Sekolah Islam dan Agama di Malaysia: SABK, Sekolah Agama dan Tahfiz

Seorang kanak-kanak di Malaysia boleh menghabiskan pagi di sekolah kebangsaan, petang di kelas KAFA masjid, dan tahun-tahun remajanya di asrama tahfiz — tiga persekitaran pendidikan yang berlainan penyelia, kurikulum dan undang-undang. Aliran pendidikan agama Islam berjalan selari dengan sistem kebangsaan, tetapi ia bukan satu blok tunggal. Memahami siapa mendaftar apa, dan siapa bertanggungjawab atas apa, ialah kunci untuk membaca perbahasan awam tentang topik ini secara adil.

Apakah aliran-aliran utama pendidikan agama?

Secara amnya, pendidikan agama Islam formal di Malaysia boleh dilihat dalam beberapa lapisan yang bertindih:

• Sekolah kebangsaan — menawarkan Pendidikan Islam sebagai mata pelajaran teras dalam kurikulum kebangsaan KPM.
• Sekolah Agama Bantuan Kerajaan (SABK) — sekolah agama yang telah didaftarkan dan ditadbir oleh KPM, melaksanakan dwi-kurikulum.
• Sekolah agama rakyat (SAR) dan sekolah agama negeri (SAN) — dikendalikan komuniti atau kerajaan negeri; sebahagiannya kemudian berdaftar sebagai SABK.
• Kelas Al-Quran dan Fardu Ain (KAFA) — kelas asas agama untuk kanak-kanak sekolah rendah, di bawah selarasan JAKIM dan pihak berkuasa agama negeri.
• Institusi tahfiz — memberi tumpuan kepada hafazan al-Quran; boleh berbentuk kerajaan, negeri, atau swasta.

Ciri penting yang mempengaruhi keseluruhan gambaran ialah pembahagian kuasa. Di bawah Perlembagaan Persekutuan, hal ehwal agama Islam sebahagian besarnya adalah perkara negeri. Ini bermakna banyak institusi agama tertakluk kepada jabatan atau majlis agama Islam negeri, bukan semata-mata badan persekutuan — satu sebab utama kepelbagaian amalan pendaftaran antara negeri.

Bagaimana SABK berbeza daripada sekolah agama lain?

SABK ialah mekanisme yang membawa sekolah agama sedia ada ke dalam pentadbiran KPM sambil mengekalkan identiti agamanya. Menurut KPM, SABK “berdaftar dengan Kementerian Pendidikan Malaysia” dan “ditadbir oleh KPM”, serta melaksanakan dwi-kurikulum — kurikulum agama dan kurikulum kebangsaan — dengan Sijil Tinggi Agama Malaysia (STAM) dikekalkan.

Antara syarat yang disenaraikan KPM untuk sesebuah sekolah didaftarkan sebagai SABK:

Syarat	Butiran
Pendaftaran sedia ada	Sudah berdaftar dengan Jabatan Agama Negeri (JAIN)
Operasi	Persekolahan sepenuh masa
Bilangan pelajar	Minimum 150 pelajar
Tapak bangunan	Dibina di atas tanah berstatus wakaf
Keselamatan	Mematuhi keselamatan, kesihatan dan perancangan Pihak Berkuasa Tempatan
Kewangan	Tiada tunggakan hutang

Sehingga 29 Januari 2026, Ketua Setiausaha KPM Datuk Aminuddin Hassim menyatakan sebanyak 234 sekolah agama di seluruh negara telah berdaftar sebagai SABK, dengan sebilangan lagi permohonan dalam proses. Bagi sekolah yang memilih pendaftaran ini, tarikannya termasuk bantuan kerajaan dan penstrukturan guru; bagi sesetengah pengendali pula, kekhuatiran tentang mengekalkan autonomi kurikulum dan pentadbiran menjadi pertimbangan. Kedua-dua pandangan wujud dalam perbincangan awam.

Apakah kelas KAFA dan siapa mengendalikannya?

KAFA ialah lapisan pendidikan agama yang paling meluas dijangkau kanak-kanak. Menurut JAKIM, KAFA bermaksud “kelas pengajian Al-Quran dan Fardu Ain bermula tahun 1 hingga tahun 6”. Ia biasanya berjalan di luar jadual sekolah kebangsaan, di surau, masjid atau bangunan khas.

Ciri-ciri utama seperti dinyatakan JAKIM:

• Kurikulum dan buku teks ditetapkan oleh JAKIM.
• Pelaksanaan dikendalikan pihak berkuasa agama negeri sebagai agensi pelaksana.
• Penilaian dibuat melalui Ujian Penilaian Kelas KAFA (UPKK).
• Elaun guru KAFA dibayar oleh Kerajaan Persekutuan melalui JAKIM.

Susunan ini mencerminkan corak “selaras di pusat, laksana di negeri” yang berulang dalam pendidikan agama Malaysia: badan persekutuan menetapkan standard, manakala jentera negeri menjalankan operasi harian.

Bagaimana institusi tahfiz dikawal selia?

Institusi tahfiz — yang menumpukan hafazan al-Quran, sering dengan asrama — ialah bahagian aliran agama yang paling pelbagai dan paling kerap dibincangkan dari segi penyeliaan. Sebahagiannya dikendalikan kerajaan persekutuan atau negeri, tetapi banyak yang berbentuk swasta di bawah bidang kuasa jabatan agama negeri.

Liputan pendaftaran menjadi tumpuan perbincangan. Laporan Bernama menganggarkan lebih kurang 1,000 pusat tahfiz beroperasi tanpa pendaftaran di seluruh negara, termasuk kira-kira 800 di Selangor sahaja. Sesetengah negeri telah memperkenalkan langkah untuk merapatkan jurang ini — contohnya Selangor melancarkan program pemutihan pendaftaran bermula 1 Januari 2021, dan menyemak semula garis panduan yang sebelum ini dianggap terlalu ketat oleh sebahagian pengendali.

Pihak berkepentingan mengemukakan pandangan yang berbeza tentang punca jurang ini. Antara faktor yang disebut ialah proses pendaftaran yang dianggap membebankan, kekangan pematuhan bangunan, serta persoalan bidang kuasa antara pihak persekutuan, negeri dan tempatan. Pihak berkuasa pula menekankan bahawa pendaftaran membolehkan penyeliaan, bantuan dan pemantauan keselamatan yang lebih baik.

Apakah isu keselamatan yang telah dilaporkan?

Keselamatan bangunan, terutamanya asrama, ialah antara isu yang paling banyak didokumenkan. Kejadian yang paling teruk berlaku pada 14 September 2017, apabila kebakaran di Darul Quran Ittifaqiyah di Kampung Datuk Keramat, Kuala Lumpur meragut 23 nyawa — 21 pelajar dan dua guru. Laporan menyebut mangsa terperangkap di tingkat atas kerana laluan keluar yang terhad, dan kebakaran itu kemudiannya disiasat sebagai perbuatan sengaja.

Insiden lain terus dilaporkan pada tahun-tahun berikutnya. Sebagai contoh, Bernama mencatatkan kebakaran pada Julai 2023 di sebuah asrama di Kampung Medan, Teluk Panglima Garang, Kuala Langat yang menempatkan 20 pelajar lelaki dan berdaftar dengan Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS).

Susulan kejadian sebegini, garis panduan yang dikemas kini menekankan ciri keselamatan asas seperti tangga yang boleh dicapai dan alat pemadam api yang mudah dilihat. Perbincangan dasar turut menyentuh keperluan undang-undang khusus, peruntukan yang jelas bagi asrama, serta audit dan penyelenggaraan bangunan berkala oleh Pihak Berkuasa Tempatan. Isu-isu ini disampaikan di sini sebagai perkara yang dilaporkan dan dibahaskan, bukan sebagai penilaian menyeluruh terhadap mana-mana institusi.

Apa seterusnya

Jika anda menilai sebuah institusi agama, dua soalan asas membantu: di bawah badan mana ia berdaftar (KPM, jabatan agama negeri, atau kedua-duanya) dan bagaimana pematuhan keselamatan bangunannya disahkan oleh Pihak Berkuasa Tempatan dan Bomba. Status pendaftaran biasanya boleh disemak dengan jabatan agama Islam negeri yang berkaitan.

Kerana hal ehwal agama Islam sebahagian besarnya perkara negeri, butiran syarat dan proses berbeza antara negeri — rujuk laman rasmi jabatan agama negeri anda untuk keperluan terkini. Draf ini bersifat penerangan; ia tidak memihak kepada mana-mana pendirian dalam perbahasan dasar dan tidak menggantikan nasihat rasmi daripada pihak berkuasa berkenaan.