Company Constitution or the Companies Act Default? What You Inherit by Skipping It

Akta Syarikat 2016 menjadikan perlembagaan syarikat sebagai pilihan, dan seluruh industri mentafsirkannya sebagai “anda tidak perlukannya”.

Apa yang sebenarnya dimaksudkan ialah jika anda tidak menulis peraturan itu, Aktalah yang menulisnya untuk anda. Seksyen 31(3) adalah jelas: jika sesebuah syarikat tiada perlembagaan, syarikat itu, setiap pengarah dan setiap ahli mempunyai hak, kuasa, tugas dan kewajipan sebagaimana yang ditetapkan dalam Akta ini.

Anda bukan tidak dikawal selia. Anda berada pada lalai (default). Kebanyakan pengasas tidak pernah membacanya.

Peraturan itu sendiri

Seksyen 31(1): sesebuah syarikat, selain syarikat berhad menurut jaminan, boleh ada atau tidak ada perlembagaan. Syarikat berhad menurut jaminan mesti mempunyai satu.

Seksyen 32(1): perlembagaan diterima pakai melalui resolusi khas, dan difailkan dengan Pendaftar dalam masa tiga puluh hari (s.32(4)). Kegagalan memfailkan membawa denda sehingga RM50,000 ditambah sehingga RM500 sehari.

Seksyen 32(2) ialah sempadannya: perlembagaan tidak mempunyai kesan setakat mana ia melanggar atau tidak konsisten dengan Akta itu. Perlembagaan mengubah suai apa yang dibenarkan oleh Akta untuk diubah suai. Ia tidak boleh menulis semula Akta itu.

Jika syarikat anda didaftarkan sebelum 2016

Anda hampir pasti sudah mempunyai satu. Seksyen 34(c) memperuntukkan bahawa bagi syarikat yang didaftarkan di bawah undang-undang bertulis terdahulu yang berkaitan, perlembagaan itu ialah memorandum and articles of association sebagaimana yang asalnya didaftarkan atau sebagaimana yang dipinda, termasuk pindaan seterusnya di bawah s.36 atau s.37.

Syarikat lama tidak menjadi bebas perlembagaan apabila Akta 2016 berkuat kuasa. Mereka membawa M and A yang dirangka di bawah statut yang telah dimansuhkan, selalunya mengandungi klausa modal dibenarkan (authorised capital) dan nilai par yang tidak lagi wujud dalam undang-undang. Itu berbaloi untuk dibaca.

Apa yang anda warisi jika anda mengabaikannya

Inilah bahagian yang tiada siapa menulis. Berikut ialah buku peraturan lalai itu, peruntukan demi peruntukan.

Persoalan	Peraturan lalai tanpa perlembagaan	Seksyen
Siapa menguruskan syarikat	Perniagaan dan hal ehwal syarikat diuruskan oleh, atau di bawah arahan, Lembaga Pengarah, yang mempunyai semua kuasa yang perlu	s.211
Bagaimana Lembaga Pengarah bermesyuarat dan membuat keputusan	Jadual Ketiga (Third Schedule) mentadbir prosiding Lembaga Pengarah	s.212
Melantik lebih ramai pengarah	Pengarah seterusnya dilantik melalui resolusi biasa; Lembaga Pengarah boleh melantik pengarah tambahan mengikut terma pelantikan	s.202
Menyingkirkan pengarah	Pengarah syarikat swasta boleh disingkirkan melalui resolusi biasa — majoriti mudah	s.206(1)(a)
Persaraan pengarah secara giliran	Seksyen 205 terpakai melainkan perlembagaan atau terma pelantikan menyatakan sebaliknya; syarikat swasta boleh menyelesaikannya melalui resolusi bertulis	s.205
Hak yang melekat pada saham	Setiap saham biasa membawa satu undi semasa pengundian pol, bahagian dividen yang sama rata yang diluluskan oleh Lembaga Pengarah, dan bahagian aset lebihan yang sama rata	s.71
Kelas saham	Menu berkanun yang penuh tersedia — kelas berbeza, boleh tebus, keutamaan, hak mengundi terhad atau tiada hak mengundi	s.69
Menerbitkan saham baharu	Pengarah memerlukan kelulusan ahli terlebih dahulu melalui resolusi sebelum memperuntukkan saham, dengan pengecualian terhad	s.75
Perlindungan pencairan (dilution)	Saham baharu yang setaraf mesti ditawarkan dahulu kepada pemegang saham sedia ada secara pro rata	s.85
Bagaimana ahli membuat keputusan	Syarikat swasta boleh meluluskan resolusi bertulis; apabila Akta tidak menetapkan, resolusi biasa memadai	s.290
Mesyuarat agung tahunan	Tidak diperlukan — s.340 hanya terpakai kepada syarikat awam	s.340

Baca baris s.85 itu dua kali. Hak pra-emptif berkanun terpakai secara lalai. Jika anda tiada perlembagaan dan syarikat menerbitkan saham baharu yang setaraf dengan saham sedia ada, ia mesti ditawarkan dahulu kepada pemegang saham sedia ada dengan cara yang mengekalkan hak mengundi dan hak pengagihan relatif mereka.

Ironinya wajar dinyatakan dengan jelas: mengabaikan perlembagaan memberi pemegang saham minoriti satu perlindungan yang sering disingkirkan oleh perlembagaan yang dirangka secara profesional dan memihak kepada pelabur, kerana s.85 bermula dengan perkataan tertakluk kepada perlembagaan. Pengasas sering menyangka menerima pakai perlembagaan menjadikan mereka lebih selamat. Ia bergantung sepenuhnya kepada siapa yang merangkanya.

Jurang yang tidak diisi oleh lalai itu

Seksyen 42(2): syarikat swasta hendaklah menyekat pemindahan sahamnya. Itu adalah ciri mandatori bagi bentuk syarikat ini.

Tetapi Akta itu tidak memberitahu anda bagaimana. Mekanisme sekatan itu — budi bicara lembaga pengarah untuk menolak pemindahan, hak pra-emptif ke atas pemindahan, tag-along atau drag-along, penilaian semasa keluar, apa yang berlaku apabila pemegang saham meninggal dunia atau keluar — lazimnya ditetapkan dalam perlembagaan. Tanpa satu, syarikat yang dikehendaki menyekat pemindahan tidak mempunyai mekanisme yang dinyatakan untuk berbuat demikian.

Itulah kos sebenar mengabaikannya. Bukan kerana syarikat itu tidak ditadbir dari hari ke hari, tetapi apabila seseorang mahu keluar, meninggal dunia, bercerai, atau bergaduh dengan rakan pengasas, tiada prosedur yang dipersetujui dan tiada harga yang dipersetujui.

Bila perlembagaan berbaloi dengan kosnya

Jawapan jujur bagi syarikat pemegang saham tunggal, pengarah tunggal ialah: jarang. Lalai berkanun itu koheren, dan perlembagaan tersuai adalah kos tanpa pihak lawan untuk anda dilindungi daripadanya.

Ia mula berbaloi dengan kosnya apabila mana-mana perkara berikut benar:

• Dua atau lebih pemegang saham. Terutamanya pembahagian yang tidak sekata, dan terutamanya 50/50, di mana lalai itu langsung tidak memberi anda sebarang mekanisme kebuntuan (deadlock).
• Anda mahukan kelas saham dengan hak berbeza. Saham pengasas dengan undi berpemberat, saham tanpa hak mengundi untuk ahli keluarga, saham keutamaan untuk pelabur.
• Anda perlu menyekat komposisi lembaga pengarah. Hak bagi pemegang saham tertentu untuk melantik pengarah hanya kekal jika ditulis; lalai ialah penyingkiran melalui majoriti mudah di bawah s.206(1)(a).
• Anda mahu mengubah suai atau mengecualikan hak pra-emptif. Dalam mana-mana arah — s.85 tertakluk kepada perlembagaan.
• Pelabur menghendakinya. Term sheet lazimnya menghendaki perlembagaan yang mencerminkan tadbir urus yang dipersetujui sebelum penyempurnaan.
• Anda melindungi terhadap peristiwa tertentu. Kematian, ketidakupayaan, pengasas yang keluar, pemegang saham yang muflis.

Perlembagaan atau perjanjian pemegang saham?

Kedua-duanya menjalankan fungsi berbeza dan pilihannya bukan salah satu sahaja.

Perlembagaan difailkan dengan SSM dan merupakan dokumen awam. Ia mengikat syarikat dan ahlinya seolah-olah ditandatangani dan dimeterai oleh setiap ahli (s.33(1)). Ia beroperasi pada mekanisme syarikat itu sendiri — resolusi, pemindahan, hak saham.

Perjanjian pemegang saham adalah persendirian dan kontraktual. Ia mengikat pihak-pihak yang menandatanganinya, boleh merangkumi perkara komersial yang tidak dapat dicapai oleh perlembagaan, dan tidak dapat dilihat oleh pesaing, pelanggan atau pihak lawan yang membaca fail anda di SSM.

Apabila kedua-duanya berkonflik, perlembagaan mengawal mekanisme dalaman syarikat, dan perjanjian itu memberi pihak yang menandatangani remedi kontraktual terhadap satu sama lain. Susunan yang serius biasanya menggunakan kedua-duanya, dirangka bersama supaya kandungannya selari.

Kos untuk mengubah fikiran kemudian

Dari segi mekanikal, sangat sedikit. Penerimaan pakai adalah resolusi khas dan pemfailan; jadual yang diterbitkan SSM menunjukkan RM30 bagi pindaan perlembagaan.

Dari segi praktikal, ia mahal, dan kemahalannya bukan pada yuran itu. Resolusi khas memerlukan 75%. Semasa semua orang bersetuju, itu hanya formaliti. Sebaik sahaja seseorang mempunyai sebab untuk membantah — biasanya tepat pada saat anda mendapati anda memerlukan perlembagaan — ia menjadi rundingan yang dijalankan daripada kedudukan yang lemah.

Ketidaksimetrian itulah keseluruhan hujah untuk membuat keputusan semasa pemerbadanan.

Kesilapan biasa

• Mentafsir “pilihan” sebagai “tidak perlu”. Seksyen 31(3) memberikan anda buku peraturan lalai yang lengkap yang kebanyakan pengasas tidak pernah membukanya.
• Menganggap tiada perlembagaan bermakna tiada hak pra-emptif. Seksyen 85 terpakai secara lalai; perlembagaanlah yang boleh menyingkirkannya.
• Menyalin perlembagaan daripada syarikat lain. Perlembagaan yang bercanggah dengan Akta tidak mempunyai kesan setakat itu di bawah s.32(2), dan klausa yang memihak kepada pelabur yang diwarisi itu mungkin melakukan sesuatu kepada anda yang ia dirangka untuk dilakukan kepada orang lain.
• Syarikat lama mengabaikan M and A mereka. Ia adalah perlembagaan anda di bawah s.34(c), lengkap dengan klausa modal dibenarkan (authorised capital).
• Terlupa pemfailan 30 hari. Seksyen 32(4) dan 36(3), dengan denda sehingga RM50,000 dan RM10,000 masing-masing ditambah amaun harian.
• Menerima pakai perlembagaan dan berhenti di situ. Ia tidak merangkumi perkara komersial antara pemegang saham — kewajipan pembiayaan, sekatan bersaing (non-compete), gaji dan peranan. Itu adalah tugas perjanjian pemegang saham.

Apa seterusnya

Jika anda pemilik tunggal, ambil perhatian tentang lalai itu dan teruskan. Jika terdapat lebih daripada seorang pemegang saham, soalan yang perlu dijawab sebelum apa-apa dirangka ialah: apa yang berlaku apabila salah seorang daripada kita mahu keluar, siapa yang menentukan harga, dan apa yang memutuskan kebuntuan.

Kemudian tentukan sama ada jawapan-jawapan itu patut berada dalam perlembagaan, perjanjian pemegang saham, atau kedua-duanya.

---

Status pengesahan. Draf berbantukan AI, belum disemak oleh pakar subjek. Rujukan statut adalah kepada Akta Syarikat 2016 (Akta 777) sebagaimana diterbitkan oleh SSM. Ini adalah huraian tentang lalai berkanun, bukan nasihat mengenai susunan pemegangan saham tertentu.