Menggaji Kanak-Kanak dan Orang Muda di Malaysia

Seorang pelajar berumur 14 tahun yang membantu di gerai makanan keluarga dan seorang kanak-kanak lima tahun yang berlakon dalam iklan televisyen dikawal oleh undang-undang yang sama — dan bukan Akta Kerja 1955 yang biasa dirujuk majikan. Undang-undang itu ialah Akta Kanak-Kanak dan Orang Muda (Pekerjaan) 1966, atau Akta 350.

Akta 350 adalah undang-undang khusus yang mengawal siapa yang boleh menggaji kanak-kanak dan orang muda, jenis kerja yang dibenarkan, dan berapa lama mereka boleh bekerja. Tajuk panjang Akta mencatatkan tarikh kuat kuasanya sebagai 1 Oktober 1966 (P.U. 356/1966), dan ia telah dipinda beberapa kali. Pindaan besar terkini ialah Akta Kanak-Kanak dan Orang Muda (Pekerjaan) (Pindaan) 2019 (Akta A1586), yang dilaporkan mula berkuat kuasa pada 1 Februari 2019 melalui pemberitahuan Menteri dalam Warta.

Siapakah “kanak-kanak” dan siapakah “orang muda”?

Akta ini membezakan dua kategori dalam seksyen 1A:

• Kanak-kanak — seorang yang berumur bawah 15 tahun.
• Orang muda — seorang yang telah mencapai umur 15 tahun tetapi masih bawah 18 tahun.

Perbezaan ini penting kerana orang muda dibenarkan menyertai lebih banyak jenis pekerjaan berbanding kanak-kanak, dan had waktu kerja mereka juga sedikit berbeza.

Perlu diingat: seksyen 1(2) menetapkan Akta 350 hanya terpakai di negeri-negeri Semenanjung Malaysia. Sabah dan Sarawak mengawal pekerjaan kanak-kanak melalui Ordinan Buruh masing-masing.

Pada umur berapa seorang kanak-kanak boleh mula bekerja?

Tiada larangan mutlak terhadap semua bentuk kerja untuk kanak-kanak, tetapi pintu masuknya sempit. Seksyen 2(2A) menetapkan umur kemasukan kepada kerja ringan tidak boleh kurang daripada 13 tahun.

“Kerja ringan” ditakrif dalam seksyen 1A sebagai kerja yang tidak mungkin memudaratkan kesihatan atau keupayaan mental dan fizikal kanak-kanak, dan tidak menjejaskan kehadirannya ke sekolah, penyertaannya dalam program latihan, atau keupayaannya menerima pengajaran.

Di bawah seksyen 2(2), seorang kanak-kanak hanya boleh menyertai:

• kerja ringan yang sesuai dengan keupayaannya dalam mana-mana usaha yang dijalankan oleh keluarganya;
• kerja dalam hiburan awam, mengikut syarat lesen yang dikeluarkan di bawah Akta ini;
• kerja yang diluluskan atau ditaja oleh Kerajaan Persekutuan atau Kerajaan Negeri yang dijalankan di sekolah, institusi latihan atau kapal latihan; dan
• kerja sebagai perantis di bawah kontrak perantisan bertulis yang diluluskan oleh Ketua Pengarah.

Apakah yang boleh dilakukan oleh orang muda?

Orang muda (15 hingga bawah 18 tahun) boleh melakukan semua yang dibenarkan kepada kanak-kanak, dan lebih daripada itu. Di bawah seksyen 2(3), mereka juga boleh bekerja dalam:

• pejabat, kedai (termasuk hotel, restoran dan gerai), gudang, kilang, bengkel, stor, rumah tumpangan, teater, panggung wayang atau persatuan;
• usaha perindustrian yang sesuai dengan keupayaannya; dan
• kapal di bawah jagaan peribadi ibu bapa atau penjaganya.

Berbeza daripada kanak-kanak, seorang orang muda boleh melakukan kerja yang sesuai dengan keupayaannya sama ada atau tidak usaha itu dijalankan oleh keluarganya.

Kerja apakah yang dilarang sama sekali?

Di sinilah Akta 350 paling tegas. Dua senarai memberi perlindungan.

Jadual Keempat — kerja berbahaya. Seksyen 2(1A) melarang mana-mana kanak-kanak atau orang muda daripada terlibat dalam kerja berbahaya yang disenaraikan dalam Jadual Keempat. Ini termasuk kerja dengan jentera berisiko tinggi, kerja di tempat tinggi atau bawah tanah, kerja bawah air atau dalam ruang terkurung, kerja dengan bahan kimia atau radioaktif, dan kerja yang mendedahkan kepada bahaya fizikal lain. Satu-satunya pengecualian: seksyen 2(1B) membenarkan orang muda melakukan kerja berbahaya dengan penyeliaan peribadi hanya jika dia seorang perantis atau sedang menjalani latihan vokasional.

Jadual Kelima — larangan mutlak. Seksyen 2(2B) melarang sama sekali kanak-kanak dan orang muda daripada terlibat dalam pekerjaan yang disenaraikan dalam Jadual Kelima, tanpa sebarang pengecualian:

• pelacuran;
• kerja sebagai pengiring sosial (social escort), hos atau aktiviti berkaitan;
• pengeluaran atau perdagangan minuman beralkohol;
• aktiviti perjudian dan loteri;
• perkhidmatan urut atau refleksologi;
• pornografi; dan
• pengeluaran atau perdagangan dadah dan bahan ketagihan.

Sebagai tambahan, seksyen 2(5) melarang pekerjaan yang bertentangan dengan Akta Kilang dan Jentera 1967 [Akta 139], Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 [Akta 514], atau Akta Bekalan Elektrik 1990 [Akta 447].

Berapa lama mereka boleh bekerja setiap hari?

Seksyen 4 menetapkan tiada kanak-kanak atau orang muda boleh bekerja lebih daripada enam hari dalam mana-mana tempoh tujuh hari berturut-turut. Had waktu harian pula berbeza mengikut kategori:

Perkara	Kanak-kanak (seksyen 5)	Orang muda (seksyen 6)
Larangan waktu malam	8 malam – 7 pagi	8 malam – 6 pagi
Rehat wajib	Sekurang-kurangnya 30 minit selepas setiap 3 jam berturut-turut	Sekurang-kurangnya 30 minit selepas setiap 4 jam berturut-turut
Waktu kerja harian maksimum	6 jam sehari (atau 7 jam termasuk masa persekolahan jika bersekolah)	7 jam sehari (atau 8 jam termasuk masa persekolahan jika bersekolah; perantis maksimum 8 jam)
Rehat sebelum mula kerja	Tidak kurang 14 jam berturut-turut bebas kerja	Tidak kurang 12 jam berturut-turut bebas kerja

Larangan kerja malam bagi kanak-kanak tidak terpakai untuk kerja dalam hiburan awam. Bagi orang muda, larangan malam tidak terpakai untuk usaha pertanian, hiburan awam, atau kerja di kapal di bawah jagaan ibu bapa.

Bagaimana kanak-kanak boleh berlakon atau membuat persembahan?

Industri hiburan diberi laluan khas tetapi dikawal ketat. Di bawah seksyen 7, tiada kanak-kanak atau orang muda boleh mengambil bahagian dalam hiburan awam melainkan lesen telah dikeluarkan oleh Ketua Pengarah Buruh kepada majikannya. Ketua Pengarah tidak akan mengeluarkan lesen jika berpendapat pekerjaan itu berbahaya kepada nyawa, anggota, kesihatan, keselamatan atau moral kanak-kanak berkenaan, dan boleh membatalkan lesen atas pelanggaran syarat.

Peraturan dalam Jadual Ketiga menambah perlindungan: setiap kanak-kanak dan orang muda dalam hiburan awam mesti diperiksa oleh Pegawai Perubatan Kerajaan pada mulanya dan tidak kurang sekali setiap tiga bulan, dan tiada persembahan boleh melebihi empat jam. Pihak yang terkilan dengan keputusan Ketua Pengarah boleh merayu kepada Menteri dalam tempoh 14 hari.

Apakah penalti bagi majikan yang melanggar?

Seksyen 14 diperkukuh melalui pindaan 2019 (Akta A1586). Sebelum pindaan itu, seksyen 14(1) memperuntukkan denda maksimum RM5,000 dan penjara satu tahun bagi kesalahan pertama; pindaan A1586 menggantikan “satu tahun” dengan “dua tahun” dan “lima ribu” dengan “lima puluh ribu”, serta “tiga tahun” dengan “lima tahun” dan “sepuluh ribu” dengan “seratus ribu”.

Kesalahan	Penjara maksimum	Denda maksimum
Kesalahan pertama	2 tahun	RM50,000
Kesalahan kedua atau berikutnya	5 tahun	RM100,000

Hukuman boleh dikenakan penjara, denda, atau kedua-duanya sekali. Yang penting, tanggungjawab tidak terhad kepada majikan: seksyen 14(1) turut mengenakan hukuman ke atas ibu bapa atau penjaga yang dengan sengaja membiarkan pelanggaran itu berlaku terhadap kanak-kanak atau orang muda mereka. Di bawah seksyen 9A, pengarah, pengurus atau pegawai badan korporat juga boleh dipertanggungjawabkan secara peribadi.

Penguatkuasaan Akta ini dijalankan oleh Ketua Pengarah Buruh dan pegawai yang dilantik di bawah Akta Kerja 1955 (seksyen 9), manakala pendakwaan hanya boleh dimulakan oleh atau bagi pihak Pendakwa Raya (seksyen 11).

Apa lagi yang majikan patut tahu?

Satu peruntukan yang sering terlepas pandang ialah seksyen 13: walaupun Akta Kontrak 1950 secara amnya menghadkan keupayaan kanak-kanak untuk membuat kontrak, seksyen 13 membenarkan kanak-kanak atau orang muda memasuki kontrak perkhidmatan (selain sebagai majikan) dan menyaman atau membela tindakan tanpa memerlukan wakil dewasa. Namun, tiada ganti rugi boleh dituntut daripada kanak-kanak atau orang muda kerana melanggar kontrak perkhidmatan.

Seksyen 16 pula menyatukan Akta 350 dengan Akta Kerja 1955: peruntukan Akta Kerja 1955 terpakai kepada pekerjaan kanak-kanak dan orang muda seolah-olah ia sebahagian daripada Akta 350. Ini bermakna majikan tetap terikat dengan kewajipan gaji, cuti, dan syarat kerja di bawah Akta Kerja 1955.

What’s next

• Semak umur pekerja muda anda dan padankan dengan kategori dalam seksyen 1A sebelum menawarkan sebarang kerja.
• Jika perniagaan anda melibatkan hiburan awam, mohon lesen daripada Pejabat Tenaga Kerja (JTKSM) sebelum kanak-kanak mengambil bahagian.
• Semak semula Jadual Keempat dan Jadual Kelima untuk memastikan tiada tugas yang diberikan tergolong sebagai kerja berbahaya atau terlarang.
• Rujuk teks penuh Akta 350 di portal e-Akta Kementerian Sumber Manusia, dan dapatkan nasihat perundangan bagi situasi khusus.

Artikel ini adalah draf yang disediakan dengan bantuan AI untuk tujuan maklumat umum, dan bukan nasihat perundangan. Rujuk teks rasmi Akta 350 dan pengamal undang-undang untuk keputusan yang mengikat.