Dasar Ekonomi Bumiputera: Bagaimana Matlamat Penyusunan Semula DEB Bersambung hingga Hari Ini

Pada 19 Ogos 2024, kerajaan melancarkan Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35). Nama pelan itu baharu, tetapi matlamat terasnya — meningkatkan penyertaan, pemilikan dan penguasaan ekonomi Bumiputera — bukan idea baharu.

Ia menyambung satu benang yang bermula lebih setengah abad lalu, dengan Dasar Ekonomi Baru (DEB) pada 1971. Halaman ini menjejaki benang itu: apa matlamat rasmi yang dinyatakan, bagaimana ia dibawa dari satu rangka dasar kepada rangka berikutnya, dan bagaimana ia dirumuskan hari ini.

Halaman ini bersifat deskriptif. Ia menyatakan matlamat dan sasaran rasmi yang didokumenkan, tanpa menyokong atau mengkritik mana-mana dasar.

Jawapan ringkas: satu matlamat, banyak rangka

Sejak 1971, dasar ekonomi Bumiputera dinyatakan menerusi beberapa rangka pembangunan yang berbeza nama, tetapi mengekalkan satu matlamat teras yang sama — penyusunan semula supaya penyertaan ekonomi Bumiputera meningkat dan pengenalan kaum mengikut fungsi ekonomi dikurangkan.

Rangka dasar	Tempoh	Kedudukan matlamat penyusunan semula
Dasar Ekonomi Baru (DEB)	1971-1990	Diperkenalkan sebagai salah satu daripada dua matlamat teras
Dasar Pembangunan Nasional (DPN)	1991-2000	Dikekalkan sebagai kesinambungan DEB
Dasar Wawasan Negara (DWN)	2001-2010	Dikekalkan dalam rangka jangka panjang seterusnya
Rangka & dasar berikutnya	2011-2023	Matlamat pemerkasaan Bumiputera diteruskan
PuTERA35 (di bawah Ekonomi MADANI)	2024-2035	Dinyatakan semula sebagai pelan transformasi khusus

Rangka lima tahun yang melaksanakan matlamat ini pada setiap tempoh ialah Rancangan Malaysia, manakala peruntukan tahunannya datang menerusi Belanjawan Persekutuan.

Titik permulaan: Dasar Ekonomi Baru (1971-1990)

DEB diperkenalkan pada 1971 dan dirancang untuk tempoh 20 tahun sehingga 1990, merentasi empat Rancangan Malaysia (RMK2 hingga RMK5).

Matlamatnya lazim dirujuk sebagai serampang dua mata:

1. Membasmi kemiskinan dengan menambah pendapatan dan peluang pekerjaan kepada semua rakyat, tanpa mengira kaum.
2. Menyusun semula masyarakat untuk mengurangkan dan seterusnya menghapuskan pengenalan kaum mengikut fungsi ekonomi.

Matlamat kedua inilah yang berkait langsung dengan dasar ekonomi Bumiputera. Antara sasaran yang didokumenkan di bawah matlamat penyusunan semula ialah peningkatan pemilikan ekuiti Bumiputera dalam sektor korporat kepada 30 peratus menjelang 1990, sebagai sebahagian daripada struktur pemilikan yang disasarkan.

Sasaran 30 peratus itu ialah sasaran dasar — satu matlamat yang ditetapkan, bukan angka yang termaktub dalam Perlembagaan. Sumber rasmi dan akademik melaporkan angka pencapaian sebenar menjelang 1990 secara berbeza-beza, jadi halaman ini tidak menyatakan satu angka pencapaian tunggal; yang pasti dan tidak dipertikai ialah sasaran itu sendiri dan hakikat bahawa matlamat penyusunan semula diteruskan selepas 1990.

Bagaimana matlamat itu diteruskan

Apabila tempoh DEB tamat pada 1990, matlamat penyusunan semula tidak dihentikan — ia dibawa ke dalam rangka dasar seterusnya.

Dasar Pembangunan Nasional (DPN), 1991-2000 diperkenalkan sebagai kesinambungan langsung kepada DEB. Ia mengekalkan matlamat pembasmian kemiskinan dan penyusunan semula masyarakat, sambil meletakkannya dalam rangka aspirasi jangka panjang Wawasan 2020.

Dasar Wawasan Negara (DWN), 2001-2010 meneruskan pendekatan yang sama dalam Rangka Rancangan Jangka Panjang berikutnya, dengan penekanan berterusan terhadap peningkatan penyertaan Bumiputera dalam ekonomi menerusi pembangunan modal insan dan penyusunan semula.

Rangka dan dasar selepas 2010 turut mengekalkan agenda pemerkasaan ekonomi Bumiputera dalam pelbagai bentuk, sebelum ia dirumuskan semula menerusi rangka Ekonomi MADANI dan pelan khusus PuTERA35.

Corak yang konsisten di sini bukan pada nama atau instrumen — yang berubah dari semasa ke semasa — tetapi pada matlamat teras yang dikekalkan: meningkatkan penyertaan, pemilikan dan penguasaan ekonomi Bumiputera.

Rumusan semasa: PuTERA35 (2024-2035)

Pelan Transformasi Ekonomi Bumiputera 2035 (PuTERA35) ialah rangka hala tuju negara untuk membangunkan sosioekonomi Bumiputera dalam jangka masa panjang. Ia dilancarkan pada 19 Ogos 2024 dan sejajar dengan aspirasi rangka Ekonomi MADANI.

Strukturnya disusun atas tiga teras:

Teras	Fokus
Memperkukuh Pasak Ekonomi Negara	Memperkukuh asas ekonomi Bumiputera
Memperteguh Kerukunan Tatakelola dan Institusi	Penyelarasan tadbir urus dan institusi
Menegakkan Keadilan Sosial	Keadilan sosial dalam pembangunan

Tiga teras itu disokong oleh 12 pemacu dan 132 ikhtiar (inisiatif). Pelaksanaannya dipantau sepenuhnya oleh Majlis Ekonomi Bumiputera (MEB) yang dipengerusikan oleh Perdana Menteri.

Bagaimana kemajuan diukur

PuTERA35 mengukur kemajuan dalam tiga dimensi yang menjadi terasnya — Penyertaan, Pemilikan dan Penguasaan. Portal rasmi pelan ini menyenaraikan sasaran boleh diukur merentasi bidang seperti pekerjaan mahir, pemilikan ekuiti, kadar kemiskinan tegar, pemilikan rumah dan sumbangan perusahaan Bumiputera kepada ekonomi.

Antara sasaran yang dinyatakan oleh Kementerian Ekonomi:

• Sumbangan perusahaan Bumiputera kepada KDNK disasarkan meningkat daripada 8.1 peratus (2022) kepada 15 peratus (2035).
• Penyertaan dan penguasaan Bumiputera menerusi ekuiti GLC dan GLIC disasarkan meningkat daripada 18.7 peratus (2020) kepada 20 peratus (2035).
• Peratusan siswazah Bumiputera dalam tenaga buruh disasarkan menokok kepada 97 peratus (2035) berbanding 85 peratus (2022).

Sasaran-sasaran ini ialah matlamat rasmi yang didokumenkan bagi tempoh 10 tahun sehingga 2035 — bukan pencapaian semasa.

Di mana kedudukan Perlembagaan

Dasar ekonomi Bumiputera sering dikaitkan dengan Perkara 153 Perlembagaan Persekutuan, yang memperuntukkan tanggungjawab Yang di-Pertuan Agong memelihara kedudukan istimewa orang Melayu dan bumiputera Sabah dan Sarawak, termasuk rizab suatu perkadaran yang munasabah bagi jawatan dalam perkhidmatan awam, biasiswa, serta permit dan lesen tertentu.

Satu perkara penting untuk difahami dari segi deskriptif: Perkara 153 tidak menetapkan sebarang peratusan. Ia peruntukan pemboleh — ia membenarkan rizab suatu perkadaran, tetapi angka sebenar (seperti 30 peratus dalam DEB atau sasaran PuTERA35) ditetapkan menerusi dasar dan instrumen di bawahnya, bukan menerusi Perlembagaan itu sendiri.

Untuk pemetaan syarat ekuiti dan penyertaan Bumiputera dalam instrumen perniagaan tertentu — pekeliling perolehan, garis panduan sektor dan lesen — lihat topik berkaitan Bumiputera equity requirements dalam kategori perniagaan.

Kesilapan biasa

“Dasar ekonomi Bumiputera bermula dan berakhir dengan DEB.” DEB (1971-1990) ialah titik permulaan rangka moden, tetapi matlamat penyusunan semulanya diteruskan menerusi DPN, DWN dan rangka berikutnya, sehingga PuTERA35 hari ini.

“PuTERA35 ialah undang-undang.” Ia pelan dasar dan transformasi, bukan akta. Ia dilaksanakan menerusi ikhtiar dan dipantau oleh Majlis Ekonomi Bumiputera, bukan diwartakan sebagai undang-undang.

“Angka 30 peratus datang daripada Perlembagaan.” Tidak. Perkara 153 ialah peruntukan pemboleh yang tidak menyatakan peratusan; angka seperti 30 peratus (DEB) atau 15 peratus KDNK (PuTERA35) ialah sasaran dasar.

“Sasaran PuTERA35 ialah pencapaian semasa.” Tidak. Angka seperti 15 peratus sumbangan KDNK menjelang 2035 ialah sasaran hujung tempoh, bukan kedudukan hari ini (dilaporkan sekitar 8.1 peratus pada 2022).

Apa yang seterusnya

Untuk memahami rangka lima tahun yang melaksanakan matlamat pembangunan pada setiap tempoh — termasuk cara ia diluluskan di Parlimen — lihat Rancangan Malaysia. Untuk konteks KDNK dan petunjuk makro yang menjadi asas sasaran seperti sumbangan Bumiputera kepada KDNK, lihat Gambaran Keseluruhan KDNK Malaysia. Untuk bagaimana peruntukan pembangunan tahunan diperincikan, lihat Belanjawan Persekutuan.

Dokumen dan sasaran penuh PuTERA35 tersedia di portal rasmi Kementerian Ekonomi di putera35.ekonomi.gov.my.

Halaman ini membawa penanda sensitiviti dan kekal sebagai draf sehingga disemak dan disahkan oleh penyemak manusia yang dinamakan.