Selling Your Business — Share Sale or Asset Sale

Dua pembeli menawarkan RM5 juta yang sama untuk perniagaan yang sama. Seorang mahukan saham, seorang lagi mahukan aset. Ia bukan urus niaga yang sama, ia tidak membawa cukai yang sama, dan dalam salah satu daripadanya pembeli tidak boleh berniaga secara sah pada hari pertama kerana lesen itu tertinggal di belakang. Memilih struktur ialah keputusan nilai yang paling besar dalam satu jalan keluar PKS Malaysia, dan ia biasanya ditentukan oleh sesiapa yang merangka draf terlebih dahulu.

Dua struktur, secara bersebelahan

	Jualan saham	Jualan aset
Apa yang berpindah	Syarikat itu sendiri, berserta segala-galanya di dalamnya	Hanya aset yang dinamakan dalam perjanjian
Siapa pembeli menjadi	Pemilik entiti undang-undang yang sama	Entiti undang-undang berlainan yang memegang aset
Liabiliti dan sejarah cukai	Kekal bersama perniagaan — pembeli mewarisinya	Kekal tertinggal bersama syarikat penjual
Kontrak dan pajakan (leases)	Diteruskan, tertakluk kepada klausa perubahan kawalan (change-of-control)	Perlu diserahhakkan (assigned) atau dinovasikan (novated), satu demi satu
Pekerja	Diteruskan, tidak terjejas	Pekerjaan tidak berpindah secara automatik
Lesen dan permit	Kekal bersama syarikat	Tidak berpindah bersama aset
Duti setem	0.3% ke atas saham	Mengikut kelas aset — harta tak alih dikenakan 1% hingga 4%
Siapa penjual, untuk tujuan cukai	Pemegang saham	Syarikat itu
Mengeluarkan wang	Terus kepada pemegang saham	Masuk ke dalam syarikat, kemudian satu langkah kedua

Duti setem: di mana angka-angkanya jauh berbeza

Jualan saham. Satu pindahan saham tidak tersenarai distem di bawah item 32(b) Jadual Pertama pada kadar RM3 bagi setiap RM1,000 atau sebahagian daripadanya — 0.3% — ke atas harga atau nilai saham, mengikut mana yang lebih tinggi, tanpa had siling wang. Nilai ditentukan oleh garis panduan penilaian saham LHDN, biasanya yang lebih tinggi antara aset ketara bersih (net tangible assets) bagi setiap saham atau balasan (consideration). Instrumennya ialah Borang Pindahan Sekuriti (Form of Transfer of Securities) di bawah s.105 Akta Syarikat 2016 — bukan Borang 32A yang lama, yang telah pupus bersama Akta Syarikat 1965 — dan s.105(1) menghendaki instrumen itu dilaksanakan dengan sempurna dan distem sebelum syarikat mendaftarkan pindahan itu.

Perkara terakhir itu menetapkan urutannya: stem dahulu, kemudian failkan, kemudian syarikat mempunyai 30 hari di bawah s.106(1) untuk memasukkan transferee ke dalam daftar ahli.

Jualan aset. Tiada satu kadar tunggal, kerana tiada satu instrumen tunggal. Duti dikenakan bagi setiap instrumen, dan yang paling berat ialah harta tak alih di bawah item 32(a): 1% bagi RM100,000 pertama, 2% sehingga RM500,000, 3% sehingga RM1,000,000 dan 4% bagi lebihan daripada itu. Apabila nilai sesebuah perniagaan tertumpu pada tanah, kilang atau kedai (shoplot), pengiraannya berat sebelah dengan ketara menentang laluan aset. Ke atas hartanah bernilai RM5 juta, duti pindah milik ad valorem itu ialah satu jumlah berangka enam digit; 0.3% ke atas saham yang membawa hartanah asas yang sama tidak sedemikian.

Komponen lain — penyerahhakan (assignment) kontrak, pemindahan harta intelek, perjanjian pemindahan perniagaan itu sendiri — masing-masing perlu ditaksir mengikut terma tersendiri, dan satu minimum RM10 terpakai kepada hampir setiap instrumen di bawah s.36CB.

Siapa yang membayar. Item 5 Jadual Ketiga meletakkan duti itu pada penerima geran atau transferee bagi pindah milik di bawah item 32, dalam kedua-dua struktur. Satu peruntukan secara kontrak kepada penjual boleh dikuatkuasakan di antara pihak-pihak dan tidak relevan kepada LHDN.

Relief. Seksyen 15 dan 15A Akta Setem 1949 menyediakan relief bagi penyusunan semula atau penggabungan syarikat serta bagi pemindahan harta antara syarikat berkaitan. LHDN menganggap kedua-duanya sebagai permohonan kepada Pejabat Pengarah Negeri yang berhampiran. Relief tidak automatik, syarat-syaratnya tidak tertera pada jadual kadar itu sendiri, dan satu penyusunan semula kumpulan yang dimasukkan sejurus sebelum satu jualan kepada pihak ketiga adalah tepat corak fakta yang menarik perhatian.

Cukai mana yang mengenakan cukai ke atas penjual

Dalam jualan saham, penjual ialah pemegang saham. Jika pemegang saham itu ialah sebuah syarikat, LLP, badan amanah atau koperasi, pelupusan saham tidak tersenarai dalam sebuah syarikat Malaysia jatuh di bawah cukai keuntungan modal (capital gains tax, CGT) — 10% daripada keuntungan boleh cukai, atau pilihan 2% daripada harga pelupusan kasar bagi aset yang diperoleh sebelum 1 Januari 2024 — dengan penyata dan pembayaran perlu dibuat dalam tempoh 60 hari daripada pelupusan. Jika pemegang saham itu ialah seorang individu, mereka berada sepenuhnya di luar caj CGT, walaupun satu saham dalam syarikat harta tanah (real property company) masih boleh jatuh di bawah RPGT, dan seseorang yang benar-benar berurusan dalam saham dikenakan cukai ke atas pendapatan perniagaan sebaliknya.

Dalam jualan aset, penjual ialah syarikat itu. Keuntungan itu terletak di dalam syarikat, yang membawa akibatnya tersendiri: harta tak alih dikenakan RPGT, pelupusan loji dan jentera mencetuskan caj pengimbangan (balancing charges) atau elaun terhadap elaun modal yang telah dituntut sebelum ini, dan stok dagangan (trading stock) dimasukkan pada nilai pasaran. Kemudian hasil jualan itu berada di dalam sebuah syarikat yang pemegang sahamnya masih perlu mengeluarkan nilai daripadanya — satu langkah kedua yang tidak diperlukan oleh jualan saham.

Ketidakseimbangan (asymmetry) inilah, bukan duti setem, yang biasanya mendorong keutamaan penjual.

Bahagian yang memusnahkan urus niaga: lesen tidak berpindah bersama aset

Satu lesen diberikan kepada entiti undang-undang yang dinamakan, biasanya bagi premis yang dinamakan dan atas syarat-syarat yang dinyatakan. Pembeli aset ialah entiti undang-undang yang berlainan. Oleh itu ia memerlukan lesennya sendiri, diberikan atas merit tersendiri, sebelum ia boleh menjalankan aktiviti berlesen itu secara sah.

Ini terpakai merentasi keseluruhan susunan itu:

• Lesen WRT. Diperlukan bagi sebuah syarikat berekuiti asing yang menjalankan perdagangan pengedaran (distributive trade). Ia dikeluarkan kepada syarikat yang memenuhi syarat ekuiti dan modal berbayar. Entiti pembeli yang baharu memulakan satu permohonan baharu, dan saluran permit pekerjaan (employment pass) yang bergantung kepada lesen itu turut terhenti bersamanya.
• Lesen pengilangan. Diberikan di bawah Akta Penyelarasan Perindustrian 1975 (Industrial Co-ordination Act 1975) kepada pengilang berlesen, dengan syarat-syarat yang dikenakan ke atas pemegang lesen itu. Pembeli yang memperoleh loji dan kelengkapan tidak memperoleh lesen itu bersama-sama mesin.
• Lesen premis dan lesen papan tanda. Dikeluarkan oleh pihak berkuasa tempatan kepada penghuni premis tertentu bagi perniagaan tertentu. Perubahan pengendali ialah satu permohonan baharu di peringkat majlis, dan majlis-majlis berbeza dari segi kelajuan mereka memproseskannya.
• Kelulusan sektor. Apa-apa yang dikeluarkan oleh KPDN, KKM, DOSH, CIDB, JAKIM, MOTAC atau pengawal selia yang serupa mengikut logik yang sama.

Jualan saham mengelakkan semua ini — tetapi bukan sepenuhnya. Syarikat itu mengekalkan lesennya kerana syarikat itu tidak berubah. Apa yang boleh berubah ialah satu syarat lesen. Syarat-syarat lesen pengilangan MIDA menganggap satu pindahan saham sebagai permohonan pasca-pelesenan (post-licensing), yang memerlukan satu salinan lesen berserta syarat-syaratnya dan justifikasi bagi pindahan itu. Lesen yang berkait dengan ekuiti berkelakuan sama pada dasarnya: satu perubahan pemegangan saham yang mengubah peratusan ekuiti asing boleh menimbulkan persoalan ke atas lesen itu sendiri. Semak syarat-syarat yang tercatat pada setiap lesen sebelum menganggap satu jualan saham adalah neutral dari segi pengawal selia.

Pekerja

Dalam jualan saham, tiada apa-apa berlaku kepada pekerjaan. Majikan ialah syarikat yang sama; perkhidmatan berterusan; tiada apa-apa yang perlu ditandatangani.

Dalam jualan aset, majikan berubah, dan kontrak pekerjaan tidak berpindah melalui operasi perjanjian jualan itu. Laluan praktikal ialah penamatan oleh penjual dan tawaran baharu oleh pembeli, atau satu pemindahan yang dipersetujui dengan kesinambungan perkhidmatan dikekalkan melalui kontrak. Faedah penamatan berkanun di bawah Peraturan-Peraturan Pekerjaan (Faedah Penamatan dan Pemberhentian Kerja) 1980 (Employment (Termination and Lay-Off Benefits) Regulations 1980) ialah pendedahan yang perlu dimodelkan di sini, dan peraturan-peraturan itu mengandungi peruntukan perubahan pemilikan yang perlu diterapkan kepada fakta khusus. Kira harga pendedahan itu sebelum bersetuju dengan struktur; ia sering melebihi penjimatan duti setem yang mendorong laluan aset itu pada mulanya.

Kesilapan biasa

• Membandingkan harga tajuk utama merentasi struktur. RM5 juta untuk saham dan RM5 juta untuk aset ialah ekonomi yang berbeza sebaik sahaja duti, RPGT atau CGT, langkah pengeluaran nilai dan tempoh masa lesen diambil kira dalam harga.
• Menganggap lesen mengikut mesin. Ia mengikut pemegang lesen. Inilah kegagalan yang meninggalkan seorang pembeli memegang sebuah kilang yang tidak boleh dioperasikannya secara sah.
• Mendaftarkan satu pindahan saham sebelum menstemnya. Seksyen 105(1) menghendaki instrumen itu distem dengan sempurna; jam 30 hari pendaftaran dalam s.106(1) tidak mengecualikan satu instrumen yang tidak distem.
• Menilai saham pada harga yang dibayar. Item 32(b) mengenakan cukai ke atas harga atau nilai, mengikut mana yang lebih tinggi, atas dasar aset ketara bersih dalam garis panduan LHDN. Satu harga nominal ke atas sebuah syarikat yang kaya dengan aset tidak menghasilkan duti nominal.
• Menganggap relief s.15 atau s.15A sebagai tersedia secara automatik. Kedua-duanya ialah permohonan dengan syarat-syarat, yang diputuskan oleh Pejabat Pengarah Negeri.
• Lupa bahawa penjual masih memiliki sebuah syarikat selepas satu jualan aset. Ia memegang tunai, satu pendedahan cukai dan kewajipan pemfailan yang berterusan, dan menutupnya ialah satu latihan berasingan dengan peraturannya sendiri.

Langkah seterusnya

Tentukan struktur sebelum harga, bukan selepasnya — struktur itu menentukan apa yang dimaksudkan oleh harga. Model tiga angka secara bersebelahan: duti setem bagi setiap laluan, cukai penjual bagi setiap laluan, dan tempoh masa yang berlalu untuk mendapatkan lesen yang diperlukan oleh entiti pembeli. Jika jawapannya ialah jualan saham, teliti mekanik duti setem dan penilaian pada halaman pindahan saham. Jika ia jualan aset, mulakan permohonan lesen lebih awal dan baca halaman-halaman penutupan syarikat, kerana penjual ditinggalkan memegang sebuah syarikat yang masih perlu digulungkan.