Kewangan Islam di Malaysia: Kontrak di Sebalik Angka Utama

Hampir setiap artikel penerangan tentang Malaysia dan kewangan Islam bermula dengan satu ranking. Sangat sedikit yang bermula dengan dokumen yang sebenarnya akan anda tandatangani.

Itulah jurang yang cuba dirapatkan oleh halaman ini. Ranking-ranking itu adalah hasil lanjutan daripada sesuatu yang lebih konkrit: satu set kontrak bernama, masing-masing dengan mekanismenya yang ditakrifkan, masing-masing menjalankan tugas yang dilakukan oleh pinjaman berasaskan faedah dalam sebuah bank konvensional. Fahami kontrak-kontrak itu, dan statistik pasaran berhenti menjadi sekadar fakta remeh.

Halaman ini bersifat deskriptif. Ia menerangkan bagaimana instrumen-instrumen ini distrukturkan dan apa yang telah diterbitkan oleh pihak berkuasa pengawal selia dan penetap piawaian. Ia tidak mengambil sebarang pendirian mengenai soalan keagamaan, yang di Malaysia ditentukan oleh badan-badan yang diterangkan di bawah.

Sekilas pandang

Sukuk terkumpul (akhir 2025)	RM1,433.02 bilion — 63.71% daripada semua bon dan sukuk terkumpul
Sukuk diterbitkan (2025)	RM284.48 bilion — 66.51% daripada semua bon dan sukuk diterbitkan
Sukuk korporat terkumpul	85.06% daripada semua bon dan sukuk korporat terkumpul
Pasaran modal Islam (akhir 2025)	RM2,747.79 bilion, 63.70% daripada pasaran modal bernilai RM4,313.63 bilion
Sekuriti disenaraikan yang patuh Syariah	867 daripada 1,082, iaitu 80.13% dari segi bilangan, 63.69% dari segi permodalan pasaran
Aset di bawah pengurusan Islam	RM274.01 bilion, 23.97% daripada industri pengurusan dana
Bahagian perbankan Islam daripada aset perbankan	33.2% (2024 S3, ukuran berasaskan aset IFSB)
Bahagian takaful daripada aset insurans	20.05% (2024 S3, ukuran berasaskan aset IFSB)
Statut utama	Islamic Financial Services Act 2013 (Act 759); Central Bank of Malaysia Act 2009
Perlindungan deposit	RM250,000 bagi setiap pendeposit setiap bank ahli, dengan had berasingan bagi deposit Islam

Angka pasaran diambil daripada statistik pasaran Laporan Tahunan 2025 Suruhanjaya Sekuriti; kedua-dua ukuran bahagian diambil daripada Islamic Financial Services Board.

Satu peralihan struktur utama

Pinjaman konvensional meminjamkan wang dan mengenakan caj bagi peredaran masa. Setiap kontrak pembiayaan Islam yang digunakan di Malaysia mengelakkan bentuk itu dengan menyisipkan sesuatu yang benar ke dalam transaksi — satu aset yang dijual, satu aset yang dipajak, satu usaha niaga yang dimiliki bersama, atau satu ejen yang dilantik.

Glosari Suruhanjaya Sekuriti sendiri mentakrifkan yang utama secara jelas:

Kontrak	Maksudnya
Murabahah	Jual beli sesuatu aset di mana kos dan margin keuntungan kedua-duanya didedahkan
Musawamah	Jualan di mana harga dirunding dan harga kos tidak didedahkan
Bai’ bithaman ajil	Jualan yang diselesaikan melalui bayaran tertangguh
Ijarah	Pemberi sewa memajakkan aset kepada penyewa dengan sewaan yang dipersetujui untuk tempoh tetap; hak milik kekal dengan pemberi sewa
Ijarah thumma bai’	Ijarah yang berakhir dengan penyewa membeli aset itu di bawah kontrak jual beli berasingan
Istisna’	Pesanan pembelian bagi aset yang dibina atau dikilangkan mengikut spesifikasi dan dihantar kemudian
Bai’ salam	Bayaran tunai sekarang, penghantaran aset pada tarikh akan datang yang telah ditetapkan
Mudharabah	Satu pihak menyediakan modal, satu lagi menguruskannya; keuntungan dibahagikan mengikut nisbah yang dipersetujui terlebih dahulu, dan kerugian ditanggung oleh penyedia modal melainkan pengurus itu cuai
Musharakah	Dua atau lebih pihak menyumbang modal; keuntungan mengikut nisbah yang dipersetujui terlebih dahulu, kerugian mengikut sumbangan modal
Wakalah	Satu pihak memberi kuasa kepada pihak lain untuk bertindak bagi pihaknya mengikut terma yang dipersetujui
Tawarruq	Membeli sesuatu komoditi pada harga tertangguh, kemudian menjualnya kepada pihak ketiga secara tunai
Qardh hasan	Pinjaman ihsan yang dibayar balik dalam jumlah yang sama, dengan sebarang tambahan dibayar secara sukarela dan tidak dipersetujui terlebih dahulu

Perhatikan apa yang berbeza antara kontrak-kontrak ini. Dalam murabahah, pulangan bank ialah margin keuntungan yang ditetapkan pada titik jualan. Dalam ijarah ia adalah sewaan, dan bank mengekalkan hak milik sah ke atas perkara yang dibiayai — yang mengubah siapa yang menanggung risiko yang mana. Dalam musharakah ia adalah bahagian daripada hasil sebenar, dan kerugian dikongsi secara benar-benar.

Bagaimana murabahah berbeza daripada pinjaman, langkah demi langkah

Mekanismenya itulah intinya, jadi berikut ditunjukkan secara bersebelahan bagi pembelian sesuatu aset.

Pinjaman konvensional. Bank mengeluarkan wang kepada anda (atau penjual anda). Anda berhutang prinsipal ditambah faedah yang terakru dari semasa ke semasa. Bank tidak pernah memiliki aset itu; ia mengambil cagaran ke atasnya.

Murabahah. Bank memperoleh aset itu, kemudian menjualnya kepada anda pada kos ditambah margin keuntungan yang didedahkan, dibayar mengikut jadual yang dipersetujui. Obligasi anda ialah harga jualan yang tetap, bukan baki faedah yang terakru. Bank memiliki aset itu, walaupun seketika, dan menanggung risiko pemilikan sepanjang tempoh itu.

Ijarah. Bank membeli aset itu dan memajakkannya kepada anda. Anda membayar sewa. Hak milik kekal dengan pemberi sewa sepanjang tempoh pajakan itu. Di bawah ijarah thumma bai’, satu kontrak jual beli berasingan pada akhir tempoh memindahkan hak milik kepada anda.

Dua akibat berikut mengelirukan orang. Pertama, kerana harga murabahah ditetapkan semasa kontrak dimeterai, satu mekanisme rebat diperlukan sekiranya anda menjelaskan lebih awal — garis panduan Suruhanjaya Sekuriti menamakan ini ibra’, iaitu pelepasan hak ke atas jumlah yang sepatutnya kena dibayar, dan secara nyata membenarkannya dalam bai’ bithaman ajil, murabahah, musawamah dan ijarah, termasuk pada penebusan awal. Kedua, bayaran lewat dikendalikan melalui ta’widh, iaitu pampasan yang dibenarkan apabila obligor sebenarnya melewatkan bayaran yang kena dibayar, dan bukan melalui pengkompaunan.

Tawarruq: teras industri, dan amaran yang menyertainya

Tawarruq — sering dipasarkan sebagai murabahah komoditi — adalah cara sebahagian besar pembiayaan tunai dan pengambilan deposit dilaksanakan. Pelanggan membeli satu komoditi secara bayaran tertangguh dan serta-merta menjualnya semula secara tunai. Dua jualan sebenar, satu hasil tunai.

Portal pasaran kewangan Bank Negara Malaysia menerangkan satu Commodity Murabahah Programme dalam pasaran wang yang menggunakan kontrak berasaskan minyak sawit mentah sebagai aset pendasar, dan menyenaraikan instrumen Islam yang dibina atas keluarga struktur yang sama, termasuk Malaysian Government Investment Issues yang kini distrukturkan sebagai kontrak murabahah yang melibatkan transaksi komoditi.

Jumlahnya bukan kecil, dan Islamic Financial Services Board telah menerbitkan satu amaran yang dinyatakan secara jelas mengenainya. Murabahah komoditi menyumbang USD 512 bilion dalam deposit dan USD 380 bilion dalam pembiayaan secara global setakat 2024 S2, dengan rantau Asia Timur dan Pasifik memegang bahagian terbesar bagi kedua-duanya. IFSB menyatakan bahawa ciri ekonomi instrumen hibrid sebegini sering menyerupai kontrak hutang konvensional dengan rapat, dan bahawa pergantungan berat kepadanya boleh menumpukan risiko kredit dan mewujudkan ketidakpadanan kecairan pada kunci kira-kira bank Islam. Itu adalah satu pemerhatian kestabilan kewangan daripada penetap piawaian industri itu sendiri, dan ia berdiri bersebelahan dengan perdebatan ilmiah yang berterusan dan bukan menyelesaikannya.

Deposit bukan akaun pelaburan

Ini ialah perbezaan yang paling wajar diketahui sebagai pelanggan, dan ia bersifat berkanun.

Islamic Financial Services Act 2013 (Act 759, berkuat kuasa 30 Jun 2013) merangkakan perbankan Islam berdasarkan dua cara berbeza untuk mengambil wang masuk: deposit Islam, dan akaun pelaburan. Kedua-duanya tidak boleh saling tukar ganti.

PIDM melindungi deposit yang layak sehingga RM250,000 bagi setiap pendeposit setiap bank ahli, dan deposit Islam mempunyai had RM250,000 yang berasingan daripada deposit konvensional di bank yang sama. Sistem Insurans Deposit Islam dijalankan secara patuh Syariah — PIDM menerangkannya sebagai beroperasi berdasarkan konsep jaminan dengan fi (kafalah bi al-ujr), dengan premium Islam disimpan dalam Dana Insurans Deposit Islam yang berasingan dan lebihan diletakkan dalam instrumen yang patuh Syariah.

Akaun pelaburan berada dalam senarai produk yang tidak dilindungi yang diterbitkan oleh PIDM. Begitu juga deposit bank Labuan, deposit pasaran wang, instrumen deposit boleh niaga dan perjanjian jual beli balik. Deposit di institusi kewangan pembangunan, bank pelaburan dan bank Islam antarabangsa berada sepenuhnya di luar skim itu.

Sukuk: apa yang sebenarnya dinyatakan oleh sijil itu

Sukuk bukanlah “bon Islam” dalam sebarang pengertian literal, dan takrifan Suruhanjaya Sekuriti menjadikan itu jelas. Sukuk ijarah membuktikan hak milik tidak berbahagi pemegangnya ke atas aset yang dipajak dan hak ke atas hasil terhutang sewaan. Sukuk musharakah membuktikan hak milik tidak berbahagi dalam usaha niaga itu. Sukuk wakalah bi al-istithmar membuktikan hak milik tidak berbahagi dalam aset pelaburan yang dipegang melalui seorang ejen pelaburan.

Itu penting dari segi komersial. IFSB melaporkan bahawa dalam penerbitan global 2024, struktur wakalah dan hibrid paling banyak digunakan, masing-masing melebihi satu perempat daripada jumlah keseluruhan, dengan sukuk berasaskan murabahah pada 24.49 peratus. Ia juga mendapati sukuk murabahah didagangkan dengan spread harga yang lebih luas, selaras dengan sekatan ke atas dagangan hutang, manakala sukuk ijarah dan wakalah menunjukkan spread yang lebih sempit dan dagangan pasaran sekunder yang lebih mudah.

Angka Malaysia besar dalam segmen ini secara khusus. Sukuk terkumpul berjumlah RM1,433.02 bilion pada akhir 2025, mendahului bon konvensional terkumpul pada RM816.22 bilion, dan sukuk korporat membentuk 85.06 peratus daripada bon dan sukuk korporat terkumpul. Penerbitan berkaitan kemampanan ialah sub-pasaran yang aktif: 24 penerbit membawa sukuk SRI atau sukuk berkait kemampanan SRI pada 2025, menjadikan jumlah terkumpul kepada 57 sejak rangka kerja itu bermula pada 2015, dengan sukuk SRI korporat terkumpul pada RM52.34 bilion. Sukuk kerajaan juga berada dalam campuran pembiayaan belanjawan persekutuan yang lebih luas.

Takaful, dari segi struktur dana

Takaful lebih mudah difahami sebagai satu struktur dana berbanding nama produk. Garis panduan takaful Labuan FSA mentakrifkan kedua-dua dana itu secara jelas:

• Participants’ Risk Fund (PRF) ialah tempat sebahagian daripada sumbangan peserta, dibayar berdasarkan tabarru’, dikumpulkan untuk memenuhi tuntutan ke atas risiko yang dilindungi.
• Participants’ Investment Fund (PIF) ialah tempat bahagian yang diperuntukkan untuk pelaburan atau simpanan berada — bagi takaful berkait pelaburan, dana unit itu.

Pengendali bukanlah penanggung risiko sepertimana penanggung insurans konvensional; ia menguruskan dana-dana itu dan memperoleh pendapatan yang ditakrifkan, termasuk fi wakalah dan imbuhan daripada PIF. Pengagihan lebihan ialah satu keputusan yang ditadbir — di bawah garis panduan itu, aktuari yang dilantik mesti mempertimbangkan dan berpuas hati dengan perkara-perkara tertentu sebelum mengesyorkan sebarang pengagihan kepada peserta atau pemegang saham.

Pengendali takaful dilesenkan di bawah IFSA 2013, manakala penanggung insurans konvensional dilesenkan di bawah Financial Services Act 2013. Kedua-duanya adalah ahli PIDM: Takaful and Insurance Benefits Protection System meliputi kebanyakan jenis manfaat yang dilindungi sehingga RM500,000, dengan manfaat penjagaan kesihatan dilindungi pada 100 peratus daripada jumlah yang perlu dibayar.

Siapa yang menentukan apa yang patuh Syariah

Dua pihak berkuasa, dua bidang.

Majlis Penasihat Syariah Bank Negara Malaysia ditubuhkan pada Mei 1997 dan kedudukannya diperkukuh oleh Central Bank of Malaysia Act 2009, yang menjadikannya badan yang mempunyai kuasa mutlak mengenai hal-hal Syariah berkaitan perbankan Islam, takaful dan kewangan Islam. Mahkamah dan penimbang tara dikehendaki merujuk kepada keputusannya dalam prosiding berkaitan perniagaan kewangan Islam, dan keputusan-keputusan itu mengikat. Lihat Bank Negara Malaysia untuk rangka kerja berkanun yang lebih luas.

Majlis Penasihat Syariah Suruhanjaya Sekuriti mentadbir bahagian pasaran modal, termasuk syarikat tersenarai yang mana dikira patuh Syariah. Penyaringannya menggunakan penanda aras aktiviti perniagaan 5 peratus terhadap jumlah pendapatan kumpulan, ditambah dua nisbah kewangan — tunai konvensional berbanding jumlah aset, dan hutang berasaskan faedah berbanding jumlah aset — yang setiap satunya mesti di bawah 33 peratus. Tunai Islam dan pembiayaan Islam dikecualikan daripada nisbah-nisbah itu. Satu penilaian kualitatif terhadap persepsi dan imej awam turut dikenakan di atasnya. Hasilnya diterbitkan sebagai senarai sekuriti patuh Syariah di Bursa Malaysia: 867 daripada 1,082 sekuriti tersenarai pada akhir 2025.

Kedudukan sebenar Malaysia

Secara global, IFSB meletakkan industri perkhidmatan kewangan Islam pada USD 3.88 trilion dalam jumlah aset bagi 2024, meningkat 14.9 peratus tahun ke tahun, di mana perbankan Islam merangkumi 71.6 peratus, sukuk terkumpul 23.3 peratus dan insurans Islam 1.4 peratus. GCC menyumbang 53.1 peratus daripada aset industri dan Asia Timur dan Pasifik 21.9 peratus.

Dalam Malaysia, berdasarkan ukuran berasaskan aset IFSB pada 2024 S3, perbankan Islam merangkumi 33.2 peratus daripada jumlah aset perbankan domestik dan takaful 20.05 peratus daripada jumlah aset insurans. Secara domestik, pasaran modal Islam ialah separuh yang lebih besar daripada pasaran modal pada 63.70 peratus, dan infrastruktur profesional yang menyokongnya telah berkembang bersamanya: 24 syarikat pengurusan dana Islam sepenuhnya ditambah 40 firma konvensional dengan tingkap Islam, dan 128 penasihat Syariah berdaftar dengan SC pada akhir 2025.

Dibaca bersama, gambarannya adalah khusus dan bukan menyeluruh. Kedalaman Malaysia paling ketara dalam pasaran modal dan dalam takaful berbanding rakan setanding, manakala perbankan Islam berada pada kira-kira satu pertiga daripada aset perbankan domestik.

Kesilapan biasa

• Menganggap “kadar keuntungan” sebagai penamaan semula kosmetik bagi “kadar faedah.” Penetapan harga mungkin mengikut penanda aras yang serupa, tetapi obligasi undang-undangnya berbeza: harga jualan tetap dengan mekanisme rebat berkelakuan berbeza daripada baki yang terakru, terutamanya pada penyelesaian awal dan pada keingkaran.
• Menganggap akaun pelaburan sebagai deposit. Ia bukan, dan PIDM tidak melindunginya. Periksa yang mana satu sedang anda buka.
• Menganggap semua sukuk adalah instrumen yang sama. Sukuk ijarah, musharakah dan murabahah memberikan pemegangnya perkara yang berbeza secara ketara, dan pasaran menetapkan harga bagi perbezaan itu.
• Membaca satu angka bahagian pasaran tunggal sebagai “angka” yang muktamad. Bahagian aset, bahagian pembiayaan dan bahagian pasaran modal adalah ukuran berbeza dengan asas dan tarikh yang berbeza. Nyatakan ukurannya, bukan sekadar peratusannya.
• Menjangka keputusan seragam merentasi bidang kuasa. Majlis Penasihat Syariah Malaysia membuat keputusan untuk Malaysia; pasaran lain mempunyai pihak berkuasa mereka sendiri dan berbeza pada struktur tertentu.

Apa yang seterusnya

Jika anda sedang membandingkan tawaran pembiayaan, dapatkan nama kontrak dahulu — murabahah, tawarruq, ijarah atau musharakah mutanaqisah — kemudian minta formula ibra’ dan terma ta’widh secara bertulis, kerana kedua-dua klausa itulah yang menentukan kos sebenar penyelesaian awal dan bayaran lewat.

Jika anda sedang menjejaki industri ini, dua siri utama untuk diikuti ialah statistik pasaran tahunan Suruhanjaya Sekuriti bagi pasaran modal Islam dan laporan kestabilan IFSB bagi perbandingan merentasi negara. Bagi latar belakang monetari yang menggerakkan kadar keuntungan seiring dengan penetapan harga konvensional, lihat OPR dan dasar monetari.