# Gasing: Kayu Berputar yang Jadi Ujian Kekuatan dan Ketahanan di Pantai Timur

> Gasing bukan sekadar buli-buli kayu untuk kanak-kanak. Di Kelantan, Terengganu dan Melaka, ia dipertandingkan dengan dua cara berbeza — gasing pangkah yang menguji kekuatan hentakan, dan gasing uri yang menguji ketahanan berpusing — dan telah diiktiraf sebagai Warisan Kebangsaan sejak 2009.

- Category: arts-culture
- Language: ms
- Status: published
- Updated: 2026-07-24
- Canonical: https://negaraku.md/arts-culture/gasing

---

Bunyinya dahulu yang sampai — hentakan kayu berat melanggar kayu berat, disusuli sorakan. Di sebuah padang kampung sekitar Kuala Nerus, Terengganu, dua kumpulan berdiri bersemuka. Seorang melemparkan gasingnya dengan tali; sebiji lagi sudah berpusing menunggu di tanah. Yang menang bukan yang terpantas — tetapi yang gasingnya masih berpusing selepas dilanggar.

Itu gasing pangkah. Dan ia hanya separuh daripada cerita.

## Dua permainan, satu objek

Jabatan Warisan Negara mencatatkan gasing dimainkan dengan dua cara yang berbeza sama sekali dari segi tujuan:

| | Gasing pangkah | Gasing uri |
| --- | --- | --- |
| Tujuan | Mengetuk atau memangkah gasing lawan yang sedang berpusing | Menguji ketahanan gasing berpusing paling lama |
| Fokus kemenangan | Gasing lawan berhenti atau tersasar | Gasing sendiri kekal berpusing selepas yang lain berhenti |
| Sifat permainan | Konfrontasi terus, dua pihak bersaing serentak | Ujian ketahanan dan kestabilan, bukan hentaman |

Portal Majlis Keselamatan Negara memerihalkan mekanik gasing pangkah dengan lebih terperinci: gasing dimainkan dengan cara memangkah gasing pihak lawan yang sedang berpusing di bahagian atas badan gasing yang telah dipasangkan besi. Besi itu bukan hiasan — ia bahagian yang menerima dan menyalurkan hentakan.

Menurut sumber yang sama, tiga kriteria menentukan gasing yang bertahan lebih lama: kelajuan, keseimbangan dan kekuatan. Gasing yang laju tetapi tidak seimbang akan tersasar sebelum sempat memberi kesan; gasing yang kukuh tetapi perlahan pula mudah dielak.

## Bukan satu jenis gasing sahaja

Jabatan Warisan Negara turut merekodkan pelbagai jenis gasing yang wujud di Malaysia: gasing jantung, gasing piring atau leper, gasing kelamar, gasing telur, gasing berembang, gasing Melayu, gasing Cina, gasing buku benang dan gasing pinang.

Saiz gasing juga tidak seragam. Menurut Jabatan Warisan Negara, orang dewasa dan kanak-kanak sama-sama boleh bermain gasing — bezanya hanya saiz gasing yang bersesuaian dengan pemain. Ini yang membezakan gasing daripada kebanyakan permainan warisan lain: ia bukan permainan kanak-kanak semata-mata yang "dinaikkan taraf" untuk orang dewasa, tetapi permainan yang sejak awal direka merentas peringkat umur.

## Kenapa Pantai Timur

Jabatan Warisan Negara menyatakan secara jelas bahawa permainan gasing amat popular di Semenanjung Malaysia terutamanya di negeri Terengganu dan Kelantan, serta Melaka. Kaitan ini bukan sejarah yang pudar — ia masih hidup hari ini.

TRDI, media rasmi negeri Terengganu, melaporkan usaha aktif mempertahankan seni pembuatan gasing pangkah di kampung-kampung sekitar Kuala Nerus, termasuk Kampung Lingai. Majlis Keselamatan Negara pula mencatatkan Kampung Tepoh, juga di Kuala Nerus, antara kampung yang masih menghasilkan, memainkan dan mengadakan pertandingan gasing pangkah setiap tahun.

Permainan ini secara tradisinya dimainkan selepas musim menuai padi atau musim buah — waktu lapang komuniti tani, bukan hiburan harian. MKN turut mencatatkan semakin ramai kumpulan gasing pangkah kini ditubuhkan semula di sekitar Kuala Nerus, dengan pertandingan persahabatan antara kampung yang semakin kerap diadakan.

## Status sebagai warisan

Gasing bukan sekadar diamati oleh jabatan kerajaan — ia diwartakan. Rekod rasmi Jabatan Warisan Negara menunjukkan gasing termasuk dalam pengisytiharan Warisan Kebangsaan pada 14 Februari 2009, di bawah kategori warisan budaya tidak ketara "Permainan Tradisi", bersama wau tradisi Malaysia dan congkak.

Pengiktirafan itu memberi gasing kedudukan formal di bawah Akta Warisan Kebangsaan 2005 (Akta 645) — bukan sekadar status budaya secara umum, tetapi rekod berkanun yang menyokong usaha pemuliharaan seperti yang berlaku di Kuala Nerus hari ini.

## Silap yang biasa

- **Menyamakan gasing pangkah dengan gasing uri.** Kedua-duanya guna objek yang sama tetapi menguji perkara yang berbeza — satu konfrontasi terus, satu lagi ketahanan berpusing tanpa gangguan.
- **Menganggap gasing hanya mainan kanak-kanak.** Rekod rasmi menyebut ia dimainkan merentas peringkat umur mengikut saiz gasing, dan pertandingan gasing pangkah di Terengganu dianjurkan oleh orang dewasa sebagai acara komuniti serius.
- **Mengandaikan hanya satu jenis gasing wujud.** Sekurang-kurangnya sembilan jenis direkodkan secara rasmi — bentuk dan bahan berbeza mengikut kegunaan dan negeri.

## Apa yang seterusnya

Untuk kraf permainan warisan lain dari Pantai Timur yang turut diiktiraf sebagai Warisan Kebangsaan bersama gasing, baca [wau](/arts-culture/wau). Untuk konteks negeri di sebalik pertandingan gasing pangkah hari ini, mulakan dengan [Terengganu](/states/terengganu) dan [Kelantan](/states/kelantan).

## Sources

- Permainan Tradisi — https://www.heritage.gov.my/en/pengenalan-cawangan-adat-budaya/permainan-tradisi.html (Jabatan Warisan Negara)
- Pengisytiharan Warisan Kebangsaan 2009 — https://www.heritage.gov.my/en/pengisytiharan-2009.html (Jabatan Warisan Negara)
- Gasing Pangkah Warisan Tradisional Masyarakat Melayu — https://www.mkn.gov.my/web/ms/2026/02/04/gasing-pangkah-warisan-tradisional-masyarakat-melayu/ (Majlis Keselamatan Negara)
- Kuala Nerus Pertahan Seni Warisan Pembuatan Gasing Pangkah — https://trdi.my/index.php/kuala-nerus-pertahan-seni-warisan-pembuatan-gasing-pangkah (TRDI (Media Rasmi Negeri Terengganu))

---
Source of truth: https://github.com/negaraku-md/NegaraKu.md
License: CC BY-SA 4.0