B40, M40, T20 dan Garis Kemiskinan: Bagaimana Malaysia Mengukur Ketaksamaan Pendapatan

Anda mungkin pernah dilabel “B40” atau “T20” pada satu borang subsidi — tetapi label itu bukan gaji anda. Ia adalah kedudukan anda dalam satu barisan yang disusun oleh Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM), dan barisan itu dilukis semula setiap kali data baharu masuk. Memahami cara garisan itu dilukis mengubah cara anda membaca hampir setiap perbahasan tentang kos hidup di Malaysia.

Apa sebenarnya maksud B40, M40 dan T20?

Ketiga-tiga istilah ini merujuk kepada kedudukan relatif, bukan jumlah wang tetap:

• B40 — 40 peratus (bottom 40%) isi rumah dengan pendapatan terendah.
• M40 — 40 peratus (middle 40%) di tengah-tengah taburan.
• T20 — 20 peratus (top 20%) dengan pendapatan tertinggi.

Kerana ia berdasarkan persentil, ambangnya berubah setiap kali DOSM menjalankan tinjauan. Seseorang boleh menerima kenaikan gaji dan masih kekal dalam kumpulan yang sama, jika pendapatan orang lain turut meningkat. Inilah sebab utama label ini kerap disalah faham sebagai “kelas gaji” yang tetap.

Angka yang menentukan sempadan kumpulan datang daripada satu sumber tunggal: Tinjauan Pendapatan Isi Rumah (Household Income Survey, HIS).

Bagaimana DOSM mengumpul data pendapatan isi rumah?

DOSM menjalankan Tinjauan Pendapatan Isi Rumah dan Kemudahan Asas (HIS/BA), biasanya digandingkan dengan Tinjauan Perbelanjaan Isi Rumah (HES), sekurang-kurangnya dua kali dalam tempoh lima tahun. Enumerator melawat sampel isi rumah terpilih di seluruh negeri dan merekodkan pendapatan kasar bulanan — merangkumi gaji, pendapatan bekerja sendiri, pendapatan harta, serta pemberian dan pindahan wang.

Beberapa perkara penting tentang kaedah ini:

• Unit ukuran ialah isi rumah, bukan individu. Satu isi rumah boleh mempunyai beberapa orang yang bekerja, jadi pendapatan isi rumah biasanya lebih tinggi daripada gaji seorang.
• Sejak 1989, angka rasmi merujuk warganegara Malaysia sahaja, walaupun bukan warganegara turut disampel.
• Data 1970 dan 1974 hanya meliputi Semenanjung; Sabah dan Sarawak mula dimasukkan pada 1976.

(Nota liputan dan warganegara di atas berdasarkan katalog data OpenDOSM, Household Income.)

Daripada taburan pendapatan inilah DOSM mengira dua nilai ringkasan yang paling kerap dipetik: median (nilai di tengah-tengah barisan) dan mean (purata aritmetik). Median lebih mewakili “isi rumah tipikal” kerana ia tidak ditarik oleh segelintir isi rumah yang sangat kaya.

Petunjuk (Malaysia)	2022	2024
Pendapatan penengah (median) bulanan	RM6,338	RM7,017
Pendapatan purata (mean) bulanan	RM8,479	RM9,155
Pertumbuhan median setahun	2.5%	5.1%
Median bandar	RM7,243	RM8,139
Median luar bandar	RM4,094	RM4,588

Sumber: DOSM, Laporan Tinjauan Pendapatan Isi Rumah 2022 dan 2024.

Jurang antara mean (RM8,479) dan median (RM6,338) pada 2022 itu sendiri sudah memberi petunjuk ketaksamaan: apabila purata jauh lebih tinggi daripada nilai tengah, ia bermakna pendapatan tertumpu di hujung atas taburan.

Berapakah ambang B40, M40 dan T20?

Setelah taburan disusun, DOSM memotongnya pada persentil ke-40 dan ke-80 untuk mendapatkan ambang kumpulan. Inilah gambaran 2022:

Kumpulan	Julat pendapatan isi rumah bulanan (2022)	Bilangan isi rumah
B40	Bawah RM5,249	~3.16 juta
M40	RM5,250 – RM11,819	—
T20	RM11,820 ke atas	~1.58 juta

Sumber: DOSM (dipetik oleh RinggitPlus), Tinjauan Pendapatan Isi Rumah 2022.

Perhatikan bahawa nama “B40” (40%) dan “T20” (20%) merujuk kepada bilangan isi rumah, bukan bahagian pendapatan. Apabila kita lihat berapa banyak jumlah pendapatan negara yang dipegang setiap kumpulan, ketaksamaan menjadi lebih jelas:

• T20 — hanya 20% isi rumah, tetapi memegang 46.3% daripada jumlah pendapatan (2022).
• M40 — 37.6%.
• B40 — 40% isi rumah, tetapi hanya 16.1% daripada jumlah pendapatan.

Dengan kata lain, satu perlima teratas isi rumah memperoleh hampir separuh daripada semua pendapatan, manakala 40% terbawah berkongsi kurang daripada satu perenam.

Apa itu Pendapatan Garis Kemiskinan, dan bagaimana ia berbeza?

B40 memberitahu anda siapa yang berada di bawah — tetapi ia tidak memberitahu siapa yang miskin. Seseorang boleh berada dalam B40 tanpa dikira miskin. Kemiskinan diukur secara berasingan menggunakan Pendapatan Garis Kemiskinan (PGK).

PGK ialah pendapatan minimum yang diperlukan sebuah isi rumah untuk memenuhi keperluan asas, dan ia terdiri daripada dua komponen:

1. Komponen makanan — berdasarkan keperluan pemakanan optimum dan pemakanan sihat (hidangan mengikut kategori makanan yang ditukar kepada harga), bukan lagi sekadar keperluan kalori minimum seperti kaedah lama.
2. Komponen bukan makanan — 146 item (pakaian, perumahan, pengangkutan, pendidikan, kesihatan dan lain-lain) berdasarkan corak perbelanjaan sebenar isi rumah B20.

Pada 2019, DOSM menyemak semula metodologi ini dan menaikkan PGK kebangsaan secara mendadak daripada RM980 kepada RM2,208 sebulan (RM1,169 makanan + RM1,038 bukan makanan). Kesan segera: bilangan isi rumah miskin yang direkodkan melonjak kepada 405,441, dan kadar kemiskinan mutlak dikira semula kepada 5.6% (2019). Menjelang 2022, PGK naik lagi kepada RM2,589 (RM1,198 komponen makanan), mencerminkan kenaikan kos sara hidup.

Semakan 2019 itu penting: garis lama RM980 sudah lama dianggap terlalu rendah berbanding kos sara hidup semasa, sehingga hampir tiada isi rumah dikira miskin di bawahnya. Menaikkan garis tidak semestinya bermaksud kemiskinan bertambah dalam realiti — ia lebih menggambarkan penggunaan ambang yang lebih hampir dengan kos keperluan asas sebenar.

Adakah jurang pendapatan Malaysia semakin melebar?

Untuk meringkaskan keseluruhan taburan dalam satu nombor, DOSM menggunakan pekali Gini. Skalanya mudah:

• 0 = kesamaan sempurna (setiap isi rumah berpendapatan sama).
• 1 = ketaksamaan sepenuhnya (satu isi rumah memegang semua pendapatan).

Semakin tinggi nilai, semakin lebar jurang. Berdasarkan pendapatan kasar, pekali Gini Malaysia:

Tahun	Pekali Gini (pendapatan kasar)
2016	0.399
2019	0.407
2022	0.404

Sumber: DOSM / OpenDOSM, siri ketaksamaan isi rumah.

Pergerakannya kecil — turun 0.003 mata daripada 2019 ke 2022 — jadi lebih tepat dikatakan jurang pendapatan Malaysia stabil pada paras tinggi berbanding melebar atau menyempit secara ketara. Gini di kawasan bandar (0.393 pada 2022) juga lebih tinggi daripada luar bandar (0.351), kerana bandar merangkumi kedua-dua isi rumah termiskin dan terkaya dalam ruang yang sama.

Mengapa “kumpulan” anda boleh berubah tanpa gaji berubah?

Kerana ambang B40/M40/T20 dikira semula setiap tinjauan, seseorang boleh “naik” atau “turun” kumpulan tanpa sebarang perubahan gaji sebenar — semata-mata kerana pendapatan orang lain berubah. Sebab itulah label ini kurang sesuai sebagai ukuran tepat untuk menyasarkan bantuan kepada isi rumah tertentu: ia memberitahu kedudukan relatif seseorang, bukan sama ada isi rumah itu benar-benar memerlukan bantuan.

Untuk membaca statistik ini dengan betul, ingat tiga perkara: (1) B40/M40/T20 ialah kedudukan relatif, bukan gaji; (2) kemiskinan diukur berasingan melalui PGK; dan (3) Gini meringkaskan jurang keseluruhan, bukan nasib mana-mana isi rumah tertentu.

Langkah seterusnya

• Semak kedudukan anda sendiri dengan membandingkan pendapatan isi rumah (bukan gaji individu) dengan ambang 2022 dalam jadual di atas.
• Untuk angka terkini mengikut negeri dan daerah, rujuk terus portal OpenDOSM (open.dosm.gov.my) yang menyediakan data mentah dalam format CSV dan Parquet.
• Apabila membaca berita yang mendakwa “kemiskinan meningkat” atau “jurang melebar”, periksa sama ada perubahan itu datang daripada realiti ekonomi atau daripada semakan metodologi — seperti kenaikan PGK 2019 — kerana kedua-duanya kelihatan sama dalam tajuk berita tetapi bermaksud sangat berbeza.