Kitaran Belanjawan Persekutuan: Bagaimana Sebuah Ucapan Menjadi Akta Perbekalan

Pada 31 Disember 2025, Akta Perbekalan 2026 diwartakan. Jumlah yang dibenarkannya: RM229,080,812,700.

Tetapi tajuk berita belanjawan pada Oktober sebelumnya menyebut RM419.2 bilion. Kedua-dua angka itu betul. Jurang antara keduanya ialah pintu masuk terbaik untuk memahami cara belanjawan persekutuan benar-benar berfungsi — dan mengapa “belanjawan” bukan satu dokumen, tetapi satu kitaran perundangan yang berlangsung sepanjang tahun.

Jawapan ringkas: enam peringkat

Peringkat	Apa yang berlaku	Asas undang-undang
1. Penyediaan	Perbendaharaan tetapkan batas perbelanjaan; kementerian sedia anggaran; Mesyuarat Pemeriksaan Belanjawan	Pekeliling Perbendaharaan; prosedur MOF
2. Pembentangan	Anggaran dibentang di Meja Mesyuarat, diikuti bacaan pertama RUU Perbekalan + usul Anggaran Pembangunan	Perkara 99–100; Peraturan Mesyuarat 65, 66(1)
3. Peringkat dasar	Perbahasan bacaan kedua, terhad kepada dasar am — maksimum 13 hari	Peraturan Mesyuarat 66(3)
4. Peringkat jawatankuasa	Setiap kepala perbelanjaan diundi satu per satu — maksimum 20 hari	Peraturan Mesyuarat 66(5)–(17)
5. Bacaan ketiga	Diputuskan tanpa pindaan dan tanpa perbahasan	Peraturan Mesyuarat 66(18)
6. Dewan Negara & perkenan	Dewan Negara hanya boleh melengahkan sebulan; kemudian Perkenan Diraja dan warta	Perkara 66, 67(1), 68

Mengapa Akta Perbekalan lebih kecil daripada belanjawan

Perkara 104 Perlembagaan Persekutuan menetapkan tiga sahaja pintu keluar wang daripada Kumpulan Wang Disatukan: wang yang dipertanggungkan padanya, wang yang dibenarkan melalui Akta Perbekalan, atau wang di bawah Perkara 102.

Perkara 98 pula menyenaraikan apa yang dipertanggungkan secara automatik — antaranya segala pencen dan ganjaran, dan segala caj hutang. Perbelanjaan itu tidak perlu diluluskan semula setiap tahun.

Itulah sebabnya angka dalam Akta Perbekalan lebih kecil. Daripada perbelanjaan mengurus RM338.2 bilion bagi 2026, bayaran khidmat hutang (RM58.3 bilion) dan bayaran persaraan (RM42.8 bilion) tidak muncul dalam jadual Akta Perbekalan kerana ia dipertanggungkan terus pada Kumpulan Wang Disatukan.

Perbelanjaan pembangunan RM81 bilion juga tiada di situ. Ia diluluskan melalui usul ketetapan yang berasingan di bawah subseksyen 4(3) Akta Kumpulan Wang Pembangunan 1966 — usul yang dibawa serentak dengan rang undang-undang itu di bawah Peraturan Mesyuarat 66(2).

Sebelum ucapan: batas perbelanjaan

Kitaran bermula jauh lebih awal daripada Oktober, di dalam Perbendaharaan.

Bahagian Pengurusan Belanjawan mengeluarkan arahan dan pekeliling penyediaan anggaran. Setiap kementerian diberikan batas perbelanjaan — jumlah yang tidak boleh dilampaui bagi membiayai Dasar Sedia Ada, iaitu semua program dan aktiviti yang sedang berjalan.

Apa-apa yang baharu mesti dipohon secara berasingan sebagai Dasar Baru atau One-Off. Perbezaan tiga kategori inilah yang menentukan sama ada sesuatu cadangan kementerian mempunyai peluang langsung.

Cadangan itu kemudian diuji dalam Mesyuarat Pemeriksaan Belanjawan antara Perbendaharaan dengan kementerian. Hasil akhirnya diikat melalui Perjanjian Program — persetujuan mengenai input, output dan impak bagi setiap aktiviti.

Di sinilah kebanyakan keputusan sebenar dibuat. Menjelang hari pembentangan, angka sudah muktamad.

Hari pembentangan: bukan satu dokumen

Peraturan Mesyuarat 65 jelas: Anggaran Perbelanjaan mesti dibentangkan di Meja Mesyuarat sebelum Rang Undang-Undang Perbekalan dibawa ke dalam mesyuarat. Ucapan belanjawan mengiringi dokumen, bukan menggantikannya.

Akta Kewangan Awam dan Tanggungjawab Fiskal 2023 [Akta 850] menambah lapisan dokumen wajib. Menteri hendaklah membentangkan laporan tinjauan ekonomi (seksyen 32) dan laporan tinjauan fiskal (seksyen 33) bersama penyata anggaran hasil dan perbelanjaan.

Anggaran hasil mesti menunjukkan kutipan sebenar tahun sebelumnya, anggaran disemak tahun semasa dan anggaran tahun berikutnya (seksyen 34). Anggaran perbelanjaan mesti memaparkan program dan aktiviti, projek pembangunan serta prestasi program (seksyen 35).

Hanya seorang Menteri boleh membawa rang undang-undang sedemikian, dan ia tidak boleh dimulakan di Dewan Negara — itu peruntukan Perkara 67(1).

Peringkat dasar: peraturan masa yang jarang disebut

Selepas usul bacaan kedua dicadangkan dan disokong, perbahasan wajib ditangguhkan tidak kurang daripada dua hari. Peraturan Mesyuarat 66(3) memberikan ruang kepada Ahli Parlimen membaca dokumen sebelum bercakap.

Apabila disambung, perbahasan terhad kepada dasar am dan pentadbiran Kerajaan. Sebanyak 13 hari selebih-lebihnya diuntukkan, dan daripada 13 hari itu tidak kurang dua hari dikhaskan untuk jawapan menteri.

Ini bukan perbahasan bebas. Ia perbahasan berjadual, dengan guillotine: pada masa yang ditetapkan Tuan Yang di-Pertua pada hari terakhir, semua masalah yang perlu untuk menamatkan perbincangan dikemukakan untuk diputuskan.

Peringkat jawatankuasa: di mana kementerian diuji

Selepas bacaan kedua diluluskan, Dewan Rakyat bertukar menjadi Jawatankuasa sebuah-buah Majlis — ahli yang sama, dipengerusikan secara berbeza, dengan peraturan perbahasan yang lebih longgar.

Sebanyak 20 hari selebih-lebihnya diuntukkan. Jadual diselesaikan dahulu sebelum fasal-fasal.

Pengerusi membaca tajuk setiap kepala perbelanjaan mengikut giliran dan mengemukakan masalah dalam bentuk tetap:

“Iaitu wang sejumlah RM… untuk kepala… jadi sebahagian daripada jadual.”

Bagi Anggaran Pembangunan, bentuknya berbeza: “Bahawa perbelanjaan yang disebutkan dalam kepala… dalam Anggaran Pembangunan bagi tahun berkenaan hendaklah diluluskan.”

Di sinilah usul potong berlaku. Mana-mana ahli boleh mencadangkan pindaan mengurangkan peruntukan sesuatu pecahan-kepala atau butir — tetapi pemberitahuan sekurang-kurangnya dua hari diperlukan. Jika ada beberapa usul pengurangan, yang paling kecil dicadangkan dahulu.

Satu had penting sering dilupakan: perbahasan atas sesuatu kepala terhad kepada dasar perkhidmatan yang hendak diuntukkan wang itu, bukan butir-butir perbelanjaan.

Bacaan ketiga, Dewan Negara dan perkenan

Apabila semua kepala selesai, rang undang-undang dimaklumkan kepada Majlis. Seorang Menteri mengemukakan usul bacaan kali ketiga — dan usul itu diputuskan tanpa pindaan atau perbahasan. Drama, jika ada, sudah berakhir di peringkat jawatankuasa.

Di Dewan Negara, Perkara 68 memberikan kuasa yang terhad sahaja: jika Rang Undang-Undang wang dihantar ke situ sekurang-kurangnya sebulan sebelum akhir penggal dan tidak diluluskan tanpa pindaan dalam tempoh sebulan, ia tetap dikemukakan kepada Yang di-Pertuan Agong untuk diperkenankan — melainkan Dewan Rakyat mengarahkan selainnya.

Sama ada sesuatu rang undang-undang itu Rang Undang-Undang wang bergantung pada pendapat Tuan Yang di-Pertua Dewan Rakyat (Perkara 68(6)). Perakuannya bahawa peruntukan Perkara 68 telah dipatuhi pula adalah muktamad bagi segala maksud dan tidak boleh dipersoalkan di mahkamah (Perkara 68(4)).

Kitaran 2026 menunjukkan jadual sebenar:

Tarikh	Peristiwa
10 Oktober 2025	RUU Perbekalan 2026 dan Usul Anggaran Perbelanjaan Pembangunan dibentangkan
15 Disember 2025	Diluluskan oleh Parlimen
22 Disember 2025	Perkenan Diraja
31 Disember 2025	Diwartakan sebagai Akta Perbekalan 2026 [Akta A1781]

Bentuk hasil dan perbelanjaan

Komponen 2026	Jumlah	Nota
Jumlah hasil	RM343.1 bilion	16.1% daripada KDNK
— Hasil cukai	RM270.4 bilion	78.8% daripada jumlah hasil
— Cukai langsung	RM187.4 bilion	CITA RM103.4 bilion
— Cukai tidak langsung	RM83.0 bilion	Termasuk SST
— Hasil bukan cukai	RM72.7 bilion	Terutamanya pendapatan pelaburan
Jumlah perbelanjaan	RM419.2 bilion	19.7% daripada KDNK
— Mengurus (OE)	RM338.2 bilion	80.7% daripada jumlah
— Pembangunan (DE)	RM81.0 bilion	3.8% daripada KDNK
Defisit fiskal	3.5% daripada KDNK	Sasaran 3% menjelang 2028

Angka-angka ini tidak dipilih secara bebas. Jadual Pertama Akta 850 menetapkan nilai kuantiti yang perlu dicapai dalam jangka masa sederhana: perbelanjaan pembangunan ≥ 3% daripada KDNK, baki fiskal ≤ -3%, paras hutang ≤ 60%, dan jaminan kewangan ≤ 25%.

Jika objektif itu tidak tercapai, seksyen 27 mewajibkan Menteri membentangkan pelan pelarasan fiskal untuk diluluskan melalui ketetapan Dewan Rakyat.

Kesilapan biasa

“Belanjawan diluluskan pada hari ia dibentangkan.” Tidak. Bagi kitaran 2026, jarak antara pembentangan dan kelulusan Parlimen ialah lebih dua bulan.

“Dewan Negara boleh menolak belanjawan.” Bagi Rang Undang-Undang wang, Perkara 68 hanya memberikan tempoh sebulan, bukan kuasa veto.

“Semua perbelanjaan kerajaan ada dalam Akta Perbekalan.” Pencen dan caj hutang dipertanggungkan di bawah Perkara 98; perbelanjaan pembangunan diluluskan melalui Akta Kumpulan Wang Pembangunan 1966.

“Selepas diluluskan, angka itu muktamad.” Perkara 101 membenarkan anggaran tambahan dan Rang Undang-Undang Perbekalan Tambahan. Peraturan Mesyuarat 66a membenarkan penguntukan semula melalui usul seorang Menteri. Perkara 103 membenarkan pendahuluan daripada Kumpulan Wang Luar Jangka bagi keperluan mendesak yang tidak dijangka.

“Pengawasan tamat apabila Akta diwartakan.” Seksyen 36 Akta 850 mewajibkan laporan prestasi perbelanjaan pertengahan tahun diterbitkan tidak lewat daripada 30 September setiap tahun. Ketua Audit Negara pula mengemukakan laporannya untuk dibentangkan di Dewan Rakyat di bawah Perkara 107.

Apa seterusnya

Untuk membaca sendiri sumber utamanya: Bahagian VII Perlembagaan Persekutuan (Perkara 96–107) memberikan rangka perlembagaan; Peraturan Mesyuarat 65 hingga 67 memberikan tatacara terperinci Dewan Rakyat; dan Akta 850 memberikan kewajipan pelaporan serta sasaran fiskal.

Untuk konteks makro di sebalik angka hasil dan defisit, lihat gambaran keseluruhan KDNK Malaysia. Untuk cara Parlimen berfungsi di luar musim belanjawan, lihat Parlimen Malaysia.