Cacat”), diperbaharui sebagai dasar operatif melalui Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 3 Tahun 2008, dan kemudian diperkukuh melalui Pekeliling Perkhidmatan Bilangan 16 Tahun 2010 (Pencapaian Dasar Satu Peratus Peluang Pekerjaan Dalam Perkhidmatan Awam Kepada OKU). Ini adalah dasar pentadbiran yang mengikat agensi kerajaan, bukan undang-undang berkanun yang mengenakan penalti.

Untuk sektor swasta, tiada kuota berkanun. Seksyen 29(4) hanya mengarahkan Majlis merangka “polisi dan langkah yang sesuai” — galakan, bukan paksaan.

Realitinya, sasaran awam sendiri belum dicapai. Menurut laporan pada 2021, hanya kira-kira 0.35% kakitangan perkhidmatan awam ialah OKU — jauh di bawah sasaran 1%. Pada Mac 2024, Menteri di Jabatan Perdana Menteri mengesahkan di Dewan Rakyat bahawa kerajaan masih belum memenuhi kuota 1%, walaupun bilangan OKU dalam sektor awam meningkat antara 2014 hingga 2023. Dengan kata lain, jika sektor awam yang sepatutnya menjadi teladan pun tersasar, jurang di sektor swasta boleh dijangka lebih besar.

Apakah insentif cukai untuk majikan yang mengambil OKU?

Di sinilah galakan paling konkrit berada. Majikan swasta boleh menuntut potongan cukai berganda ke atas gaji yang dibayar kepada pekerja OKU berdaftar. Ini dibenarkan di bawah Kaedah Cukai Pendapatan (Potongan Bagi Pengambilan Orang Kurang Upaya) 1982 [P.U.(A) 73/1982], berkuat kuasa mulai tahun taksiran 1982. Potongan ini adalah tambahan kepada potongan gaji biasa di bawah Seksyen 33 Akta Cukai Pendapatan 1967 — jadi kesannya gaji tersebut ditolak dua kali daripada pendapatan bercukai.

Kaedah ini dipinda pada 2019 [P.U.(A) 204/2019] untuk turut meliputi pekerja yang menjadi kurang upaya akibat kemalangan atau penyakit kritikal.

Jadual di bawah meringkaskan insentif utama:

Insentif	Rangka undang-undang	Apa yang layak
Potongan berganda gaji OKU	Kaedah Cukai Pendapatan (Potongan Bagi Pengambilan OKU) 1982, P.U.(A) 73/1982	Saraan tunai — gaji, upah, bonus, kerja lebih masa, komisen, elaun pekerja OKU berdaftar
Potongan berganda latihan	Kaedah Cukai Pendapatan (Potongan Bagi Latihan Diluluskan) 1992	Kos latihan untuk OKU bukan pekerja dalam program diluluskan
Potongan ubah suai premis	Perenggan 34(6)(e) Akta Cukai Pendapatan 1967	Perbelanjaan untuk kelengkapan dan ubah suai tempat kerja bagi OKU

Dua syarat penting perlu diingat. Pertama, potongan berganda gaji hanya meliputi saraan tunai; manfaat berupa barang (benefits-in-kind) di bawah perenggan 13(1)(b) dan nilai tempat tinggal di bawah perenggan 13(1)(c) Akta Cukai Pendapatan 1967 tidak layak (LHDN Public Ruling No. 3/2019, bertarikh 8 Ogos 2019). Kedua, semua insentif ini bergantung pada pekerja berdaftar sebagai OKU — tanpa Kad OKU, tuntutan tidak sah. Majikan juga digalakkan merujuk ejen cukai untuk pengiraan tepat, kerana kelayakan bergantung pada rekod dan pengesahan yang memuaskan Ketua Pengarah Hasil Dalam Negeri.

Selain insentif cukai, PERKESO (SOCSO) turut menjalankan program penempatan pekerjaan dan galakan pengambilan OKU melalui kerjasama dengan majikan dan agensi kerajaan.

Bagaimana pendaftaran OKU dan Kad OKU berfungsi?

Semua kelayakan di atas — hak Seksyen 29 dan potongan cukai — bergantung pada status pendaftaran. Prosesnya diperuntukkan dalam Akta 685:

1. Permohonan dibuat kepada Majlis Kebangsaan bagi OKU (Seksyen 22), pada praktiknya melalui Jabatan Kebajikan Masyarakat (JKM) di bawah Kementerian Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat.
2. Pendaftar boleh meminta dokumen atau maklumat tambahan untuk menyokong permohonan (Seksyen 23), biasanya termasuk pengesahan perubatan mengikut kategori kurang upaya.
3. Setelah lulus, nama dimasukkan ke dalam Daftar Orang Kurang Upaya yang diselenggara di bawah Seksyen 21.
4. Pendaftar mengeluarkan Kad OKU (Seksyen 25). Kad ini, melainkan dibuktikan telah dibatalkan, ialah bukti muktamad bahawa seseorang itu telah didaftarkan dengan sah sebagai OKU.

Kad OKU inilah dokumen yang majikan perlu simpan dalam rekod untuk menyokong tuntutan cukai dan mengesahkan status pekerja. Kad hendaklah diserahkan semula kepada Pendaftar apabila seseorang tidak lagi tergolong sebagai OKU (Seksyen 25(3)).

Apa maksud semua ini untuk majikan?

Gabungkan bahagian-bahagian di atas dan gambarannya menjadi jelas untuk majikan swasta:

• Anda tidak terikat kuota berkanun, tetapi Seksyen 29 mengenakan kewajipan layanan sama rata, gaji setara dan tempat kerja yang sesuai apabila anda mengambil OKU.
• Ganjaran kewangan nyata — potongan berganda gaji secara berkesan mengurangkan kos pengambilan OKU berbanding pekerja lain, ditambah potongan untuk latihan dan ubah suai premis.
• Pintu masuknya ialah Kad OKU — pastikan pekerja berdaftar dengan JKM sebelum membuat sebarang tuntutan cukai.

Contoh ringkas: sebuah syarikat yang membayar gaji tahunan RM24,000 kepada seorang pekerja OKU berdaftar boleh menuntut potongan gaji itu dua kali — sekali di bawah Seksyen 33 dan sekali lagi di bawah Kaedah 1982 — sekali gus mengurangkan pendapatan bercukainya dengan jumlah yang lebih besar daripada gaji sebenar yang dibayar. (Jumlah tepat dan kelayakan hendaklah disahkan dengan ejen cukai.)

What’s next

• Sahkan status pekerja: minta salinan Kad OKU dan simpan dalam fail pekerja sebelum memproses tuntutan cukai.
• Rujuk LHDN Public Ruling 3/2019 dan Kaedah Cukai Pendapatan 1982 [P.U.(A) 73] untuk pengiraan potongan yang tepat.
• Semak dasar dalaman terhadap kewajipan Seksyen 29 — gaji setara, penyesuaian tempat kerja dan saluran aduan gangguan.
• Untuk pendaftaran, hubungi pejabat Jabatan Kebajikan Masyarakat daerah atau portal e-perkhidmatan JKM.
• Majikan sektor awam hendaklah menyemak pematuhan terhadap Pekeliling Perkhidmatan Bil. 16/2010 dan pelan pengambilan OKU agensi masing-masing.