# Muzium-Muzium Malaysia: Apa Sebenarnya Kandungan Muzium Negara, Islamic Arts Museum dan Muzium-Muzium Negeri

> Panduan kerja tentang muzium-muzium utama Malaysia — Muzium Negara persekutuan di Kuala Lumpur, Islamic Arts Museum Malaysia yang diasaskan secara persendirian, dan muzium-muzium negeri yang lebih lama di Taiping, Kuching dan Kota Kinabalu — berserta apa yang setiap satunya dibina untuk menyimpan dan bila ia sebenarnya dibuka.

- Category: arts-culture
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/arts-culture/malaysian-museums

---

Tanya kebanyakan pengunjung yang manakah muzium tertua Malaysia, dan mereka akan meneka Muzium Negara — bangunan berbumbung istana yang menjadi mercu tanda barisan muzium di Kuala Lumpur. Tekaan mereka tersasar lapan puluh tahun. Gelaran itu sebenarnya milik sebuah galeri sederhana di Taiping, yang dibina ketika tapak Muzium Negara masih diduduki oleh pendahulunya.

Jurang antara andaian dan rekod ini merupakan satu cara yang berguna untuk memahami lanskap muzium Malaysia, kerana "tiga besar" yang biasa difikirkan orang — Muzium Negara, Islamic Arts Museum, dan "muzium-muzium negeri" sebagai renungan lewat — didapati mempunyai tiga kisah asal-usul, penaja dan badan pentadbir yang sama sekali berbeza.

## Muzium Negara: dibina di atas tapak pendahulu yang dibom

Muzium Negara tidak bermula daripada tapak kosong. Ia menduduki bekas tapak Muzium Selangor, yang sebahagiannya dimusnahkan oleh Tentera Udara Berikat dalam satu serangan bom pada 10 Mac 1945. Dua tahun selepas kemerdekaan, pada 1959, kerajaan melantik arkitek Ho Kok Hoe untuk merekabentuk gantinya. Pembinaan bermula pada 1962, dan bangunan baharu itu — siluetnya diilhamkan daripada bentuk istana Melayu dan bumbung tradisional — disiapkan dan dirasmikan pada 31 Ogos 1963 oleh Yang di-Pertuan Agong Ketiga, Tuanku Syed Putra Al-Haj.

Hari ini ia dikendalikan di bawah Jabatan Muzium Malaysia persekutuan dan menyusun koleksi kekalnya kepada empat galeri:

| Galeri | Meliputi |
|---|---|
| Prasejarah | Pembentukan Kepulauan Melayu dan tapak-tapak arkeologi prasejarah utama Malaysia |
| Kerajaan-Kerajaan Melayu | Kerajaan-kerajaan Melayu awal sehingga zaman kegemilangan Kesultanan Melaka pada abad ke-15 sebagai pusat perdagangan rempah dan Islam |
| Zaman Penjajahan | 446 tahun kehadiran Portugis, Belanda, British dan Jepun bermula 1511 |
| Malaysia Hari Ini | Perjalanan menuju kemerdekaan dan negara sejak itu |

## Islamic Arts Museum: muzium persendirian, bukan muzium kerajaan

Berjalan lima minit dari Muzium Negara, dan struktur pentadbirannya berubah sama sekali. Islamic Arts Museum Malaysia (IAMM) membuka pintunya pada Disember 1998, dan ia wujud kerana kedermawanan sebuah keluarga, bukan peruntukan kementerian: ia merupakan projek unggulan Albukhary Foundation, badan amal persendirian yang diasaskan oleh ahli perniagaan Syed Mokhtar Albukhary, dan diketuai oleh adiknya, Syed Mohamad Albukhary.

IAMM menyimpan lebih 10,000 artifak merentasi 12 galeri kekal, disusun mengikut jenis objek — tekstil, seramik, kerja logam, senjata dan perisai, manuskrip — bukan mengikut geografi. Matlamat yang dinyatakannya ialah keluasan skop melangkaui Timur Tengah: selain bahan Parsi dan Uthmaniyyah, ia turut memberi tumpuan yang disengajakan kepada seni Islam dari India, China dan Dunia Melayu, bagi menegaskan bahawa "seni Islam" bukanlah satu tradisi serantau yang tunggal.

## Muzium-muzium yang wujud lebih awal

Kedua-dua muzium unggul Kuala Lumpur ini bukanlah institusi tertua Malaysia. Dua muzium era penjajahan wujud lebih awal daripada negara ini sendiri, malah berpuluh-puluh tahun lebih awal:

- **Muzium Perak, Taiping** — ditubuhkan pada 1883 di bawah Residen British Sir Hugh Low, menjadikannya muzium pertama dan tertua Malaysia. Bangunan asalnya, yang tertangguh akibat kekurangan dana, hanya siap dibina pada 1886. Kini ia mengendalikan empat galeri: pameran sementara, sejarah semula jadi, budaya, serta tembikar dan kraf peribumi.
- **Muzium Sarawak, Kuching** — dibuka kepada orang ramai pada akhir abad ke-19 di bawah Rajah Putih kedua, Charles Brooke, dengan input daripada ahli sejarah semula jadi Alfred Russel Wallace. Ia merupakan muzium tertua di Borneo, wujud berpuluh-puluh tahun lebih awal daripada pembentukan Malaysia.

Muzium negeri Sabah pula mempunyai sejarah dua peringkat yang lebih baharu: ia mula-mula dibuka di Gaya Street, Kota Kinabalu, pada 15 Julai 1965, kemudian berpindah ke tapaknya yang sekarang seluas 17 hektar di Bukit Istana Lama, dan dirasmikan oleh Yang di-Pertuan Agong pada 11 April 1984.

## Kesilapan biasa

**Menganggap satu badan kebangsaan mentadbir semua muzium.** Muzium Negara dan Muzium Perak kedua-duanya berada di bawah Jabatan Muzium Malaysia peringkat persekutuan. Sarawak dan Sabah pula, sebaliknya, mentadbir muzium masing-masing melalui jabatan muzium negeri yang berasingan — satu perbezaan yang penting untuk diketahui jika anda sedang mengejar rekod artifak atau kebenaran penyelidikan merentasi sempadan negeri.

**Menganggap IAMM sebagai muzium kerajaan.** Kehalusan dan skalanya mengundang andaian sedemikian, tetapi ia diasaskan dan masih diketuai oleh keluarga Albukhary, bukan sesebuah kementerian.

**Menganggap "kebangsaan" bermaksud "tertua."** Muzium Negara ialah mercu tanda simbolik negara, bukan institusi yang paling lama beroperasi — kedudukan itu dipegang oleh Taiping, berpuluh-puluh tahun sebelum Muzium Negara pun difikirkan.

## Apa yang seterusnya

Padankan lawatan ke Muzium Negara dengan melihat bagaimana UNESCO secara berasingan mengiktiraf [warisan binaan Melaka dan Georgetown](/arts-culture/unesco-world-heritage), bagaimana budaya kebendaan [Peranakan](/arts-culture/peranakan) daripada kedua-dua bandar yang sama itu memenuhi rumah-muzium khususnya sendiri, dan bagaimana eksibit Galeri Prasejarah berkait dengan sejarah lebih luas masyarakat [Orang Asli](/arts-culture/orang-asli) yang artifaknya dipamerkan.

## Sources

- History of The National Museum — https://www.muziumnegara.gov.my/en/history-national-museum (Muzium Negara (National Museum of Malaysia))
- National Museum — http://www.jmm.gov.my/en/museum/muzium-negara (Jabatan Muzium Malaysia (Department of Museums Malaysia))
- Perak Museum — http://www.jmm.gov.my/en/museum/perak-museum (Jabatan Muzium Malaysia (Department of Museums Malaysia))
- About the Museum — https://iamm.org.my/visit-us/about-the-museum (Islamic Arts Museum Malaysia)
- Islamic Arts Museum Malaysia — https://albukharyfoundation.my/iamm/ (Albukhary Foundation)
- Our History — https://museum.sabah.gov.my/content/our-history (Sabah Museum)

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0