Industri Ternakan dan Ayam Itik Malaysia

Pinggan orang Malaysia bergantung pada ayam. Ia protein termurah di negara ini — dan itulah sebabnya apabila reban goyah, ia menjadi urusan negara, bukan sekadar urusan ladang.

Industri ternakan Malaysia sebenarnya adalah kisah dua nasib. Di satu pihak, ayam dan telur begitu cekap sehingga negara mengeluarkan lebih daripada keperluannya. Di pihak lain, daging lembu, kambing dan sebahagian besar makanan ternakan masih perlu diimport. Rangka kerja ini menentukan setiap krisis bekalan yang berulang.

Seberapa berdikari Malaysia dalam bekalan protein?

Jawapannya berbeza mengikut jenis daging. Telur adalah kisah kejayaan: nisbah sara diri (SSR) telur ayam/itik mencapai 108.9% pada 2022, bermakna Malaysia mengeluarkan lebih daripada yang dimakannya. Daging itik pula mencatat 130.2%. Namun bagi daging ayam dan daging merah, negara tidak berdikari — DOSM menyatakan hanya daging itik dan telur ayam/itik yang melebihi 100% pada 2022, meletakkan daging ayam dan lain-lain di bawah paras itu.

Ketergantungan pada import paling ketara untuk daging merah. Lembu dan kambing memerlukan tanah ragut yang luas dan kitaran ternakan yang panjang — kelemahan struktur berbanding ayam yang boleh dituai dalam beberapa minggu. Inilah sebabnya rak daging lembu di pasar raya sering dipenuhi stok import.

Komoditi ternakan	Nisbah sara diri (SSR), 2022	Status
Telur ayam/itik	108.9%	Lebihan pengeluaran
Daging itik	130.2%	Lebihan pengeluaran
Daging ayam	Di bawah 100%	Bergantung sebahagian pada import
Daging lembu, kambing	Jauh di bawah 100%	Bergantung besar pada import

Sumber: Department of Statistics Malaysia (DOSM), Supply and Utilization Accounts 2018-2022.

Mengapa harga ayam mudah terganggu?

Kunci kelemahan industri ini ialah makanan ternakan. Jagung dan kacang soya — bahan utama makanan ayam — sebahagian besarnya diimport, dan menyumbang kira-kira 70% kos operasi seorang pengeluar ayam menurut laporan USDA GAIN. Apabila harga bijirin global melonjak dan rantaian bekalan terganggu, kos ladang tempatan naik serta-merta walaupun tiada masalah di dalam negara.

Struktur inilah yang mencetuskan krisis 2022. Sebagai tindak balas kepada inflasi, kerajaan mengenakan harga siling ayam. Tetapi apabila kos sebenar melebihi harga siling, penternak mengurangkan pengeluaran atau menjual pada harga lebih tinggi secara tidak rasmi — dan bekalan pun terjejas.

Apa yang berlaku dalam krisis ayam 2022?

Krisis itu menjadi episod paling terkenal dalam sejarah bekalan makanan Malaysia moden. Menurut laporan USDA GAIN, puncanya ialah kos pengeluaran yang meningkat — terutama makanan ternakan import — bersama dinamik eksport dan gangguan rantaian bekalan global pada waktu itu.

Kerajaan bertindak balas dengan tiga alat serentak:

• Subsidi. Subsidi pengeluaran mula diperkenalkan pada 5 Februari 2022 dengan peruntukan awal RM528.52 juta. Kadarnya kemudian dinaikkan kepada RM0.80 sekilogram ayam dan RM0.08 sebiji telur menjelang Oktober. Jumlah keseluruhan subsidi ayam dan telur bagi Februari–Disember 2022 mencecah RM1.233 bilion (kira-kira USD265.16 juta).
• Harga siling. Harga siling ayam bulat runcit dinaikkan kepada RM9.40 sekilogram menjelang Oktober 2022, dengan siling berasingan bagi telur gred A (RM0.45), gred B (RM0.43) dan gred C (RM0.41).
• Larangan eksport. Mulai 1 Jun 2022, kerajaan mengharamkan eksport semua produk ayam sambil melonggarkan syarat import. Larangan dilonggarkan secara berperingkat — produk seperti nugget dan sosej pada pertengahan Jun, dan ayam pedaging hidup komersial pada 10 Oktober 2022.

Larangan eksport ini turut memberi kesan kepada pasaran serantau — Singapura, yang lazimnya mengimport sebahagian besar ayam segar dari Malaysia, terpaksa mencari sumber lain (konteks umum, di luar skop laporan USDA yang dipetik). Pengajaran krisis ini jelas — kawalan harga tanpa menangani kos input hanya memindahkan tekanan, bukan menghapuskannya.

Bagaimana JPV menjaga biosekuriti ternakan?

Jabatan Perkhidmatan Veterinar (JPV) di bawah Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan ialah penjaga kesihatan haiwan negara. Peranannya merangkumi pengawasan penyakit, pensijilan ladang, kawalan pergerakan ternakan dan — apabila wabak muncul — pemusnahan (culling) haiwan dijangkiti untuk memutuskan rantaian penularan.

Biosekuriti bukan sekadar isu teknikal. Bagi industri di mana satu wabak boleh memusnahkan ribuan ekor dalam beberapa hari, ia menentukan kestabilan bekalan dan harga. Dua penyakit menguji sistem ini secara berulang: influenza burung dan demam babi Afrika.

Apakah ancaman influenza burung dan demam babi Afrika?

Influenza burung (H5N1). Malaysia telah beberapa kali dilanda influenza burung berpatogenik tinggi. Wabak H5N1 pada 2017 di Kelantan — yang pertama dalam hampir sepuluh tahun — bermula pada 28 Februari 2017 di sebuah kandang kampung berhampiran Kota Bharu, di mana 15 daripada 26 ekor ayam kampung mati dan bakinya dimusnahkan. Wabak itu dilaporkan kepada Pertubuhan Kesihatan Haiwan Sedunia (OIE/WOAH) pada 8 Mac 2017 (CIDRAP). Respons piawai JPV termasuk pemusnahan, sekatan pergerakan ayam dan pengawasan diperhebat.

Demam babi Afrika (ASF). Penyakit ini pula lebih membimbangkan kerana tiada vaksin berkesan dan kadar kematian hampir 100% pada babi. ASF diisytiharkan berstatus endemik di Malaysia pada Ogos 2025 oleh Menteri Pertanian. Wabak Selangor pada 2025 melibatkan 76,000 babi di 57 ladang sekitar Kuala Langat dan Sepang, manakala wabak Pulau Pinang yang dilaporkan pada 9 Julai 2025 menjejaskan tiga ladang di Kampung Selamat — 578 ekor dimusnahkan dan 124 mati. Sebagai langkah bekalan, DVS (JPV) meluluskan import daging babi daripada sembilan negara membabitkan 130 rumah sembelih (CodeBlue).

Perbezaan penting: influenza burung mengancam sektor ayam yang menjadi tulang belakang protein negara dan mempunyai implikasi kesihatan awam (potensi jangkitan kepada manusia), manakala ASF hanya menjejaskan babi dan tidak berjangkit kepada manusia — tetapi kedua-duanya menguji keupayaan biosekuriti yang sama.

Apa yang seterusnya?

Kelemahan struktur industri ternakan Malaysia — pergantungan pada makanan ternakan import dan daging merah import — tidak akan hilang dalam masa terdekat. Dasar keterjaminan makanan negara kini menumpukan usaha mengurangkan pergantungan ini, termasuk galakan pengeluaran bahan makanan ternakan tempatan seperti jagung bijian.

Bagi pembaca yang ingin mendalami topik ini, langkah seterusnya yang berguna:

• Semak keluaran Supply and Utilization Accounts DOSM terkini untuk angka SSR paling baharu, kerana nisbah berubah setiap tahun.
• Ikuti pengumuman JPV mengenai status wabak ASF dan influenza burung, terutama sekatan pergerakan yang menjejaskan penternak.
• Fahami bahawa sebarang kawalan harga ayam atau telur perlu dibaca bersama kos makanan ternakan global — itulah penentu sebenar sama ada bekalan kekal stabil.

Artikel ini ialah draf yang dijana dengan bantuan AI dan belum melalui semakan editor manusia. Semua angka dipetik daripada sumber rasmi yang disenaraikan; sahkan angka terkini terus daripada DOSM dan JPV sebelum membuat keputusan.